InfoHub Logo

تۇركيا سوماليدە ءوز عارىش ايلاعىن تۇرعىزۋدى باستادى: پرەزيدەنت رەجەپ تاييپ ەردوعان 2025 جىلعى 31 جەلتوقساندا انكارادا وتكەن بريفينگتە جوبانىڭ ىسكە قوسىلعانىن مالىمدەدى. ەكۆاتورعا جاقىن ايماق، شىعىسقا قاراي كەڭ تەڭىز ءدالىزى جانە جىل بويعى قولايلى اۋا رايى بۇل باستامانى تۇركيانىڭ كوممەرسيالىق جانە قورعانىستىق ۇشىرۋ امبيسيالارى ءۇشىن جاڭا تىرەككە اينالدىرۋى مۇمكىن.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

انونس جانە العاشقى دەرەكتەر

مالىمدەمە سومالي پرەزيدەنتى حاسان شەيح ماحمۋدتىڭ انكاراعا ساپارى اياسىندا جاسالدى. Baykar كومپانياسىنىڭ باسقارما ءتوراعاسى سەلچۋك بايراكتاردىڭ ايتۋىنشا، تۇركيا مۇحيتقا شىعاتىن الاڭ ارقىلى ۇشىرۋ مۇمكىندىگىنە قول جەتكىزەدى. ونىڭ سوزىنشە، سوماليدە تۇركياعا تيەسىلى شامامەن 30×30 كم اۋماق بولىنگەن، ال ەكۆاتورعا جاقىن جاعالاۋ ايماقتارى راكەتا ۇشىرۋ ءۇشىن الەمدە ساناۋلى جەرلەردىڭ قاتارىنا جاتادى.

انكارانىڭ عارىشتاعى قادامدارى سوڭعى ونجىلدىقتا ۇدەي ءتۇستى: 2018 جىلى تۇرىك عارىش اگەنتتىگى قۇرىلدى، 2021 جىلى ۇلتتىق عارىش باعدارلاماسى جاريالاندى، ال 2024 جىلى العاشقى تۇرىك استروناۆتى الپەر گەزەراۆدجى وربيتاعا ۇشتى.

نەگە تۇركيا اۋماعىنان ۇشىرۋ قيىن؟

تۇركيانىڭ گەوگرافيالىق ورنى ورتا ەندىكتەردە ورنالاسقاندىقتان، ەكۆاتورلىق جانە تومەنگى وكولوزەمدىك وربيتالارعا ۇشىرۋدا جەردىڭ اينالۋ جىلدامدىعىن تولىق پايدالانۋ مۇمكىندىگى شەكتەلەدى. بۇل – كوپ وتىن، از پايدالى جۇك جانە جوعارى شىعىن دەگەن ءسوز. بۇعان قوسا، اۋە-تاسىمال تۇيىنىنە اينالعان ەلدىڭ تىعىز اۋە جانە جەرۇستى قوزعالىسى، حالىق كوپ شوعىرلانعان اۋماقتار، تەڭىزگە قاراي ءقاۋىپسىز دالىزدەردىڭ تاپشى بولۋى تۇراقتى كوممەرسيالىق ۇشىرۋلارعا كەدەرگى كەلتىرەدى.

نەگە ءدال سومالي؟

سومالي – افريكاداعى ەڭ ۇزىن جاعالاۋ سىزىعى بار ەل؛ شىعىسى مەن وڭتۇستىگىن ءۇندى مۇحيتى، سولتۇستىگىن ادەن شىعاناعى شايىپ جاتىر. ەكۆاتورعا جاقىن ايماقتا جەردىڭ سىزىقتىق اينالۋ جىلدامدىعى شامامەن 1670 كم/ساع قۇرايدى – شىعىسقا قاراي ۇشاتىن زىمىراندارعا بۇل «تابيعي سەرپىن» بەرەدى. سونداي-اق مۇحيت ۇستىندەگى مىڭداعان شاقىرىمدىق بوس ءدالىز ساتىلاردىڭ قۇلاۋ ءقاۋىپىن ازايتىپ، ۇشىرۋ قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرادى، ال اۋا رايىنىڭ تۇراقتىلىعى جىل بويى تەرەزەلەردى كەڭەيتەدى.

تۇركيانىڭ ونەركاسىپ جانە تەحنولوگيا ءمينيسترى مەحمەت فاتيح كادجيردىڭ دەرەگىنشە، تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ءسوماليدى تەحنيكالىق، ەكونوميكالىق جانە ستراتەگيالىق تۇرعىدان ءتيىمدى نۇكتە رەتىندە كورسەتكەن. تەوريالىق تۇرعىدا تۇركيا اۋماعىنان دا ۇشىرۋعا بولادى، ءبىراق سوماليدەگى شارتتار پيلوتيرۋەمدى ميسسيالار ءۇشىن دە ۇتىمدىراق.

