InfoHub Logo

Salyq reformasy bastalǵaly beri alǵashqy derekter ekonomıkanyń jaı-kúıi týraly jańa aqparat berdi. Jalpy salyq jospary oryndalǵanymen, respýblıkalyq búdjette kútpegen kemshilikter baıqaldy. Bul týraly Qarjy mınıstrliginiń búdjettiń oryndalýy týraly esebinen belgili boldy.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Ekonomıkanyń densaýlyǵyna mańyzdy kórsetkish

Qosylǵan qun salyǵy (QQS) boljamdarǵa qaraǵanda tómendeý kórsetti. Bul jaǵdaı úkimetti jazǵa qaraı qatań únemdeý rejımine kóshýge májbúr ete me degen suraqtar týyndatýda.

Búdjetke túsken qarajat jáne onyń qurylymy

Esep boıynsha, memleket qazynasy tek salyqtar esebinen 941,8 mlrd teńgege tolyqtyrylǵan. Bul josparlanǵan kórsetkishterden 10,6%-ǵa artyq. Jyl basynyń sátti bastalǵany kóringenimen, túsimderdiń qurylymynda aıyrmashylyqtar bar.

Korporatıvtik tabys salyǵy men QQS-tyń aıyrmashylyǵy

Ósimniń negizgi qozǵaýshy kúshi korporatıvtik tabys salyǵy (KTS) boldy, ol 436,4 mlrd teńge ákelip, kútilgennen 4,2%-ǵa asyp tústi. Alaıda, QQS jınalymy bar bolǵany 249,9 mlrd teńgeni qurap, josparlanǵan 311,8 mlrd teńgeden shamamen 20%-ǵa kem qaldy.

Jańa tártiptiń saldary

Aıta keteıik, qańtardan bastap el jańartylǵan Salyq kodeksi jaǵdaıynda ómir súrip jatyr, ol QQS mólsherlemesin 16%-ǵa deıin arttyrdy. Shaǵyn jáne orta bıznes úshin bul reforma qýanyshqa sebep bolmady. Ekonomıs Arman Beısembaevtyń pikirinshe, bıliktiń jyl boıy ótken jylǵy kórsetkishterden 53,8%-ǵa artyq, ıaǵnı 10 trln teńge QQS jınaý ambısıalary búginde qıal bolyp kórinedi.

Qańtardaǵy kórsetkishterdiń tómendeýine baılanysty, tipti konservatıvti baǵalaýlar boıynsha 2,5-3 trln teńge qosymsha túsimder de qol jetkizý qıyn bolyp kórinedi. Kásipkerler joǵary mólsherleme men shegerimderge tyıym salýdyń qysymynda qalyp, júktemeni kótere almaı otyr. Transfertterdi qosa alǵanda, búdjettiń jalpy kirisi jospardan 6%-ǵa jýyq kem bolyp, 1,27 trln teńgeni qurady. Jaǵdaıdy tek memlekettiń jyldyń birinshi aıyndaǵy únemdiliginiń arqasynda baqylaýda ustaý múmkin boldy.

Ulttyq qordan bólingen transfertter tek jartylaı paıdalanyldy – 400 mlrd teńgeniń ornyna 230 mlrd teńge. Búdjet shyǵyndary kesteden 17,1%-ǵa artta qaldy. Tólengen qaryzdardyń kólemi josparmen salystyrǵanda eki ese azaıdy. Mundaı shyǵyndardyń arqasynda búdjet tapshylyǵy 60,5 mlrd teńge deńgeıinde saqtalyp qaldy, bul kútilgennen tórt ese az.

«Pozıtıvti josparlaý» qaqpany

Sarapshy qańtardaǵy kórsetkishterdiń tómendeýiniń sebepteriniń biri retinde vedomstvolardyń sozylmaly aýrýy – shamadan tys optımızmdi ataıdy. Búdjet dástúrli túrde «eń jaqsy senarı» negizinde jasalady, biraq bul senarıdiń shynaıylyqpen betpe-bet kelýi sırek.

