InfoHub Logo

الماتى قالاسىندا جەكە سەكتورداعى تۇرعىن ۇيلەردى بۇزۋ جۇمىستارى جيىلەپ كەتتى. كەيبىر اۋماقتار مەكتەپ، اۋرۋحانا، جول قۇرىلىسى سياقتى مەملەكەتتىك قاجەتتىلىكتەرگە الىنسا، ەندى ءبىر جەرلەر كوپقاباتتى ۇيلەر سالۋ ءۇشىن پايدالانىلادى. قالا ىشىندەگى جەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتۋى جەكە ۇيلەر نارىعىنا اسەر ەتە باستادى. بۇزىلۋ ءقاۋپى بار ءۇيدى كىم ساتىپ الۋعا تاۋەكەل ەتەدى؟ وسى سالاداعى تۇرعىن ۇيلەردىڭ بولاشاعى نە بولماق؟ وسى ماسەلەلەردى Infohub.kz ءتىلشىسى ساراپشىلارمەن بىرگە تالقىلادى.

تۇرعىنداردىڭ الاڭداۋشىلىعى

تۇركسىب اۋدانىنىڭ تۇرعىنى ۆەرا و. جاقىندا ءوزىنىڭ ۇيىنە جاقىن ماڭداعى كوپتەگەن ۇيلەردىڭ جاقىن ارادا بۇزىلاتىنىن كەزدەيسوق ءبىلىپتى. ونىڭ اقپاراتىنشا، بۇل اۋماقتار جولداردى كەڭەيتۋ جانە سالۋ ءۇشىن قاجەت. ۆەرا ءوز ءۇيىنىڭ دە بۇزىلۋى مۇمكىن ەكەنىنە الاڭدايدى.

«ەندى نە ىستەۋ كەرەك؟ ساتساق تا، قانشا باعاعا ساتامىز؟ ادامدار الماتىنىڭ ىشىنەن ءۇي ساتىپ الۋعا تاۋەكەل ەتپەس، ءسىرا؟ نەمەسە بۇزىلۋ تۋرالى جاڭالىقتار شىقپاي تۇرعانداعى باعادان تومەندەتىپ ساتۋعا تۋرا كەلەدى. ويتكەنى، جەكە ۇيلەرگە دەگەن سۇرانىس، جالپى، ءقازىر تومەندەي باستايدى»، - دەيدى ول.

ۆەرانىڭ وتباسى ءۇشىن ءۇيدىڭ بۇزىلۋى – ۇلكەن تراگەديا. ولار ءقازىر جەتى ادام بولىپ تۇرادى: اپكەسى، ەكى اعاسى، ءارقايسىسىنىڭ ءوز وتباسى بار. ءۇي – اتا-بابادان قالعان مۇرا. ءبىر ستاندارتتى پاتەرگە ءبارى سىيمايدى. ال قالانىڭ شەتىنەن ەكى بولەك پاتەر السا دا، اقشا جەتپەيدى، وتباسىندا ۇلكەن جيناق جوق. ءبىراق وسى ۋاقىتقا دەيىن بىرگە تۇرىپ، ءۇيدى كەڭەيتىپ، جوندەپ كەلگەن.

جەكە ۇيلەر نارىعىنداعى جاعداي

«ءوز ءۇيىم» فورماتى جەر سىلكىنىستەرىنەن كەيىن دە سۇرانىسىن ساقتاپ قالدى ما؟

باعالاۋ كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى ارتەم كالينيننىڭ ايتۋىنشا، 2024 جىلعى قاتتى جەر سىلكىنىستەرىنەن كەيىن الماتىلىقتار اراسىندا جەكە ۇيلەرگە دەگەن سۇرانىس كۇرت ارتقان. الايدا، ءقازىر بۇل بەلسەندىلىك باسەڭدەگەن.

انىقتاما: بيىل ناۋرىز ايىندا اقپانمەن سالىستىرعاندا قازاقستاندا جەكە ۇيلەردىڭ ساتىلىم كولەمى 3،4 پايىزعا ازايدى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنشە، ناۋرىزدا بارلىعى 5 951 مامىلە رەسىمدەلگەن. ۇيلەر ەڭ از ساتىلعان وڭىرلەر – اتىراۋ، الماتى جانە قاراعاندى وبلىستارى، ال ەڭ كوپ ساتىلعاندارى – پاۆلودار، اقمولا جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارى.

