InfoHub Logo

ەلىمىزدەگى الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراسيالارى (اكك) باعانى تەجەۋ ورنىنا، بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمسىز يگەرۋدىڭ جانە باسشىلىقتىڭ وزىنە سىياقى تولەۋدىڭ الاڭىنا اينالعانى انىقتالدى. جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ تەكسەرۋى 13 اكك-نىڭ جۇمىسىنداعى 40 بەتتىك بۇزۋشىلىقتاردى اشكەرەلەپ، 61 ميلليارد تەڭگەگە باعانى تۇراقتاندىرۋعا جۇمسالعان قاراجاتتىڭ تيىمدىلىگى وتە تومەن ەكەنىن كورسەتتى.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

اكك-نىڭ نەگىزگى مىندەتى مەن شىندىق

اكك-لەر مەملەكەتكە تيەسىلى، ءار وبلىستا بىردەن قۇرىلعان قۇرىلىمدار. ولاردىڭ باستى مىندەتى – حالىقتىڭ كۇندەلىكتى تۇتىناتىن ازىق-تۇلىكتەرىنىڭ، ياعني ماكارون، ەت، كوكونىستەر سياقتى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ باعاسىن قولجەتىمدى دەڭگەيدە ۇستاۋ. بۇل ءۇشىن ولار ازىق-تۇلىكتى الدىن الا ساتىپ الىپ، ارزانداۋ باعامەن ساتۋى، فەرمەرلەرگە قارجىلاي قولداۋ كورسەتىپ، كەيىننەن تاۋاردى بەكىتىلگەن باعامەن الۋى نەمەسە باعا وسكەن كەزدە قويماداعى تاۋاردى نارىققا شىعارىپ، باعانى «تەجەۋى» ءتيىس.

40 بەتتىك بۇزۋشىلىقتار

جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ 2025 جىلدىڭ سوڭىندا جۇرگىزگەن تەكسەرۋى ناتيجەسىندە اكك-لەردىڭ جۇمىسىنداعى كەمشىلىكتەر ايقىن كورىندى. كوپتەگەن اكك-لەرگە بولىنگەن قاراجاتتى ءتيىستى دەڭگەيدە يگەرە الماعان. مىسالى، «اقجايىق» اكك 2 ميلليارد، «پاۆلودار» اكك 1،2 ميلليارد، «كوكشە» اكك 2،5 ميلليارد تەڭگە قاراجاتتى 2024 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن يگەرمەگەن.

باعا ءوسىمى جانە جوعالعان ونىمدەر

باعانى تۇراقتاندىرۋ تەتىگى ءتيىمسىز بولعاندىقتان، كەيبىر وڭىرلەردە باعا ءوسىمى توقتاماعان. قوستاناي وبلىسىندا كەفير باعاسى 2022 جىلدان بەرى ءۇش جىل قاتارىنان ءوسىپ، 2024 جىلى 11%-عا كوتەرىلدى. تۆوروگ باعاسى دا 9%-دان 18%-عا دەيىن وسكەن. كارتوپتىڭ باعاسى 2024 جىلى 27%، پياز باعاسى 2022 جىلدان بەرى 31%-عا ارتتى. سونداي-اق، قويمالاردا جالپى قۇنى 2،1 ميلليارد تەڭگە بولاتىن ونىمدەر جينالىپ قالعان. كەيبىر اكك-لەردە ارتىق مولشەردە قانت (230 توننا) نەمەسە مەرزىمى ءوتىپ كەتكەن كۇرىش پەن ماي سياقتى ونىمدەر بولعان، بۇل 7،5 ميلليون تەڭگە شىعىنعا ۇشىراتتى.

الەۋمەتتىك دۇكەندەردەگى تاپشىلىق

تەكسەرۋ بارىسىندا الەۋمەتتىك دۇكەندەرگە سيىر ەتى، تاۋىق ەتى، ءسۇت، كەفير، تۆوروگ سياقتى نەگىزگى ازىق-تۇلىكتەردىڭ جەتكىزىلمەيتىنى دە انىقتالدى. كەيبىر ساۋدا نۇكتەلەرىندە كوكونىستەردىڭ ءوزى دە بولماعان.

قاراجاتتى ماقساتسىز پايدالانۋ

اكك-لەردىڭ قاراجاتتى ماقساتسىز پايدالانۋ دەرەكتەرى دە تىركەلدى. مىسالى، «اقتوبە» اكك-دە 110 ميلليون تەڭگە باسقا ماقساتتارعا جۇمسالعان. «مارتوك ءسۇت» كومپانياسىنا 544 ميلليون تەڭگە نەگىزسىز قارىز بەرىلىپ، ونىڭ قايتارىمى ءالى كۇنگە دەيىن جوق. «اقجايىق» اكك تۇراقتاندىرۋ قورىن 387 ميلليون تەڭگەگە جەكە تۇلعالارعا ساتقان. استانادا بولسا، 2 ميلليارد تەڭگەلىك قاراجات اكىمدىكتىڭ شەشىمىنسىز جەكە بيزنەسكە قارىزعا بەرىلگەن.

