InfoHub Logo

قازاقستانداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەس (شوب) وكىلدەرى جاڭا سالىق كودەكسى ەنگىزىلگەننەن كەيىن قانداي قيىندىقتارعا تاپ بولعانى تۋرالى ماسەلە وزەكتى بولىپ وتىر. ءبىرىنشى توقساننىڭ قورىتىندىسى بويىنشا سالىقتاردى تولەپ، ەسەپتىلىكتى تاپسىرعان كاسىپكەرلەردىڭ جاعدايى الاڭداۋشىلىق تۋدىرۋدا.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

«ءبارى جاقسى» دەگەن رەسمي مالىمدەمەلەر

شەنەۋنىكتەر جاڭا سالىق رەفورماسى كاسىپكەرلەرگە پايدا اكەلدى دەپ مالىمدەگەنىمەن، جاعداي مۇلدەم باسقاشا.

«اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ەسەبى بويىنشا، شوب ەكونوميكانى العا سۇيرەپ، ەل ءجىو-نىڭ شامامەن 40%-ىن قۇرايدى ەكەن. بۇل 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا 7%-عا ارتىق.

بۇرىن ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى بولعان، ءقازىر «اتامەكەن» پالاتاسىن باسقاراتىن قانات شارلاپايەۆتىڭ ايتۋىنشا، سالىق رەفورماسى بيزنەستى «ءولتىرىپ» جاتىر دەگەن پىكىرلەر شىندىققا جاناسپايدى. ءبىرىنشى توقساندا 5% كاسىپكەردىڭ ءجشس-ىن جابۋىن ول «بيزنەستىڭ قالىپتى جاعدايى» دەپ اتاپ، السىزدەردىڭ وسىلايشا ىعىستىرىلىپ شىعاتىنىن ايتتى.

«ءار ەلدە، اسىرەسە شاعىن بيزنەستە بارلىق كاسىپكەر تابىستى بولا بەرمەيدى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋدى تالداعاندا، توقساندىق ترەندتەرگە ەمەس، ۇزاق مەرزىمدى باعىتتارعا نازار اۋدارۋ كەرەك»، – دەدى قانات شارلاپايەۆ.

ونىڭ پىكىرىنشە، سوڭعى بەس جىلداعى زەرتتەۋلەردە «شوب سەكتورىنىڭ ءوسۋ قارقىنى جوعارى جانە تۇراقتى» ەكەنى كورىنەدى.

جاڭا سالىق كودەكسى وسى ءوسۋدى تەجەپ، بيزنەستىڭ جاپپاي قازاقستاننان كەتۋىنە سەبەپ بولادى دەگەن سۇراققا قانات شارلاپايەۆ بۇل اقپاراتتىڭ شىندىققا ساي كەلمەيتىنىن مالىمدەدى.

«مەن قازاقستاننىڭ بارلىق ءوڭىرىن ارالادىم، شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىمەن تىكەلەي سويلەستىم. ءبىراق بيزنەستىڭ كەتۋى نەمەسە كومپانيالاردىڭ جابىلۋى تۋرالى سوزدىك راستامالار مەن ناقتى مىسالداردى ءالى ەشكىم كەلتىرگەن جوق. سوندىقتان مۇنداي مالىمدەمەلەرگە وتە ساق قاراۋ كەرەك»، – دەپ قوستى ول.

بۇعان دەيىن ۆيسە-پرەمەر – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين دە سالىق رەفورماسىنان كەيىن بيزنەس «سەنىمدى سەزىنەدى» جانە جاپپاي جابىلۋ تۋرالى بولجامداردى ناقتى ساندار جوققا شىعاراتىنىن ايتقان بولاتىن.

