InfoHub Logo

بيۋدجەتتەگى ميللياردتاعان قارجى ءتيىمسىز جۇمسالىپ، جوسپارلانعان جوبالار ىسكە اسپاي جاتىر. بۇل تۋرالى ماجىلىستە باس اۋديتور ءاليحان سمايىلوۆ مالىمدەدى.

ايتۋىنشا، بىلتىر بيۋدجەتتەن 75 ملرد تەڭگەگە جوسپارلانعان 99 جوبا ىسكە اسپاي قالعان. جالپى سانى 600-دەن اساتىن ينۆەستيسيالىق جوبانىڭ ءاربىر بەسىنشىسى تولىق اياقتالماعان.

«2025 جىلى بيۋدجەتتىڭ 2،4 ترلن تەڭگەسى باستاپقى جوسپاردان اۋىتقىپ، باسقا ماقساتقا جۇمسالعان. جىل بويىنا ءتيىمسىز جۇمسالعان قاراجاتتىڭ كولەمى 2024 جىلعى دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا 1،7 ەسەگە ارتىپ كەتكەن»، – دەدى ول.

پالاتا ءتوراعاسى بيۋدجەت اقشاسىن يگەرۋ دەڭگەيى جوعارى بولعانىمەن، ناقتى ناتيجەلەر كوڭىل كونشىتپەيتىنىن اشىپ ايتتى. ماسەلەن، ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار بيۋدجەت باعدارلامالارىنىڭ ورتاشا العاندا 5%ء-ىن، ال جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر 33%ء-ىن ورىنداماعان.

ۇلتتىق كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋدەگى كەمشىلىكتەر

مەملەكەت بەلگىلەگەن سيفرلاندىرۋ، اۋىل جانە سۋ شارۋاشىلىعى، ەكولوگيا بويىنشا 11 نەگىزگى ۇلتتىق جانە 30-دان استام ماقساتتى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزىلمەگەن.

بيۋدجەت كىرىسىندەگى پروبلەمالار

بيۋدجەتتىڭ كىرىس جاعى دا پروبلەمالارعا تولى. ەكونوميكا ءوسىمى بولجامنان 9 ترلن تەڭگەگە اسىپ كەتكەنىنە قاراماستان، بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالىقتىق تولەمدەر 335 ملرد تەڭگەگە كەم ورىندالعان. مۇنىڭ سەبەبى شەنەۋنىكتەر سالىقتىڭ كولەمىن تىم جوعارى بولجاپ، اقىر سوڭىندا كۇتىلگەن الىم-سالىق تولىق جينالماعان.

«2025 جىلعى بيۋدجەتكە 2026 جىلى ءتۇسۋى ءتيىس 154 ملرد تەڭگە الدىن الا ەسەپكە الىنىپ كەتكەن. سونىمەن قاتار، شامامەن 900 ملرد تەڭگەنىڭ قوسىمشا قۇن سالىعى (ققس) قايتارىلماي قالعان. وسىنداي جاعدايلار بيۋدجەتتە جوسپارلانعان 244 ملرد تەڭگەنىڭ بولىنبەۋىنە جانە قارىزداردىڭ كوبەيۋىنە اكەلدى»، – دەدى ول.

سالىق تولەۋشىلەر تاراپىنان سوتقا شاعىمدانۋ سانى دا ارتىپ بارادى. سوڭعى ءتورت جىلدا شاعىمعا تۇسكەن سالىق سومالارىنىڭ جارتىسىنان استامى سالىق تولەۋشىلەردىڭ پايداسىنا شەشىلگەن. كولەڭكەلى ەكونوميكا كولەمىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى بيۋدجەتكە ءتيىستى قاراجات تۇسپەي وتىر.

كۆازيسەكتوردىڭ بيۋدجەتكە تاۋەلدىلىگى

سونىمەن قاتار، كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ بيۋدجەتكە تاۋەلدىلىگى كۇشەيگەن. بىلتىر وسى سەكتورعا 812 ملرد تەڭگە بولىنگەن. ونىڭ 57%ء-ى كونكۋرستان تىس مەملەكەتتىك تاپسىرمالار رەتىندە ۇلەستىرىلگەن. بۇعان قوسىمشا تاعى دا 1،4 ترلن تەڭگە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار ارقىلى بەرىلگەن.

«بۇل كومپانيالار بيۋدجەتتەن العان اقشانى ءتيىمدى جۇمساي الماي وتىر. ەسەسىنە ولاردىڭ شوتتارىندا سۇرالماعان قوماقتى قارجى جينالىپ قالعان»، – دەدى سمايىلوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، بيۋدجەتتەن تىس قورلار دا باقىلاۋسىز قالعان. الەۋمەتتىك مەديسينالىق ساقتاندىرۋ قورى، مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورى سياقتى قورلارداعى اقشا كولەمى مەن ولاردىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى ناقتى اقپارات جوق. وسى قورلار ارقىلى ميللياردتاعان قارجى بيۋدجەتتىك باقىلاۋدان تىس جۇمسالۋدا.

«مەملەكەتتىڭ اقشاسى حالىقتىڭ اقشاسى. سوندىقتان ءاربىر تەڭگە ەسەپتەلىپ، ءار قارجىنىڭ ناتيجەسى قاتاڭ باقىلانۋى ءتيىس»، – دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.