ۋبىتوك كەزىندەگى سىياقىلار

اكك-لەردىڭ كەيبىرى زيانمەن جۇمىس ىستەسە دە، باسشىلىققا ۇستەمەاقىلار مەن سىياقىلار تولەگەن. مىسالى، «اكجايىك» اكك 2023 جىلى 38 ميلليون تەڭگە زالالمەن جۇمىس ىستەگەنىنە قاراماستان، باسقارما مۇشەلەرىنە 11 ايلىق جالاقى مولشەرىندە سىياقى تولەگەن. 2024 جىلى بۇل سوما 14 ايلىق جالاقىعا دەيىن وسكەن. «اتىراۋ» اكك-دە دە باسقارما مۇشەلەرىنە 14،6 ميلليون تەڭگە سىياقى بەرىلگەن.

اقتوبەدەگى گاز «ماينينگ-وتەلدەرگە» جۇمسالعان

اقتوبەدەگى «Digital Solutions & Co» كومپانياسى كريپتوكليەنتتەر ءۇشىن جابدىقتاردى ورنالاستىراتىن ورىن اشقان. بۇل كومپانيا ساعاتىنا 5،2 مىڭ تەكشە مەتر گازدى تۇتىنادى، بۇل اقتوبە يندۋستريالدى ايماعىنىڭ جالپى قۋاتتىلىعىنىڭ 30%-دان استامىن قۇرايدى. بۇل جوبانىڭ ەكونوميكاعا اسەرى شامالى بولعانىمەن، گاز رەسۋرستارىن كوپ مولشەردە پايدالانعان. 2026 جىلدان باستاپ گاز تاپشىلىعى كۇتىلەتىنى ەسكەرىلسە، بۇل جاعدايدىڭ تيىمسىزدىگى ايقىن.

مەملەكەتتىك اكتيۆ ەليتالىق تۇرعىن ءۇي كەشەنىنە اينالعان

استانادا مەملەكەتتىك اكتيۆ – حالىقارالىق ۇيىمدار ورتالىعىن سالۋعا ارنالعان 380 ميلليون تەڭگەلىك جەر ۋچاسكەسى مەن قۇرىلىسى اياقتالماعان عيمارات جەكەمەنشىك «Viyol» كومپانياسىمەن بىرلەسكەن جوباعا بەرىلگەن. ناتيجەسىندە، ورتالىقتىڭ ورنىنا ەليتالىق تۇرعىن ءۇي كەشەنى مەن بيزنەس-ورتالىق سالىنعان. بۇل ءىس بويىنشا ماتەريالدار قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا بەرىلگەن.

اكىم – «تاۋەلسىز ديرەكتور»

كورپوراسيالاردىڭ «تاۋەلسىز ديرەكتورلارى» قاتارىندا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ، ءتىپتى وبلىس اكىمىنىڭ بولۋى دا انىقتالدى. زاڭ بويىنشا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە كوممەرسيالىق كومپانيالاردى باسقارۋعا قاتىسۋعا تىيىم سالىنعان. كەيبىر «تاۋەلسىز ديرەكتورلار» ءبىر مەزگىلدە 5-8 كومپانيادا اقىلى نەگىزدە جۇمىس ىستەگەن.

كورپوراسيالاردىڭ باسىم بولىگى – زيانمەن

تەكسەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا، 8 اكك-نىڭ جيناقتالعان زالالى 2025 جىلدىڭ باسىندا 209 ميلليارد تەڭگەگە جەتكەن، بۇل 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا 7 ەسە كوپ. 2024 جىلى كورپوراسيالاردىڭ جالپى تابىسى 30%-عا ازايىپ، 76،8 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعان.

دەپوزيتتەر ارقىلى «بيزنەس» قۇرۋ

اكك-لەر بيۋدجەتتەن العان اقشانى بانك دەپوزيتتەرىنە سالىپ، پايىزدىق تابىس تاپقان. مىسالى، «اقتوبە» اكك 4 جىلدا دەپوزيتتەردەن 1،7 ميلليارد تەڭگە تابىس تاپسا، «اتىراۋ» اكك 94 ميلليون تەڭگە تاپقان. بۇل قاراجاتتى ماقساتتى پايدالانۋ تۋرالى شارتتاردى بۇزۋ بولىپ تابىلادى. كەيبىر اكك-لەر وتە تومەن پايىزبەن (0،01-0،1%) دەپوزيتتەرگە اقشا سالىپ، جۇزدەگەن ميلليون تەڭگە پوتەنسيالدى شىعىنعا ۇشىراعان.

قورىتىندىلاي كەلە، اۋديتورلار ونداعان ۇسىنىس بەردى. جۇمىستى رەتكە كەلتىرۋ ءۇشىن اكك-لەر مەن مەملەكەتتىك ورگاندارعا ءتيىستى شارالار قابىلداۋ قاجەت. ءىستىڭ ءبىرقاتار ماتەريالدارى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جولداندى.