«سالەمەتسىز بە» دەۋگە جارامايدى

شەنەۋنىكتەردىڭ جاعىمدى ەسەپتەرىنە قاراماستان، استاناداعى شوب وكىلدەرى ءۇشىن ءبىرىنشى توقساننىڭ قورىتىندىسى جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ تالاپتارىمەن قيىنعا سوقتى. «ءۇي جانىنداعى دۇكەن» ساناتىنا جاتاتىن شاعىن ماركەتتەردىڭ، كوكونىس ساتاتىن دۇڭگىرشەكتەر مەن كوفەينيالاردىڭ يەلەرى سالىق پەن ەسەپتىلىك تۋرالى سۇراقتاردى ۇلكەن كۇدىكپەن قابىلدايدى.

«ەسەپ بەردىك، سالىق كوبەيدى. كۋرەرلەر مەن تازالىقشىلارعا قالاي اقشا تولەيتىنىمىزدى بىلمەيمىز، ولاردىڭ دا ءجشس-ى بولعان. ەندى ولار ونى جاۋىپ، ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتىعاندار قاتارىنا قوسىلۋدا. ءبىر كۋرەر بۇگىن جاڭا ەرەجەلەرگە بايلانىستى جۇمىستان كەتتى»، – دەپ شاعىمداندى تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ ءبىرىنشى قاباتىنداعى كوفەينيا يەسى.

ول ءوزىن نەمەسە كوفەينياسىن سۋرەتكە ءتۇسىرۋ تۋرالى وتىنىشكە باس تارتتى. سەبەبى، ەگەر ونىڭ سۋرەتى الەۋمەتتىك جەلىدە پايدا بولسا، سالىق نەمەسە تەكسەرۋ ورگاندارىنان پروبلەما تۋىندايتىنىنان قورقادى. كوپتەگەن جەكە كاسىپكەرلەر دە كامەرا الدىندا سويلەۋدەن باس تارتادى.

ءاتى-جونى وزگەرتىلگەن گۇلنارا ءۇشىن ەكى بولمەلى پاتەردەي بولاتىن شاعىن ازىق-تۇلىك دۇكەنى – تابىستىڭ جالعىز كوزى. ول ءتورت بالا تاربيەلەپ وتىر.

«مەنىڭ ءجشس-ىم بار، جەتى جىلدان بەرى جالپى بەلگىلەنگەن سالىق جۇيەسىندەمىن. ءبىراق ناۋرىز ايىندا سالىق مولشەرى الدەقايدا كوبەيدى. بۇل ماسەلەنى قالاي دا شەشۋگە تىرىسامىن، ارينە، ءجشس-ىمدى جابۋدى جوسپارلاپ وتىرعان جوقپىن، بۇل مەنىڭ تابىسىم، بالالارىمدى اسىراۋىم كەرەك»، – دەيدى ول.

كەيبىر شاعىن دۇكەندەردە «شارالار قابىلدانىپ» جاتىر. كليەنتتەرگە تەرمينالدىڭ جۇمىس ىستەمەيتىنىن، تەك قولما-قول اقشامەن نەمەسە اۋدارىم ارقىلى تولەۋ كەرەكتىگىن سىپايىلاپ تۇسىندىرەدى. كاسسانىڭ استىنان Kaspi-گە اۋدارىم جاساۋعا ارنالعان ءنومىرى جازىلعان كارتوندى شىعارادى. كليەنتتەردىڭ اۋدارىم جاساۋدان باس تارتىپ، QR ارقىلى تولەۋدى تالاپ ەتەتىنىنە شاعىمدانادى.

جالپى سالىق قىسىمى تاكسي جۇرگىزۋشىلەرىنە دە اسەر ەتتى. اسقار ەسىمدى جۇرگىزۋشىنىڭ ايتۋىنشا، وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا ياندەكستە جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ بارلىعى ج ش س اشۋعا ءماجبۇر بولعان.