«ادامدار بۇرىنعىداي، اسىرەسە باعاسى قولجەتىمدى بولعاندىقتان، بىر-ەكى بولمەلى پاتەرلەردى ساتىپ الۋدى ءجون كورەدى. تۇرۋعا جەر كەرەك، ال كوپ جىلدىق يپوتەكاعا ۇلكەن قارىزعا باتۋدى كوپشىلىك قالامايدى. ولاردى تۇسىنۋگە بولادى. وسىعان بايلانىستى، 1-2 بولمەلى پاتەرلەر قازىرگى تاڭدا نارىقتاعى ەڭ وتكىر سەگمەنت بولىپ سانالادى»، - دەيدى ارتەم كالينين.

انىقتاما: بيىل ناۋرىزدا پاتەرلەرگە 22 542 مامىلە تيەسىلى بولدى، بۇل جالپى كولەمنىڭ 79،1 پايىزىن قۇرايدى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنشە، ەڭ كوپ ساتىلىم الماتىدا تىركەلگەن، نەگىزىنەن ءبىر بولمەلى پاتەرلەر ساتىپ الىنعان. ەلىمىز بويىنشا ولار بويىنشا 8 510 مامىلە تىركەلگەن.

باعالاۋشىنىڭ ايتۋىنشا، بۇل جاعداي جەكە ۇيلەرگە دەگەن سۇرانىستىڭ بەلگىلى دارەجەدە تومەندەۋىنە ىقپال ەتۋى مۇمكىن.

«قازىرگى ۋاقىتتا جىلجىمايتىن مۇلىك نارىعىندا ساتىلىم مەرزىمىنىڭ ۇزارعانىن بايقاپ وتىرمىز. ياعني، قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا، ۇيلەردى ساتۋ ۇزاعىراققا سوزىلۋدا. كەيبىر مۇلىكتەر ءبىر جارىم، ەكى، ءتىپتى ءۇش جىلدان بەرى ساتىلىمدا تۇر»، - دەيدى ساراپشى.

بۇزۋ تۋرالى اقپاراتقا باعالار قالاي رەاكسيا بەرەدى؟

جوعارى ساناتتاعى ريەلتور الەكساندر بيكەتوۆتىڭ ايتۋىنشا، قالادا ۋچاسكەلەردى الىپ قويۋ جانە ۇيلەردى بۇزۋ جۇمىستارى باستالعاندا، پروسەدۋراعا دەيىنگى جانە كەيىنگى نارىقتاعى باعالار «ويناي» باستايدى. ءبىر ساتتە ءبىر اۋداندا باعا تومەندەپ، كەيىننەن كوتەرىلەدى. ساراپشىلار مۇنىڭ سەبەبىن ءتۇسىندىرىپ بەردى.

«مەدەۋ جانە تۇركسىب اۋداندارىن مىسالعا الايىق، - دەيدى الەكساندر بيكەتوۆ. - ويتكەنى، بەلگىلى ءبىر جەكە سەكتور ۋچاسكەلەرىنىڭ ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى – جولداردى، جولايرىقتاردى، مەترو جەلىسىن سالۋ ءۇشىن الىنۋى مۇمكىن ەكەنى بەلگىلى بولىپ وتىر. بىزدە بۇزۋعا جاتپايتىن ەكى نىسان بار. جانە ءبىز ءاربىر كەلۋشىنىڭ ەڭ ءبىرىنشى ءۇي بۇزىلۋعا جاتا ما دەپ سۇرايتىنىنا تاپ بولدىق».

كليەنتتەردىڭ مۇنداي ساقتىعى، جالپى سۇرانىسقا اسەر ەتەتىنىن ايتادى ول. ناتيجەسىندە، ءۇي يەلەرى ساتۋ مەرزىمىن ۇزارتقىسى كەلمەي، باعادان جەڭىلدىك جاساۋعا ءماجبۇر بولادى.

ارتەم كالينين ادام پسيحولوگياسىنىڭ دا ءرول اتقاراتىنىن ايتادى. كوپشىلىگى الىپ قويۋ راسىمىمەن اينالىسقىسى كەلمەيدى نەمەسە بىلمەگەندىكتەن قورقادى. ويتكەنى، باعالاۋدى كۇتۋ كەرەك، ال وتەماقى مولشەرى كوڭىلدەن شىقپاسا، سوتقا جۇگىنۋگە تۋرا كەلۋى مۇمكىن.

