InfoHub Logo

Chıa tuqymy sońǵy jyldary salaýatty tamaqtaný álemin jaýlap aldy. Biraq kópshilik bul jaı ǵana sándi sýperfýd emes, myń jyldyq tarıhy bar ónim ekenin bile bermeıdi. Bul týraly Harvard Medical School derekkózderine súıengen Tengri Health habarlaıdy.

Chıa (ıspandyq maıoran) tuqymynyń tarıhy 5000 jyldan asady. Ol astekter men maııalardyń ejelgi sýperfýdy bolǵan. Maııa tilinde «chıa» sózi «kúsh» degen maǵynany bildiredi. Al latynsha ataýy Salvia hispanica (ıspandyq maıoran) Karl Lınneımen qatelik nátıjesinde berilgen.

Ejelgi Amerıkada chıa tuqymy negizgi taǵam, kúsh kózi, tipti valúta retinde qoldanylǵan. Alaıda, ıspandyqtar jaýlap alǵannan keıin 450 jyl boıy umytylyp ketti. Tek 1990-shy jyldary Ońtústik Amerıkada ony ósirý qaıta jandandyryldy.

Nelikten chıa tuqymy paıdaly?

Nýtrısıologtardyń aıtýynsha, chıa tuqymynda talshyqtar, aqýyzdar, omega-3 maı qyshqyldary jáne antıoksıdanttar kóp. Onyń qorektik qundylyǵy óte joǵary.

«Chıa tuqymyn rasıonǵa qosý óte ońaı. Iogýrt, botqa nemese salattarǵa bir-eki as qasyq qossańyz jetkilikti. Smýzıge nemese sorpaǵa da qosýǵa bolady. Tipti quımaq nemese basqa tańǵy asqa arnalǵan ónimderdiń qamyryna da aralastyrýǵa bolady. Chıa tuqymynyń dámi jumsaq bolǵandyqtan, taǵamyńyzdyń dámin buzbaıdy», - deıdi Garvard medısına mektebiniń qyzmetkerleri.

Qazirgi tańda chıa tuqymy Latyn Amerıka men Avstralıada ósiriledi.