24.kz
تەمير تۇرعىندارى قالا مارتەبەسىن الىپ، اۋىل بولۋدى قالايدى
اقتوبە وبلىسىنداعى شاعىن تەمير قالاسىنىڭ تۇرعىندارى وزدەرىنىڭ ەلدى مەكەندەرىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋدىڭ ورنىنا، كەرىسىنشە، ونى رەسمي تۇردە اۋىل دەپ اتاۋدى سۇراپ وتىر. ولاردىڭ ايتۋىنشا، قالا ستاتۋسى مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا قاتىسۋعا جانە جاس مامانداردى تارتۋعا كەدەرگى كەلتىرەدى.
بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.
تاريحي قالانىڭ تاعدىرى
1870 جىلى قارامىس دەگەن اتپەن نەگىزى قالانعان تەمير قالاسى بۇرىن ءىرى ساۋدا ورتالىعى بولعان. مۇندا تاشكەنتتەن، بۇحارادان، ۋفادان، ورىنبوردان جانە ورسكىدەن ساۋداگەرلەر كەلىپتى. قالانىڭ باي تاريحىنان ءالى كۇنگە دەيىن XIX-XX عاسىرلاردىڭ سوڭى مەن باسىنداعى عيماراتتار سىر شەرتىپ تۇر. سولاردىڭ قاتارىندا ەسكى مەشىت، شىركەۋ جانە 1895 جىلى سالىنعان ساراي بار. جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا، بۇل ۇيدە 1918 جىلى قوعام جانە ساياسي قايراتكەر مۇستافا شوقاي بىرنەشە كۇن قونىپ وتكەن.
«بۇل تۋرالى ونىڭ جۇبايى مارينا شوكايدىڭ جازبالارىندا ايتىلادى. ول تەميردە ارتقى جاعىندا وزەن اعاتىن ۇيگە توقتاعانىن جازعان. ءبىز بۇل عيماراتتى، احمەت-حاليفا مەشىتى مەن شىركەۋدى تاريحي ەسكەرتكىش رەتىندە قورعاۋعا الۋدى قالايمىز»، - دەيدى بايشيەۆ اتىنداعى مەكتەپتىڭ تاريح ءپانى ءمۇعالىمى اكەركە اقشابايەۆا.
دامۋدىڭ تەجەلۋى
باي تاريحىنا قاراماستان، تۇرعىندار دامۋدىڭ جەتىسپەيتىنىن ايتادى. تەميردە مەكتەپ، ەكى بالاباقشا جانە دارىگەرلىك امبۋلاتوريا جۇمىس ىستەيدى. الايدا، جاس مامانداردى تارتۋ قيىنداپ بارادى. مەكتەپ ديرەكتورى ساندۋعاش تاسباۋوۆانىڭ ايتۋىنشا، مۇنىڭ ءبىر سەبەبى – ەلدى مەكەننىڭ قالا ستاتۋسىندا بولۋى.
«جاستار بايقاۋلارعا بەلسەندى قاتىسپايدى. ءبىز باسقا جەرلەردە بوس ورىندارعا ۇمىتكەرلەر كوپ بولاتىنىن كورەمىز، ال بىزگە تەك ءبىرلى-جارىم ادام حابارلاسادى. سەبەبى بىزدە قالا ستاتۋسى بار. اۋىل مەن قالا اراسىندا جالاقىدا ايىرماشىلىق بار»، - دەپ ءتۇسىندىردى ول.
تۇرعىندار قالا ستاتۋسىنىڭ كەسىرىنەن تەمير اۋىلدىق اۋماقتارعا ارنالعان ءبىرقاتار مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا قاتىسا المايتىنىن اتاپ وتەدى.
تۇرعىنداردىڭ ۇسىنىسى
«ديپلوممەن اۋىلعا» سياقتى باعدارلامالار بىزگە قولجەتىمدى ەمەس. بىزدە سۋ، گاز، بايلانىس بار، اۋىلدىق وكرۋگ ءۇشىن كورسەتكىشتەرىمىز جاقسى. ءبىراق قالا ءۇشىن بۇل جەتكىلىكسىز. دامۋ جوق»، - دەيدى جەرگىلىكتى تۇرعىن سابىرجان مولداعۇلوۆ.
اۋىل تۇرعىندارىنىڭ پىكىرىنشە، مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا قاتىسۋ جاس وتباسىلاردى تارتۋعا، ينفراقۇرىلىم مەن شاعىن بيزنەستى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەر ەدى.
تەمير قالاسىنىڭ اكىمى مۇحتار اكىموۆ كوپتەگەن تۇرعىنداردىڭ ەلدى مەكەننىڭ مارتەبەسىن وزگەرتۋدى راسىندا دا قولدايتىنىن راستادى.
«تاريحتا تەمير قالا بولىپ قالادى. ءبىراق جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ باسىم كوپشىلىگى جەڭىلدىكتەردىڭ جوقتىعىنان وعان اۋىل مارتەبەسىن بەرۋدى سۇراپ وتىر»، - دەپ اتاپ ءوتتى ول.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ەلدى مەكەننىڭ مارتەبەسىن وزگەرتۋ مۇمكىن ەكەنىن، ەگەر جەرگىلىكتى قاۋىمداستىق قولداسا، حابارلادى.
«ەلدى مەكەننىڭ مارتەبەسىن وزگەرتۋدىڭ كريتەرييلەرىنىڭ ءبىرى – جەرگىلىكتى قاۋىمداستىقتىڭ پىكىرى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى جانە وكىلدى ورگاندار جەرگىلىكتى قاۋىمداستىقتىڭ پىكىرى نەگىزىندە شەشىم قابىلدايدى»، - دەدى ۆەدومستۆو وكىلى دارحان ادىلبەكوۆ.
مينيسترلىك مالىمەتتەرى بويىنشا، ءقازىر قازاقستاندا 10 مىڭنان از تۇرعىنى بار 12 اۋداندىق ماڭىزى بار قالا بار. الايدا، ولاردىڭ مارتەبەسىن وزگەرتۋ تۋرالى ۇسىنىستار ازىرگە مەب-كە تۇسپەگەن.
1972 جىلعا دەيىن تەمير اۋدان ورتالىعى بولعان. سول كەزدە مۇندا 5 مىڭنان استام ادام تۇرعان. بۇگىندە قالانىڭ حالقى 2 مىڭنان ءسال اسادى.
-
الماتى تۇرعىنى جەكە كلينيكادا دارىگەرگە جازىلۋ كەزىندە 100% الدىن الا تولەم تالاپ ەتكەنىن ايتتى. مۇنداي تالاپتار قانشالىقتى زاڭدى جانە كلينيكا الدىن الا تولەنگەن اقشانى قايتارۋدان باس تارتسا، نە ىستەۋ كەرەك؟
-
Residents of Temir، a small town in Kazakhstan، are petitioning to downgrade their status to a village to unlock crucial state funding and attract young professionals.