سوندىقتان، ءۇي يەلەرى ونى ارزانداتىپ بولسا دا، تەزىرەك ساتۋعا تىرىسادى. ەگەر ءۇيدى بۇزۋ تۋرالى حابارلاما السا، وبەكتىگە اۋىرتپالىق سالىناتىنىن، ياعني ونى ساتۋ مۇمكىن بولماي قالاتىنىن ەسكە سالادى.

«ەگەر ءۇي بۇزۋ كۇتىلەتىن اۋداندا ورنالاسسا دا، ءبىراق الىپ قويۋعا جاتپاسا، جاقىن ارادا قۇرىلىس جۇمىستارى باستالۋى مۇمكىن ەكەنىن ءتۇسىنۋ كەرەك. مىسالى، جولايرىق نەمەسە مەكتەپ سالىنادى. بۇل شۋ، دۇرلىگۋ. ارينە، بۇل اۋدانداعى جەكە تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇنى دا تومەندەيدى»، - دەپ قوسادى الەكساندر بيكەتوۆ.

باعالارعا قاتىستى ساراپشىلاردىڭ پىكىرى بىردەي، تەك تۇزەتۋ تەرەڭدىگى عانا ەرەكشەلەنەدى. باعالاۋشى ارتەم كالينيننىڭ ايتۋىنشا، ادەتتە، بۇزۋ جۇمىستارى جاريالانعان نەمەسە تەك قانا قاۋەسەت تاراعان اۋدانداردا جىلجىمايتىن مۇلىك قۇنىنىڭ ازداپ تومەندەۋى بايقالادى. مۇندا ۇيلەر ورتاشا باعادان شامامەن بەس پايىزعا تومەن قويىلادى.

«ءبىز بەلگىلى ءبىر اۋدانداردا باعانىڭ 10 پايىزعا دەيىن تومەندەگەنىن كورىپ وتىرمىز»، - دەيدى الەكساندر بيكەتوۆ.

كەيدە بۇزۋ جۇمىستارىنان جىلجىمايتىن مۇلىك باعاسى وسەدى

بۇزۋ كەزىندە مۇنداي تەندەنسيا دا بايقالادى. الماتىلىق دميتريي كنياجين مۇنى جاقسى ەسىنە الادى. 2023 جىلى ونىڭ ناۋرىزباي اۋدانىنداعى ءۇيى مەن جەر ۋچاسكەسى مەملەكەتتىك قاجەتتىلىككە ساتىپ الىنعان.

«جەكە سەكتوردى جاپپاي بۇزۋ باستالعاندا، ءبىز ۇيىمىزدەن جاياۋ جۇرەتىن قاشىقتىقتا، ءتىپتى 10-15 مينۋتتىق جەردە ورنالاسقان باسقا ۇيلەر مەن تك-داعى پاتەرلەردىڭ باعاسى كۇرت كوتەرىلگەنىن كوردىك. تۇرعىن ءۇي قۇنى سول كەزدە 30 پايىزعا ءوستى. بىزگە العان وتەماقىمىزعا ءوزىمىزدىڭ اقشامىزدى قوسۋعا تۋرا كەلدى»، - دەپ ەسكە الادى كنياجين نارىقتىڭ رەاكسياسىن.

ريەلتور الەكساندر بيكەتوۆ مۇنىڭ ءارقاشان سولاي بولاتىنىن راستايدى: ەلەستەتىپ كورىڭىز، شامامەن 200 ۋچاسكە بۇزۋعا الىنادى. ولاردىڭ يەلەرى وتەماقى العان سوڭ، قولىندا ءىرى سوما بولادى.

«ارينە، ولار ءوز اۋدانىنا ۇيرەنگەندىكتەن، بالالارى ءۇشىن بالاباقشا مەن مەكتەپتى اۋىستىرعىسى كەلمەي، جاقىن ماڭنان باسپانا ىزدەيدى. وسىلايشا، ولار نارىقتا سۇرانىستىڭ اجيوتاجدىق ءوسۋىن تۋدىرادى. ارينە، بۇل جەردە باعالار كۇرت وسە باستايدى»، - دەپ تۇسىندىرەدى ساراپشى.

بۇل جولى دا مۇنداي اجيوتاج بولا ما؟ ساراپشىلار مۇمكىن دەيدى، ءبىراق بۇرىنعىداي اۋقىمدا ەمەس.

