InfoHub Logo

تالدىقورعان – وسكەمەن تاس جولىنىڭ قۇرىلىسى اينالاسىنداعى داۋلار ۋشىعىپ بارادى. بيىلعى ءساۋىر ايىندا باستالعان سوت وتىرىستارىندا قوعام بەلسەندىلەرى اسفالتقا بەرىلەتىن كەپىلدىك مەرزىمىن ۇزارتۋدى تالاپ ەتتى. سونىمەن قاتار، اباي وبلىسى ءماسليحاتىنىڭ ارنايى كوميسسياسى جول قۇرىلىسىنىڭ ساپاسىن تەكسەرىپ جاتىر. بۇل داۋدىڭ سەبەبى نەدە؟ ول قالاي وربىگەن؟ نەلىكتەن بۇل ماسەلە بۇكىل قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى بولۋى مۇمكىن؟

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

سوت پروسەستەرىنىڭ شيەلەنىسۋى

سوڭعى ءۇش ايدا بۇل جولعا قاتىستى ءۇشىنشى سوت ءىسى باستالدى. العاشقى سوت پروسەسىن قىتايلىق «CITIC Construction» كومپانياسى باستاعان بولاتىن. كومپانيانىڭ زاڭگەرلەرى جولدىڭ اسفالت ساپاسىن زەرتحانالىق ساراپتامادان وتكىزگەن بەلسەندى روللان ماشپييەۆتىڭ جاريالانىمدارىن جويۋدى تالاپ ەتتى. الايدا، سوت بەلسەندىنىڭ پايداسىنا شەشىم شىعاردى.

ەكىنشى سوت ءىسىن اباي وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى رافايل حازيپوۆ باستادى. دەپۋتات پەن ونىڭ زاڭگەرلەرى جولعا بەرىلەتىن كەپىلدىك مەرزىمىن ۇزارتۋعا تىرىستى، ءبىراق سوتتا جەڭىلىپ قالدى.

قازىرگى ۋاقىتتا ءۇشىنشى سوت ءىسى ءجۇرىپ جاتىر. بۇل جولى دا تالاپ – كەپىلدىك مەرزىمىن ۇزارتۋ. روللان ماشپييەۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇل جولى ولاردىڭ تاراپى جاقسىراق دايىندالىپ، جەڭىسكە جەتۋگە ءۇمىتتى. ەگەر جەڭىسكە جەتپەسە دە، ماسەلەنى جان-جاقتى قاراستىرىپ، بولاشاقتا مۇنداي جاعدايلاردىڭ قايتالانۋىن بولدىرماۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىنىنە سەنەدى. بۇل سوت پروسەسى تۋرالى اقپارات اباي وبلىسىندا قىزۋ تالقىلاۋ تۋدىردى.

WhatsApp ارقىلى جۇرگىزىلگەن سوت

سوت پروسەسىنىڭ بارلىعى WhatsApp قوسىمشاسى ارقىلى وتۋدە. بۇل 2020 جىلدان، ياعني پاندەميا كەزىنەن باستاپ قالىپتاسقان تاجىريبە. بايلانىس كەيدە ناشارلاعانىمەن، قاتىسۋشىلار كەزەكتەسىپ ءتوراعالىق ەتۋشىگە ءوز ۇستانىمدارىن جەتكىزىپ وتىر.

«تالدىقورعان – وسكەمەن تاس جولىندا اپات بولدى، ءبىز كوميسسيا مۇشەلەرىمەن ونى تەكسەرۋگە باردىق. نەگە بيتۋم توگىلدى جانە ت.ب. سول كەزدە بۇكىل جولدى تەكسەرۋگە شەشىم قابىلدادىق. كەلىسىمشارتتا كەپىلدىك مەرزىمىنىڭ نەبارى ەكى جىل ەكەنىن انىقتادىق. سوندىقتان ءبىز بۇعان داۋلاسۋدى ءجون كوردىك»، – دەدى روللان ماشپييەۆ سوتتا سويلەگەن سوزىندە.

جولدىڭ ماڭىزدىلىعى جانە كەپىلدىك مەرزىمى

اتالعان جول وتە ۇلكەن جانە كۇن سايىن ونى 10 000-نان استام كولىك پايدالانادى. كەپىلدىك مەرزىمىن ۇزارتۋ – ۇلكەن قارجىلىق جاۋاپكەرشىلىك. بۇل جول تەك وبلىس ءۇشىن عانا ەمەس، بۇكىل قازاقستان ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە. ول رەسەي مەن قىتايدى تىكەلەي بايلانىستىرادى.