«Boljamdar kóbinese naqty jaǵdaıdan asyp túsedi. Eger ótken jyly 250 mlrd teńge bolsa, onda bıylǵy jospardyń 311 mlrd teńge bolýy – bul ekonomıkanyń naqty áleýeti emes, sheneýnikterdiń joǵarylatylǵan úmitteri», – dep atap ótti Arman Beısembaev.

Degenmen, sarapshy jazdyń basyn kútýge shaqyrady. Dál maýsymǵa qaraı qańtardaǵy kórsetkishterdiń tómendeýi ýaqytsha sátsizdik pe, álde tutynýdyń uzaqqa sozylǵan daǵdarysynyń bastamasy ma, sonda belgili bolady. Bul jaǵdaıǵa jyl basynda tirkelgen jalpy iskerlik belsendiliktiń tómendeýi de qosylady.

Kásipkerlerdi alańdatyp otyrǵan eń basty másele: eger mamyrǵa deıin búdjettegi kemshilik jabylmaıtyn bolsa, úkimet shuǵyl sharalarǵa bara ma? inbusiness.kz tilshisiniń sendirýinshe, bıyl QQS mólsherlemesin qosymsha arttyrý bolmaıdy – mundaı nárseler «tizede» jasalmaıdy. Biraq salyqtardy kúshpen jınaý qaýpi óte joǵary.

«Bızneske agressıvti salyq tekserýleri men shottardy buǵattaý tolqynyna daıyndalý kerek. Salyq organdary, kórinetindeı, ózderiniń tekserýleriniń negizdiligin tekserýge tolyq erkindik aldy. Bul Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsıalyq sotynda daýlanyp jatqan qaýipti norma», – dep atap ótti ekonomıs.

Syrtqy faktorlar jáne «sıfrlyq» tabys

İshki qıyndyqtar aıasynda búdjetti syrtqy jáne sıfrlyq baptardyń qoldap otyrǵanyn atap ótken jón. Google-den alynatyn salyq qazynaǵa 8,7 mlrd teńge (jospardan 181,9%) ákeldi, al Baıqońyrdy jalǵa berý 13,8 mlrd teńgemen kiris bóligin tolyqtyrdy. Biraq bul somalar negizgi salyqtyń 20%-dyq tómendeýin óteýge tym az. Jyldyń birinshi aıynyń qorytyndysy boıynsha – búdjet ázirge jınaqtar men iri korporasıalar esebinen tur, biraq ekonomıkanyń tutyný qozǵaltqyshy isten shyǵa bastady.

Jalpy, qańtar statısıkasy kúrdeli fıskaldyq sıklǵa kirý núktesi ǵana. Naqty jaǵdaı ekinshi toqsanda aıqyndalady. Eger QQS jınalymy qalpyna kelmese, úkimet aýyr tańdaý aldynda qalady: ne áleýmettik jáne ınfraqurylymdyq baǵdarlamalardy shuǵyl qysqartý, ne qatań fıskaldyq qysym rejımin qosý.

Bıznestiń «burandany buraýǵa» daıyndalýy kerek pe, óıtkeni salyqtardyń kem túsýi árdaıym tekserýler men shottardy buǵattaý tolqynyn týdyrady, al mınıstrler kabıneti josparlaý qatelerin moıyndaı ma, álde kásipkerlerge kúshpen qysym jasaý jolyn tańdaı ma – kóktem kórsetedi.

Aıta keteıik, salyq sarapshylarynyń ózderi qańtardaǵy QQS-tyń tómendeýine qatysty pikir bildirýden bas tartty, óıtkeni jaǵdaı áli de bir maǵynaly emes – jyldyń basy ǵana, boljamdar týraly áli aıtýǵa erte. Buǵan deıin memlekettik derekter bazasyndaǵy aqaýdyń bıznestiń jumysyn toqtatqany týraly habarlanǵan bolatyn.