Photo: Ayazhan (https://www.pexels.com/@ayazhan-3173683) / Pexels
سوت پروسەسىن اسىعىس وتكىزۋگە تىرىسۋدا – قازتاگ باس رەداكتورىنىڭ جۇبايى
استانا. 8 ماۋسىم. قازتاگ – سوت باس رەداكتور امير كاسەنوۆقا قاتىستى ءىستى اسىعىس قاراۋعا تىرىسىپ جاتىر. بۇل تۋرالى ونىڭ جۇبايى ايگۇل كاسەنوۆا مالىمدەدى.
بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.
«مەنىڭ جۇبايىم، قازتاگ باس رەداكتورى امير كاسەنوۆتىڭ ءىسىن سوت اسىعىس قاراعىسى كەلەدى. بۇعان دەيىن ءىستىڭ الماتىداعى المالى اۋداندىق سوتىندا 15 ماۋسىمدا وفلاين رەجيمدە وتەتىنىن بىلگەن ەدىك. مەن ءاميردىڭ سىرتقى الەممەن بايلانىس جاساۋدىڭ جالعىز جولىمىن جانە ونى ءاردايىم وزىممەن بىرگە الىپ جۇرەمىن. سوندىقتان مەن دە ونىمەن بىرگە الماتىعا بارۋىم كەرەك. ءبىزدىڭ ءۇش كىشكەنتاي بالامىزدى دا بىرگە الىپ بارامىز، سەبەبى ولاردى قاراۋعا ەشكىم جوق. جازعى دەمالىس ماۋسىمى جانە اۆيابيلەتتەردىڭ قىمباتتىعىن ەسكەرىپ، ءبىز الماتىعا بەس قايتارىمسىز بيلەتتى كوپ اقشاعا الدىن الا ساتىپ العانبىز. الايدا، بۇگىن سوت وتىرىسىنىڭ مەرزىمىن كەنەتتەن 11 ماۋسىمعا اۋىستىرعانىن بىلدىك»، - دەپ جازدى كاسەنوۆا دۇيسەنبى كۇنى ءوزىنىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا.
ول ادۆوكاتتاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ باسقا ىستەرىن جوسپارلاپ قويعانىن جانە 11 ماۋسىمدا قاتىسا المايتىنىن اتاپ ءوتتى.
سوتتىڭ شەشىمىنە نارازىلىق
«ونىڭ ۇستىنە، «فريدوم فينانس» ادۆوكاتتارى دا 11 ماۋسىمدا قاتىسا المايتىندارىن مالىمدەدى. بارلىعى وتىرىستى 15 ماۋسىمدا وتكىزۋ قاجەتتىگىن ايتىپ وتىر. تەك سوت قانا بۇعان قاراماستان 11 ماۋسىمدا كەلۋدى تالاپ ەتەدى. مەن سوتقا بيلەتتەردىڭ قايتارىلمايتىنىن، جاڭا بيلەتتەر ساتىپ الۋعا اقشامىز جوق ەكەنىن ءتۇسىندىرىپ، سوتتان بىزگە قوسىمشا قارجىلىق قيىندىق تۋدىرماۋىن وتىنگەنمىن. المالى اۋداندىق سوتىنان ءالى جاۋاپ الا المادىم. بۇعان دەيىن امير ءىس ماتەريالدارىمەن تانىسۋعا ۇلگەرمەي تۇرىپ، سوتقا بەرىلگەنىن ايتقان بولاتىن. ەگەر ءبىز بيلەتكە قوسىمشا اقشا تاپساق تا، امير ادۆوكاتتارىنسىز سوتقا كەلۋگە ءماجبۇر بولادى. مىنە، ءبىزدىڭ سوتتان كورگەن «زاڭ جانە ءتارتىپ»، «ادىلەتتى قازاقستان» جانە «تىڭدايتىن مەملەكەت» دەگەندەرى وسىنداي»، - دەپ قوستى كاسەنوۆا.