قۇرىلىس قاي كەزەڭدە؟

مينيستر كادجيردىڭ مالىمدەۋىنشە، عارىش ايلاعىنىڭ تەن-ى مەن جوبالاۋ جۇمىستارى اياقتالدى، العاشقى قۇرىلىس كەزەڭى باستالدى. جوبا ۇلتتىق عارىش باعدارلاماسىنداعى «Uzaya Erişim ve Uzay Limanı» باعىتىنا ەنگىزىلگەن جانە ونى ونەركاسىپ جانە تەحنولوگيا مينيسترلىگى تۇرىك عارىش اگەنتتىگىمەن (TUA) جانە مۇددەلى مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارمەن بىرلەسە ۇيلەستىرەدى.

ءوندىرىس ەكوجۇيەسى جانە تاسىمالداعىشتار

سوماليدەگى ايلاقتى تۇرىك كومپانيالارى بەلسەندى پايدالانباق. Roketsan ميكروسپۋتنيكتەردى (100 كگ جانە ودان جوعارى) 400 كم بيىكتىكتەگى وربيتاعا شىعارا الاتىن MUFS جۇيەسىن ازىرلەپ جاتىر. DeltaV Space Technologies SORS تاسىعىشتارىمەن ىلگەرىلەپ كەلەدى. TUSAŞ وزدەرىنىڭ Şimşek-1 جانە Şimşek-2 جۇيەلەرىمەن 400–1500 كگ پايدالى جۇكتەمەنى ۇشىرۋدى جوسپارلاۋدا. سونىمەن قاتار Fergani Space زىمىران جانە ءوز سپۋتنيك جوبالارىن دامىتىپ وتىر. بۇل ينفراقۇرىلىم تۇركياعا تولىق وتاندىق تىزبەكپەن ۇشىرۋعا جول اشادى.

ناۆيگاسياداعى تاۋەلسىزدىك

Baykar كومپانياسى «Ulug Bey» اتاۋىمەن جاھاندىق پوزيسيالاۋ جۇيەسىن ازىرلەۋدە. جوبانىڭ ماقساتى – دالدىگى جوعارى، بوگەتتەرگە ءتوزىمدى پوزيسيالاۋ، ناۆيگاسيا جانە ۋاقىتتى سينحرونداۋ قىزمەتتەرىن اسكەري جانە ازاماتتىق سەكتورعا ۇسىنۋ. كومپانيا وكىلدەرى مۇنداي جۇيە سپۋتنيك سيگنالىن بۇعاتتاۋ نە جاڭىلىستىرۋ جاعدايىندا ستراتەگيالىق تاۋەلسىزدىك بەرەدى دەپ ەسەپتەيدى.

انكارا–موگاديشو ارىپتەستىگىنىڭ نەگىزى

ەكىجاقتى سەرىكتەستىكتىڭ ىرگەسى 2011 جىلى ەردوعاننىڭ سوماليگە تاريحي ساپارىنان كەيىن بەكي ءتۇستى. سودان بەرى تۇركيا ينفراقۇرىلىم، ەنەرگەتيكا، كومىرسۋتەك ءبارلاۋ-وندىرۋ، اگروونەركاسىپ جانە بالىق شارۋاشىلىعىنا ينۆەستيسيا قۇيۋدا. 2017 جىلدان بەرى موگاديشوداعى TURKSOM بازاسى سوماليلىك كۇشتەردى دايارلايدى، ال ارنايى ماقساتتاعى بولىمدەر تۇرىك ۇلگىسىمەن جابدىقتالىپ، وقىتىلۋدا.

ايماق ءۇشىن نەنى بىلدىرەدى؟

ەكۆاتورعا جاقىن جاڭا ايلاق تۇركياعا تومەن قۇنمەن اۋىر جۇكتەمەلى ۇشىرۋلارعا جول اشىپ، جاھاندىق كوممەرسيالىق نارىققا قىزمەت كورسەتۋ الەۋەتىن ارتتىرادى. بۇل ورتالىق ازياداعى بايقوڭىر مەن «بايتەرەك» سياقتى الاڭدارعا تىكەلەي «الماستىرۋ» ەمەس، ءبىراق ەكۆاتورلىق وربيتالارعا ۇشىرۋدا ايماقتىق باسەكەلەستىك تۋعىزاتىن جاڭا ويىنشىنىڭ پايدا بولعانىن اڭعارتادى.