InfoHub Logo

Qazaqstanda alkogóldi tutyný mádenıeti men «adal memleket» ıdeıasy týraly pikirtalas jıi qozǵalady. Mádenıettanýshy Samır Serkebaev qoǵamnyń ishimdikke degen kózqarasyn moraldyq baǵalaý arqyly emes, sharýashylyq júrgizý jáne mádenıet tarıhy arqyly qaraýdy usynady. Onyń aıtýynsha, kóshpeli halyqtarda alkogól óndirýge qolaıly jaǵdaı bolmaǵan, sondyqtan bul mádenıette keıinnen paıda bolǵan qubylys.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Nege kóshpeli mádenıette alkogól dástúri qalyptaspaǵan?

Samır Serkebaevtiń pikirinshe, bul suraqqa jaýapty moraldan emes, qoǵamnyń sharýashylyq júrgizý erekshelikterinen izdeý kerek. Alkogól óndirý men saqtaý úshin turaqty ekonomıka, jer óńdeý, arnaıy ydystar qajet. Al kóshpeli ómir saltynda mundaı múmkindikter bolmaǵan.

«Alkogól ónimderi turaqty, belgili bir jerge bekingen ekonomıkany talap etedi. Birinshiden, ónimdi aıdaý úshin uzaq saqtaýǵa arnalǵan ydystar qajet. Ekinshiden, eginshilikpen aınalysý, dándi daqyldar nemese júzim ósirý kerek. Eger bunymen aınalyspasańyz, alkogól óndire almaısyz. Tarıh kórsetkendeı, álemge tanymal dástúrli alkogól mádenıetteri – eginshilik mádenıetteri», – deıdi Serkebaev.

Qazaqstannyń kóp ǵasyrlyq tarıhyndaǵy kóshpeli ómir salty, jyljymalylyqty talap etti. Bul jaǵdaı qazaqtarda alkogól óndirýdiń damyǵan dástúriniń qalyptaspaýyn túsindiredi. Alkogól mádenıette tek syrttan engen, qysqartylǵan túrde ǵana boldy.

Til – mádenıettiń kirme elementterin kórsetetin belgi

Serkebaev alkogólge qatysty termınderdiń kóbiniń bóten tilderden engenin aıtady. Mysaly, «araq» sóziniń ózi «ter» degen maǵynany bildiredi, bul – ishimdiktiń áserinen bolatyn jańa, neprıvychnyı sezimdi sıpattaıdy. «Spırt» sózi tipti orys tilinen tikeleı alynǵan.

Bul tildik erekshelikter Qazaqstannyń alkogól mádenıetiniń ortalyǵy bolmaǵanyn, kerisinshe, basqa ekonomıkalyq júıelermen ózara árekettesý barysynda onyń elementterin qabyldaǵanyn kórsetedi. Bul, sondaı-aq, salaýatty ómir salty (ZOJ) bastamalarynyń qoǵamǵa nege tabıǵı túrde sińisetinin de túsindiredi.

«Uıat» – tyıym emes, áleýmettik norma

Mádenıettanýshy «uıat» uǵymyn alkogólge qarsy kúres quraly emes, minez-qulyqty retteıtin áleýmettik mehanızm retinde qarastyrady. «Uıat» – bul adamnyń qoǵamdaǵy bedelin, abyroıyn saqtaýǵa baǵyttalǵan, ásirese otbasylyq jáne týysqandyq baılanystardy baǵalaıtyn shyǵys mádenıetine tán qubylys.

Adam memlekettik tyıymdardan góri, jaqyndarynyń aldyndaǵy bedelinen aıyrylyp qalýdan qorqady. Degenmen, «uıat» uǵymy alkogóldi tutynýdy múldem tyıym salmasa da, adamnyń abyroıyna nuqsan keltiretin jaǵdaılarda ǵana onyń teris áserin kórsetedi.

Indýstrıalandyrý jáne alkogól

Serkebaevtiń aıtýynsha, Qazaqstanda alkogól mádenıetiniń taralýy ındýstrıalandyrýmen, Reseı ımperıasy men Keńes Odaǵy kezindegi kezeńmen baılanysty. Zaýyttyq óndiris arzan jáne kóp mólsherde alkogóldiń qoljetimdi bolýyna yqpal etti. Adamdardyń jumys kestesine baılanýy, fızıkalyq jáne moraldyq júktemeler alkogóldi bosańsýdyń ońaı jolyna aınaldyrdy.

Jastar nege az ishedi?

Mádenıettanýshynyń aıtýynsha, jastar arasynda alkogólge degen qyzyǵýshylyqtyń azaıýy ómir saltynyń ózgerýimen baılanysty. Olarǵa alkogóldi tutyný prosesi arhaıkalyq jáne qazirgi zamanǵy bos ýaqytty ótkizý modeline sáıkes kelmeıtin kúrdeli rıtýal bolyp kórinedi. Sonymen qatar, jastardyń álemdi kórýi, aqparatqa qoljetimdiligi olardyń «mádenı dopıngke» degen qajettiligin azaıtady.

Serkebaev jastardy alkogólden aýlaq ustaý úshin moraldyq nasıhat pen tyıymdardyń tıimsiz ekenin aıtady. Onyń ornyna sport, týrızm, bilim sıaqty tartymdy balamalardy damytýdy usynady.

«Adal aýyldar» bastamalary

«Adal aýyldar» sıaqty jergilikti bastamalardyń tıimdiligi tek tyıymdarǵa emes, sondaı-aq áleýmettik balamalardyń bolýyna baılanysty. Adamdar ózderiniń trezvyı tańdaý jasaǵany úshin naqty paıda kóretin jaǵdaıda ǵana bul sharalar jumys isteıdi. Memleket nemese dástúr talap etkeni úshin emes, trezvostadamǵa ómirdegi naqty múmkindikterge jol ashatynyna kózi jetkende ǵana bul tıimdi bolady.