InfoHub Logo

Qazaqstan 2025 jyly jasandy ıntellekt baǵytyn júıeleýge kiristi: salalyq mınıstrlik quryldy, zań qabyldandy, otandyq sýperkompúter iske qosyldy. Biraq sarapshylardyń aıtýynsha, naqty nátıjeni 2026 jyly ınfraqurylymdy túbegeıli jańartý aıqyndaıdy — IPv6, shynaıy 5G jáne sapaly derekter ekojúıesinsiz JI eldik aýqymda tıimdi jumys istemeıdi.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

2025 ne kórsetti: irgetas qalandy

IT salasynda 30 jyldyq tájirıbesi bar sarapshy Shavkat Sabırov 2025 jyldy Qazaqstandaǵy JI damýynyń shyn mánindegi alǵashqy irgetas kezeńi dep baǵalaıdy. Qazirgi qoldaný kóbine generatıvti formatpen shektelip otyr, al memlekettik sektor, bıznes, densaýlyq saqtaý jáne mobıldi servısterde JI-di tolyq iske qosý úshin jańa býyn sıfrlyq ınfraqurylym qajet.

Ótken jyly jańa IP-adresasıaǵa kóshý tujyrymdamasy ázirlendi: Qazaqstan áli IPv4-pen jumys isteıdi, biraq JI men Big Data úshin keńistigi áldeqaıda aýqymdy IPv6 kerek. APNIC deregine saı, álem elderiniń shamamen 43–48 paıyzy qazirdiń ózinde IPv6-ty qoldanady.

eGov operatory AO «NIT» bızneske arnalǵan tarıfterdi, qyzmet qunyn jáne elde ornatylǵan sýperkompúterdi qoldaný sharttaryn talqylaı bastady. Memlekettik júıeler kelisilgen qadamdar jasaı alsa, jańa adresasıaǵa kóshý jedeldeýi múmkin. Munda ulttyq operator «Qazahtelekomnyń» róli sheshýshi: monopolıa keı jerde mınýs bolǵanymen, jappaı jańǵyrtýdy ortalyqtandyryp jyldamdatýǵa múmkindik beredi.

2026: ınfraqurylymdyq betburys jáne 5G-niń shynaıy iske qosylýy

Sabırovtyń sózine qaraǵanda, 2026 jyl JI-di eldik deńgeıde iske qosatyn ınfraqurylymdy qurýda betburys kezeń bolýy tıis. Bul ózgeriske tek memlekettik organdar emes, mobıldi operatorlar da beıimdelýi qajet: derekter trafıgi júzdegen gıgabaıtpen ólshenetin jańa tarıfter (mysaly, 256–300 GB) kún tártibine shyǵady.

5G-ge kelsek, ol 2016–2018 jyldardan beri talqylanyp keledi, biraq 2025 jyldyń sońyna qaraı tolyq kólemde iske qosyldy deý qıyn. Telefondaǵy «5G» belgisi árdaıym naqty 5G jelisinde otyrǵanyńyzdy bildirmeıdi. Naǵyz 5G jaǵdaıynda búgingi 15–20 GB aılyq paket bir kúnde taýsylýy múmkin — demek, jańa parametrler men mańyzdy jelilik jańǵyrtý qajet.

«Úlken derektersiz JI bolmaıdy»: sýperkompúterdiń ózi jetkiliksiz, búkil tasymal jelileri, derekter almasý hattamalary men túıindik jabdyqtar kesheni qaıta jasalýy kerek.

Importtalǵan sheshimderden — óz ónimderge

JI jáne IT boıynsha sarapshy Aıgerim Qaıyrjanova 2025 jyly alǵash «haıp tolqyny» basylǵannan keıin júıeli jumys bastalǵanyn aıtady: profıldi mınıstrlik qurylyp, prosester qalypqa tústi. El kóp jaǵdaıda daıyn sheteldik quraldardy beıimdedi, alaıda ónerkásip, óndiris jáne energetıkaǵa arnalǵan salalyq sheshimder áli jetkiliksiz.

Onyń baǵalaýynsha, 2026–2027 jyldary basty fokýs derekter sapasyna aýysady: qujattar men reestrlerdi retteý, bazalardy normalızasıalaý, olqylyqtardy jabý jáne tapsyrmalardy naqty qoıý. Munda model ekinshi orynda, sheshýshi faktor — derek.