بۇعان دەيىنگى وقيعالار
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك، 2 ماۋسىمعا قاراعان ءتۇنى كاسەنوۆتىڭ جاقىن دوسى ەلدار جۇرگەنوۆ قازتاگ باس رەداكتورىنىڭ پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆقا بەينەۇندەۋىن جاريالاعان بولاتىن.
كەيىنىرەك، 2 ماۋسىمدا ادۆوكات يۋليا ماليۋكوۆا ءوزىنىڭ قورعاۋىنداعى امير كاسەنوۆتىڭ تەرگەۋدىڭ وبەكتيۆتىلىگى مەن بەيتاراپتىعىنا دەگەن سەنىمىن جوعالتقانىن حابارلادى. ودان كەيىن قازتاگ باس رەداكتورىنىڭ جۇبايى ايگۇل كاسەنوۆا دا مالىمدەمە جاسادى. 2 ماۋسىمدا كەشكە قازتاگ قازاقستاندىقتاردىڭ، سونىڭ ىشىندە بەدەلدى جۋرناليستەردىڭ كاسەنوۆقا قولداۋ بىلدىرگەنىن حابارلادى. 3 ماۋسىمدا ءماجىلىس دەپۋتاتى ەرمۇرات باپي پارلامەنتشىلەرگە قاتىستى سىنعا جاۋاپ بەرە وتىرىپ، كاسەنوۆ ءىسى بويىنشا «جوعارى كابينەتتەردە كەيبىر فسب-لىق دالەلدەر بار» دەپ مالىمدەدى. 3 ماۋسىمدا قازاقستاننىڭ بەدەلدى قۇقىق قورعاۋشىسى ەۆگەنيي جوۆتيس كاسەنوۆتىڭ قىلمىستىق قۋدالانۋى مەن بەينەۇندەۋىنە قاتىستى پىكىر ءبىلدىرىپ، «تاۋەلسىز سوتقا ءۇمىت ارتۋ ءالسىز» ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قىزىعى، كەلەسى كۇنى، 4 ماۋسىمدا ادۆوكاتتاردىڭ توقايەۆقا جولدانعان ۇندەۋى پايدا بولدى، وندا «ادامدار سوت ادىلدىگىنە دەگەن سەنىمىن جوعالتا باستادى» دەلىنگەن. ال 5 ماۋسىمدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى «اكىمشىلىك ءادىلسوت جانە ونىڭ زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋدەگى ءرولى» اتتى حالىقارالىق فورۋمدا «زاڭ جانە ءتارتىپ»، «ادىلەتتى قازاقستان» جانە «تىڭدايتىن مەملەكەت» تۋرالى ايتتى. بۇل سوزدەردى قازتاگ باس رەداكتورى امير كاسەنوۆ بۇعان دەيىن مەملەكەت باسشىسىنا جولداعان بەينەۇندەۋىندە دە ايتقان بولاتىن.
3 ماۋسىمعا قاراعان ءتۇنى Freedom ءوزىنىڭ جىلدىق ەسەبىندە امەريكاندىق رەتتەۋشىگە 153 ميلليون دوللار تازا جىلدىق پايدا تاپقانىن حابارلادى. جۋرناليست ايان شاريپبايەۆتىڭ پىكىرىنشە، بۇل كومپانيانىڭ باس ديرەكتورى تۋرلوۆتىڭ ارەكەتتەرىنەن 613 ميلليون دوللار (شامامەن 320 ميلليارد تەڭگە) شىعىنعا ۇشىراعانى تۋرالى مالىمدەمەسىنە قايشى كەلەدى. شاريپبايەۆ بۇل ساندى قازتاگ باس رەداكتورىنىڭ پرەزيدەنتكە بەينەۇندەۋىنەن كەيىن اتادى. شاريپبايەۆتىڭ ايتۋىنشا، تۋرلوۆتىڭ حولدينگى امەريكاندىق رەتتەۋشىگە جالعان اقپارات بەرگەن نەمەسە قازاقستاندىق تەرگەۋدى الداعان. بۇل اقپارات كاسەنوۆتىڭ Freedom Finance قارجىلىق ەسەپتىلىگىندە كورسەتىلگەن مالىمەتتەر مەن قازاقستاندا مالىمدەلگەن شىعىن اراسىندا ايتارلىقتاي قايشىلىقتار بولۋى مۇمكىن دەگەن بۇرىنعى ۇستانىمىمەن ۇندەس. ەكى جاعدايدا دا بۇل قىلمىستىق جازالاناتىن ارەكەتتەر. بۇعان دەيىن قازتاگ حابارلاعانداي، مۇنداي ارەكەتتەر ءۇشىن تۋرلوۆقا اقش-تا 20 جىلعا دەيىن، ال قازاقستاندا 12 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى كەسىلۋى مۇمكىن. قىزىعى، شاريپبايەۆتىڭ اتالعان جاريالانىمىنان كەيىن ونىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسى قولجەتىمسىز بولىپ قالدى جانە ءوزى «تەحنيكالىق شابۋىل» تۋرالى مالىمدەدى. 6 ماۋسىمدا قازتاگ تۋرلوۆتىڭ SEC-كە جالعان اقپارات بەرگەن بولۋى مۇمكىن دەگەن سەبەپپەن اقش-تىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگىنە اشىق حات جاريالادى.