«ءبىز ج ش س اشتىق، كەڭسەدە بارلىق قۇجاتتاردى راسىمدەپ، تولەمدەردى جاساپ، ەسەپتىلىكتەردى وزدەرى جىبەردى، بىزگە تەك اكتىلەردى جىبەرىپ، ءبىز ولاردى قوسىمشادا بەكىتەتىنبىز. ءبىراق وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا بىزگە بۇل جشس-پەن جۇمىستى جالعاستىرۋ ءۇشىن بارلىق ەسەپتىلىكتەردى تاپسىرىپ، سالىق تولەۋگە جانە جالپى بەلگىلەنگەن سالىق جۇيەسىنە كوشۋگە تۋرا كەلەتىنى ايتىلدى. نەمەسە ەكىنشى نۇسقا – ءجشس-تى جاۋىپ، ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتىعان رەتىندە تىركەلۋ. ءبىز قاڭتاردا ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتىعاندار قاتارىنا اۋىسىپ، ءجشس-تى جابۋعا قۇجاتتار تاپسىردىق»، – دەپ ءبولىستى ول.

الايدا، ءجشس-تى جابۋ وتە قيىن بولىپ شىقتى، بۇل پروسەسس بەس ايدان بەرى سوزىلىپ كەلەدى.

«سالىق ورگانىندا قانشا رەت «تارتىسىپ» كوردىم، قانداي ماماننان سۇراسام دا، ەشكىم ەشتەڭە ايتا المايدى»، – دەپ اشۋلاندى تاكسيست.

ونشاقتى دۇكەن مەن كوفەينيانىڭ ىشىنەن تەك ءبىر كاسىپكەر عانا جاڭا سالىق كودەكسىمەن ەشقانداي پروبلەماسى جوق ەكەنىن ايتتى. داۋلەت ەسىمدى ناۋبايشى پيروجنوە، بۋلوچكا جانە بەنتو-تورتىمەن اينالىسادى. ول جاقىندا ۇلكەن تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ ءبىرىنشى قاباتىنداعى دۇكەننەن ورىن جالعا العان.

«مەن وتكەن جىلى ءجشس-تى جەڭىلدەتىلگەن سالىق جۇيەسىندە اشقانمىن. جاڭا سالىق كودەكسى قابىلدانعاننان كەيىن ەشقانداي وزگەرىس سەزىنگەن جوقپىن، بۇرىنعىداي جۇمىس ىستەپ جاتىرمىن»، – دەدى ول.

ال ول ساۋدا ورنىن جالعا الىپ وتىرعان دۇكەننىڭ مەنەدجەرى باسپا ءسوز وكىلدەرىنەن ىشكە كىرمەۋدى جانە ىشىندە ءتۇسىرىلىم جاساماۋدى ءوتىندى.

«ءومىر سۇرگىسى كەلمەيدى»

ج ش س جانە جشق يەلەرى ءوز پروبلەمالارىمەن ءانونيمدى تۇردە بولىسۋگە دايىن. بىرەۋى اشىق ايتادى: «ءومىر سۇرگىسى كەلمەيدى». ەندى ءبىرى جاڭا نورمالار بويىنشا قالاي جۇمىس ىستەۋ كەرەكتىگىن ءالى تۇسىنبەگەنىن اتاپ وتەدى.

«ءقازىر ءبىر نارسە انىق – ءىرى كونتراگەنتتەر ىنتىماقتاستىقتان باس تارتادى. مەنىڭ تورتتارىم بولسا دا، كليەنتتەردىڭ ءبىر بولىگى «كەتىپ قالدى»، ەندى ءبىرى قولما-قول اقشامەن ەسەپتەسۋگە كوشتى، تورت ساتىپ الۋدى وكىلدىك شىعىندارىنا جازادى. مەن جەڭىلدەتىلگەن جۇيەدە قالىپ وتىرمىن، نە بولاتىنىن كورەمىن. ءبىراق شيكىزاتتى ەندى تەك قولما-قول اقشاعا ساتىپ الامىن، كۇن سايىن 500 مىڭ تەڭگە بولۋى كەرەك – بۇل ەندى «شىعىندارعا» جاتادى»، – دەيدى كاسىپكەر ايەل.