Taǵy bir shekteý — ınfraqurylymnyń quny men tapshylyǵy. GPU/TPU klasterlerin jalǵa alý qymbat; data-ortalyqtar, elektr energıasy, sý resýrstary jáne jelilik ótkizý qabileti talap etiledi. Bul ekojúıe joq jerde JI jobalaryn keń kólemde masshtabtaý múmkin emes.

Jańa qýat: sýperkompúter men jabdyq aǵymy

Naryqta júıeli qadamdardyń belgileri bar: Alem AI janyndaǵy Alem Cloud sýperkompúteri iske qosyldy, básekege qabiletti ónimder usynatyn myqty komandalar paıda boldy. Elge zamanaýı jabdyq — Nvidia H200, sondaı-aq TPU jáne Habana jedeldetkishteri ákelinip, jelilik komýtasıalyq sheshimder men túıinaralyq almasýlar baptalýda. Bul — bytyrańqy bastama emes, júıeli tásildiń nyshany.

Qashan sıfrlyq memleket bolamyz?

Sabırovtyń esebi: memlekettik baǵdarlamalarǵa KPI engizilse, 2030 jylǵa qaraı ınfraqurylymnyń 90 paıyzyn jańartyp, IPv6-ty tolyqqandy engizýge bolady. Ol úsh jyl ishinde Alatau City-di tolyq sıfrly qala etý múmkindigin mysalǵa keltiredi.

Aıgerim Qaıyrjanova budan da optımısi: 2028 jylǵa qaraı Qazaqstandy «sıfrlyq memleket» dep senimdi aıtýǵa bolady. Qazirdiń ózinde JI bankterde, memlekettik qyzmetterde, koll-ortalyqtarda jáne chat-bottarda jumys istep tur; medısınada rentgen-sýretter boıynsha dıagnostıka men taldaý sapasyn arttyrýdy keńeıtý qajet. Ónerkásip pen munaı-gazda da JI beretin tıimdilik aıqyn.

Tejegish faktorlar: búrokratıa, fıskaldyq qysym jáne qaýipsizdik

Sabırov basty bógetti búrokratıamen baılanystyrady: uzaq kelisimder jyldamdyqty tejeıdi. Ekinshi faktor — bızneske túsetin fıskaldyq qysym: qazirgi jaǵdaıda naqty yntalandyrý sharalary az, jeńildikter negizinen Astana Hub aıasynda shoǵyrlanǵan. Shaǵyn jáne orta bızneske el kóleminde qoldaý kerek.

Qaıyrjanovanyń aıtýynsha, aqparattyq qaýipsizdik talaptary asa qatań. Memlekettik derekter — azamattar men el ómirine qatysty málimetter — eń joǵary deńgeıde qorǵalýy tıis, sondyqtan sheteldik bult servısterin erkin paıdalaný shekteýli. Microsoft sekildi kompanıalar jeke bult usynady jáne derekterdiń qaýipsizdigine jaýapkershilik alady, biraq tolyqqandy kóshý úshin senim, zańnamalyq negiz jáne jetilgen praktıka qajet.

Eńbek naryǵy jáne bilim: jańa daǵdylar ýaqyty

Qaıyrjanova qysqartýlar bolatynyn joqqa shyǵarmaıdy, biraq qatar jańa laýazymdar ashylady. Kásipterge qoıylatyn talaptar ózgeredi: endi maman tek óz salasyn emes, JI quraldaryn da ıgerýi kerek. Osyǵan sáıkes oqý baǵdarlamalary da jańarady.

Mektepten bastap sıfrlyq saýattylyq, neırojelilermen jumys, etıka jáne krıtıkalyq oılaý oqytylýy tıis. JI — seriktes, biraq jalǵyz aqıqat emes; usynystaryn tekserý jáne tehnologıa shekteýlerin túsiný mańyzdy.

Qorytyndy: 2026 — irgetas pen strategıa jyly

2026 jyly JI ınvestısıalarynyń qaıtarymy kóbine shyǵyndardy azaıtý, prosesterdi jedeldetý jáne sheshim sapasyn arttyrý arqyly baıqalady. Utady — JI-di ónerkásip, logıstıka, qarjy, gossektor jáne medıaǵa júıeli túrde kiriktirgender. Esepteý qýaty, energıa, bult ınfraqurylymy jáne kadrlarsyz JI pılottyq kórsetilim deńgeıinde qalyp qoıady.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Turkistan gazetine bergen suhbatynda sıfrlyq tehnologıalar men JI-di ulttyq basymdyq dep atap, bıylǵy jyldy serpindi ózgerister kezeńi retinde aıqyndady.