ال قازتاگ Freedom Holding Corp. ەسەبىن زەردەلەي كەلە، تۋرلوۆ كومپانياسىنىڭ جاي اكسيالار ۇلەسىن باعالاماي تاستاۋى مۇمكىن ەكەنىن جانە ولار بويىنشا ديۆيدەند تولەۋدى جوسپارلامايتىنىن انىقتادى. 4 ماۋسىمدا قازتاگ باسشىلىعىنا تاعىلعان، جۋرناليست ايان شاريپبايەۆ بۇعان دەيىن حابارلاعان 320 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق شىعىندى Freedom پەتروپاۆل سوتىندا ءوندىرىپ الۋعا تىرىسقانى جانە بۇرىنعى باس مەنەدجەرى ۆيتاليي سۆەتوۆويدان دا تالاپ ەتكەنى بەلگىلى بولدى. 5 ماۋسىمدا تاڭەرتەڭ Freedom اقش-قا ارنالعان ەسەبىندە قازاقستانداعى سىبايلاس جەمقورلىق، قاڭتار وقيعالارىنا ۇقساس جاپپاي نارازىلىقتار مەن اسكەري قاقتىعىستار ءقاۋپى تۋرالى مالىمدەگەنى انىقتالدى. سول ەسەپتەن كومپانيانىڭ مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك قارىز ەسەبىنەن بايىپ جاتقانى دا بەلگىلى بولدى. 6 ماۋسىمدا Freedom Holding Corp. اقش-قا ارنالعان ەسەبىندە قازاقستاننىڭ سالىق رەفورماسىن تاۋەكەلدەر قاتارىنا جاتقىزعانى حابارلاندى. 8 ماۋسىمدا Freedom Holding Corp. جاساندى ينتەللەكت (جي) ءۇشىن دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارى (سود) جوباسىن جۇزەگە اسىرۋمەن بايلانىستى كوپتەگەن تاۋەكەلدەردى مويىنداعانى انىقتالدى. قازاقستاندا مۇنداي ءىرى جوبا رەتىندە تەك ءبىر عانا «سود دوليناسى» بەلگىلى، ول ستراتەگيالىق ماڭىزى بار مەگاجوبا بولىپ سانالادى جانە وعان مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى ەرەكشە نازار اۋدارادى.
8 ماۋسىمدا قازتاگ پەتروپاۆل سوتىنداعى سوت وتىرىسى بارىسىندا سۆەتوۆويدىڭ ميللياردەر تۋرلوۆتىڭ قۇرىلىمى ارقىلى «فريدوم بانك كازاحستان» اق-نا ونداعان ميلليون تەڭگەنى ءارتۇرلى ترانشتارمەن Freedom Finance قىزمەتكەرلەرىنە اۋدارعانى انىقتالدى. بۇل تۋرالى قازتاگ رەداكسياسىنىڭ شوتتارىنداعى اقشا قوزعالىسى بويىنشا بانك انىقتامالارى جابىرلەنۋشىلەرگە بەرىلدى.