بيزنەس يەلەرى كىشكەنتاي دۇكەندەر مەن نارىق ساۋداگەرلەرىنە نازار اۋدارۋعا كەڭەس بەرەدى، ولاردىڭ بارلىعى ءقازىر اۋدارىمدارمەن نەمەسە قولما-قول اقشامەن تولەم قابىلداۋعا تىرىسادى ەكەن.

«بىزدە جشق بولعان، «جەڭىلدەتىلگەن» جۇيەدە، ءبىراق ققس تولەۋشىسى بولدىق. ەندى جاڭا سالىق جۇيەسىنە كوشۋ ءۇشىن ققس ەسەبىنەن شىعۋ ءۇشىن 12 ميلليون تەڭگە جيناۋعا تۋرا كەلدى، سوندىقتان بارىنە جاڭا ەرەجەلەرگە بەيىمدەلۋ وڭاي جانە قاراپايىم بولمايدى»، – دەيدى تاعى ءبىر كاسىپكەر ايەل.

جالپى بەلگىلەنگەن جۇيەدەگى ج ش س جانە جشق ەندى زاڭدى تۇلعالارعا تولەنگەن قىزمەتتەر ءۇشىن شەگەرىمدەردى ەسەپكە الماۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىلدى. ولار ءوز تاۋارلارى مەن قىزمەتتەرىنىڭ باعاسىنا قوسىمشا شىعىنداردى ەنگىزۋگە ءماجبۇر، بۇل تۇتىنۋشىلار ءۇشىن ءبارىن قىمباتتاتادى.

«دوسىم – قۇرىلىس كومپانياسىندا بۋحگالتەر بولىپ جۇمىس ىستەيدى. بارلىعىن، قاجەتتىنى تولەگەننەن كەيىن، ول كىسى شاشىن اعارتىپ الدى. ققس پەن كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىنا (كپن) جيناي العاندارىن جيناپ، جىل مەن توقساندى جاپتى. ەندى ەكىنشى اپتا بويى كونتراگەنتتەردى جوعالتپاۋ جانە مۇنداي سومالاردى تولەمەۋ جولدارىن ويلاپ وتىر»، – دەپ ءبولىستى تاعى ءبىر ج ش س يەسى.

كاسىپكەرلەردىڭ ايتۋىنشا، جەڭىلدەتىلگەن جۇيەدە جۇمىس ىستەيتىن زاڭدى تۇلعالارمەن جۇمىس ىستەيتىندەر ءۇشىن شەگەرىمدەر تۋرالى نورمانى قايتا قاراۋ جوسپارلانۋدا. ءبىراق بۇل جاقىن ارادا بولمايدى، كەم دەگەندە مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى (مكد) جارتىجىلدىق قورىتىندىسىن تالداپ بولعاننان كەيىن، ياعني 15 تامىزدان كەيىن بولادى.

كونتەكست

جاڭا سالىق كودەكسى 2026 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ كۇشىنە ەندى. بيزنەس وكىلدەرى مەن ساراپشىلار ونى قاتتى سىنعا الدى، قازاقستاندىقتار داۋلى سالىق كودەكسىنىڭ تارماقتارىن جويۋ تۋرالى پەتيسيا باستادى.

كودەكسكە ءققس-تى 12%-دان 16%-عا دەيىن كوتەرۋمەن قاتار، ءبىرقاتار نورمالار شوب سەكتورىنا اسەر ەتتى. اتاپ ايتقاندا، ءىرى بيزنەس پەن جەڭىلدەتىلگەن جۇيەدە جۇمىس ىستەيتىن شاعىن بيزنەس اراسىنداعى جۇمىستا شەگەرىمدەرگە تىيىم سالۋ ەنگىزىلدى.