جول قۇرىلىسى جوباسى سونشالىقتى كۇردەلى بولعاندىقتان، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى قىتايدىڭ ەكسيم-بانكتەرىنەن ءىرى نەسيە العاننان كەيىن عانا ونى جۇزەگە اسىرۋعا شەشىم قابىلداعان. شامامەن جەتى جىلعا سوزىلعان قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالعان. ءماسليحات كوميسسياسى باستاعان ساپانى تەكسەرۋ بارىسىندا كەپىلدىك مەرزىمىنىڭ نەبارى ەكى جىل ەكەنى انىقتالدى.

2025 جىلى قازاقستاندا جاڭا جولداردى سالۋ، رەكونسترۋكسيالاۋ جانە كۇردەلى جوندەۋدەن كەيىن كەپىلدىك مەرزىمىن 4-8 جىلعا دەيىن، ورتاشا جوندەۋدەن كەيىن 3-6 جىلعا دەيىن بەلگىلەيتىن قۇجات قابىلداندى. دەمەك، تالدىقورعان – وسكەمەن تاس جولىنا كەلىسىمشارتتا كورسەتىلگەن ەكى جىلدىق كەپىلدىك مەرزىمى قازىرگى ستاندارتتار بويىنشا ەڭ تومەنگى كورسەتكىشتەن ەكى ەسە از.

جوندەۋ مەرزىمدەرى مەن قارجىلىق ماسەلەلەر

ماشپييەۆتىڭ پىكىرىنشە، ەكى جىلدىق كەپىلدىك مەرزىمى ەلەۋلى قيىندىقتار تۋدىرادى. زاڭ بويىنشا، جولدى تولىققاندى جوندەۋگە بەس جىلدان كەيىن عانا قاراجات بولۋگە بولادى. ياعني، ەكى جىلدىق كەپىلدىك مەرزىمى وتكەننەن كەيىن تاعى ءۇش جىل بويى جول جوندەۋسىز قالادى. تەك بەس جىلدان كەيىن عانا مەملەكەت جولدى جوندەۋگە قاراجات بولە الادى.

بۇل جولدىڭ قىسقا كەپىلدىك مەرزىمى ايماقتاعى حالىقارالىق لوگيستيكاعا زيان كەلتىرۋى مۇمكىن. اتالعان جول رەسەي مەن قىتايدى بايلانىستىراتىن ماڭىزدى كولىك ارتەرياسى ەكەنىن ەسكە سالامىز.

زاڭگەرلەردىڭ پىكىرى

«قازاۆتوجول» اق جانە «CITIC Construction» كومپانياسىنىڭ زاڭگەرلەرى بۇل جاعدايدىڭ زاڭدى ەكەنىن ايتادى.

«داۋلى كەلىسىمشارت 2016 جىلعى 27 شىلدەدە جاسالدى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سول كەزدەگى قولدانىستاعى زاڭناماسىنا تولىق سايكەس كەلدى. اتاپ ايتقاندا، جۇمىستى ورىنداۋعا كەپىلدىك مەرزىمى 24 اي دەپ بەلگىلەندى. بۇل دەرەكتەر قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ساۋلەت، قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس قىزمەتى تۋرالى زاڭىنىڭ 69-بابىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلەدى»، – دەدى «قازاۆتوجول» اق زاڭگەرى سوت وتىرىسىندا.

ال روللان ماشپييەۆتىڭ زاڭگەرلەرى بۇعان بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى:

«نەگە سىزدەر ساۋلەت قىزمەتى تۋرالى زاڭ نورماسىنا سىلتەمە جاساپ، وندا كەمىندە ەكى جىل كورسەتىلگەنىن ايتاسىز؟ سىزدەرگە نە كەدەرگى بولدى، مەرزىمدى ۇزاق قويۋعا؟ نەگە بەس نەمەسە 10 جىل قويمادىڭىز، زاڭدا شەكتەۋ بولماعان كەزدە؟»

ماشپييەۆتىڭ ءوزى بۇل جاعدايدى تۇسىنىكسىز دەپ باعالايدى:

«نەگە بۇرىنعى ۋاقىتتا ءىرى جوبالارعا مۇنداي قىسقا كەپىلدىك مەرزىمى بەلگىلەنگەنى تۇسىنىكسىز. ءبىز جولداردى جاقسى سالۋ ءۇشىن شەتەلدەن ۇلكەن نەسيە الامىز. ۇزدىك كومپانيالاردى شاقىرامىز. كونكۋرستىڭ شارتتارىن ەڭ ۇزدىكتەر عانا وتەتىندەي ەتەمىز. ءبىراق كەپىلدىك مەرزىمىن قىسقا بەرەمىز. جول تەك ەكى جىل تۇرسا بولدى ما؟ بۇل كىمگە ءتيىمدى؟»

ساپاعا قاتىستى كۇمان

اباي وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى جول ساپاسىنا قاتىستى سۇراقتار تۋىنداتقانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. 2025 جىلدىڭ كۇزىندە جەرگىلىكتى قوعام بەلسەندىلەرى مەن ءماسليحات كوميسسياسى بىرنەشە اي بويى اسفالت سىنامالارىن الۋعا جانە تاۋەلسىز ساراپتاما جۇرگىزۋگە تىرىستى. 2025 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىندا كوميسسيا «CITIC Construction» كومپانياسىنىڭ كەلىسپەۋىنە بايلانىستى سىنامالار الا المادى. قاراشا ايىندا كوميسسيا كولىك مينيسترلىگىمەن كەلىسىپ، سىنامالار الۋعا قول جەتكىزدى. الايدا، ساراپتاما جۇرگىزگەن جول اكتيۆتەرىنىڭ ساپا ورتالىعى كوميسسياعا ناتيجەلەردى ۇسىنا المادى (بەس اي وتسە دە، كوميسسيا ناتيجەلەردى كورگەن جوق). بۇعان قوسا، سىنامالار الىنعان كەزدە كوميسسيا مۇشەلەرى جولدىڭ نەگىزگى قاباتىنىڭ جوبادا كورسەتىلگەننەن بىرنەشە سانتيمەترگە جۇقا ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ پىكىرىنشە، بۇل جول قۇرىلىسى كەزىندە ميللياردتاعان تەڭگە ۇنەمدەلگەنىن كورسەتۋى مۇمكىن.

«جولدىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى قاباتى قانشا بولۋى كەرەك؟ 15 سانتيمەتر دەپ ايتىلدى. 5 سانتيمەترى اسفالت، ال 10 سانتيمەترى ونىڭ استىنداعى قابات. زەرتتەۋ كەزىندە ولشەۋدى سۇراعانىمىزدا، بىزگە باس تارتتى. بۇعان دەيىن جولدان الىنعان كەرن شامامەن 13 سانتيمەتر بولعان ەدى. ياعني، تالاپتارعا سايكەس كەلمەدى. بۇكىل جولدى، ەنىن، ۇزىندىعىن ەسەپتەسەك، وسى ەكى سانتيمەتردىڭ ۇنەمدەلۋى 17 ميلليارد تەڭگەدەن اسۋى مۇمكىن. ازىرگە ەشقانداي تۇسىنىكتەمە بەرىلگەن جوق»، – دەپ مالىمدەدى كوميسسيا ءتوراعاسى، اباي وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى رافايل حازيپوۆ.

قايتالاپ ايتامىز، «CITIC Construction» قۇرىلىس كومپانياسى كوميسسيانىڭ سىناما الۋىنا قارسى بولدى. ال بەلسەندى روللان ماشپييەۆ اسفالت سىناماسىن ءوزى الىپ، تاۋەلسىز ساراپتاماعا بەرگەندە، كومپانيا ونىڭ اسفالت ساپاسىن باعالاعان جاريالانىمدارىن جويۋدى تالاپ ەتىپ سوتقا بەردى.

قازىرگى ۋاقىتتا جول ساپاسىنا قاتىستى داۋ بىرنەشە دەڭگەيدە جالعاسۋدا. جولدىڭ جەكەلەگەن ۋچاسكەلەرىنىڭ ساپاسى (بۇل كوميسسيانىڭ ءبىر سىنامادا بىرنەشە سانتيمەتر نەگىزدىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن انىقتاۋى) كۇمان تۋدىرۋدا. سونداي-اق، كەلىسىمشارتتاردىڭ، كەپىلدىك مەرزىمدەرىنىڭ لوگيكاسى جانە «قازاۆتوجول» اق جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگى (بۇل روللان ماشپييەۆتىڭ زاڭگەرلەر توبى تالقىلاپ جاتقان ماسەلە) دە سۇراق استىندا. قازاقستاندا قۇرىلىس جۇرگىزۋ ءۇشىن شەتەلدىك ءىرى نەسيەلەر مەن كومپانيالاردى تارتۋدىڭ تيىمدىلىگى دە كۇمان تۋدىرادى.