«ءقازىر، مەنىڭ ويىمشا، تۇرعىن ءۇي ۇسىنىسىنىڭ ارتىق مولشەرى بار. سۇرانىستان گورى ونىڭ كولەمى كوپ. جانە پاتەرلەر ارزانعا ءتۇسىپ جاتىر، ونىڭ ۇستىنە قۇرىلىس سالۋشىلار ءبولىپ تولەۋگە كەلىسەدى. سوندىقتان، بۇزۋدان كەيىن تۇرعىن ءۇي باعاسى سونشالىقتى سەكىرمەۋى مۇمكىن»، - دەپ بولجايدى دميتريي كنياجين.

ءۇيدى تەزىرەك ساتۋ، ساتىپ الۋدى ءقاۋىپسىز ەتۋ جولدارى

ساراپشىلار اتاپ وتكەندەي، ءقازىر جىلجىمايتىن مۇلىك نارىعىندا ساتىلىم مەرزىمى ۇزاق: ۇيلەردى ساتۋ ۇزاعىراققا سوزىلۋدا. پوتەنسيالدى ساتىپ الۋشىنىڭ ساتىپ الۋدى كەيىنگە قالدىرۋىنىڭ سەبەبى – بەلگىسىزدىك: «ءقازىر راسىمدەيمىن، ال ەرتەڭ – بۇزىپ تاستايدى».

ريەلتورلار بۇل جاعدايدا جەكە ءۇي يەسى، ونى ساتۋعا نيەتتى بولسا، ماڭىزدى قۇجاتتى الۋ تۋرالى ويلانۋى كەرەك دەپ سانايدى.

«ءبىز جىلجىمايتىن مۇلىگىن تەزىرەك ساتقىسى كەلەتىندەرگە مەملەكەتتىك ساۋلەت-قۇرىلىس باقىلاۋ باسقارماسىنا (مسقب) سۇراۋ سالۋدى ۇسىنامىز. سودان جاۋاپ پەن راستاۋ الۋ ءۇشىن: ءسىزدىڭ ءۇيىڭىز بەن ۋچاسكەڭىز «قىزىل سىزىققا» كىرە مە، ونى الىپ قويۋعا جاتا ما، جوق پا. جانە ءسىز، بۇل جىلجىمايتىن مۇلىكتىڭ ورنىندا قالاتىنى تۋرالى رەسمي راستاۋدى قولىڭىزعا العان سوڭ، ونى وڭاي ساتا الاسىز. ءبىراق، سۇراۋعا جاۋاپتى تەك ءۇي يەسى عانا الا الادى. الايدا، الەۋەتتى ساتىپ الۋشى ودان وسىنداي راستاۋدى ۇسىنۋدى سۇراي الادى»، - دەپ كەڭەس بەرەدى بيكەتوۆ.

بۇل جەردە ايتا كەتەرلىك جايت، مىسالى، الماتىدا ءقازىر قالانىڭ باس جوسپارىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلۋدە. ال ءۇيدىڭ بولاشاقتا بۇزۋ ايماعىنا كىرەتىنىن ناقتى انىقتاۋ – قيىن. قۇجاتتى دايىنداۋ قانشا ۋاقىتقا سوزىلادى؟ الماتى ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسىن دامىتۋ باسقارماسى بۇعان بىلاي دەپ جاۋاپ بەرەدى:

«قالا قۇرىلىسى قۇجاتتاماسىن (باس جوسپار جانە ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارلاۋ جوباسى) ىسكە اسىرۋ مەرزىمدەرى جانە جوبالاناتىن جانە قولدانىستاعى نىسانداردى ورنالاستىرۋ، سونىڭ ىشىندە بۇزۋعا جاتاتىن نىسانداردى (اۋماقتاردى) انىقتاۋ، قالا قۇرىلىسى قۇجاتتاماسىن تۇزەتۋ اياقتالعاننان كەيىن انىقتالادى. جوسپارلانعان مەرزىم – شامامەن 2026 جىلدىڭ مامىرى».

ساراپشىلار بارلىق تۇزەتۋلەردىڭ اياقتالۋىنا از ۋاقىت قالعانىن اتاپ وتەدى. قازىرگى جاعداي اياسىندا ءۇيدىڭ تاعدىرىن بىلۋگە بولادى، ال مامىر ايىندا جاڭارتىلعان دەرەكتەرمەن راستاۋ الۋعا بولادى، دەيدى ولار.

ريەلتور الەكساندر بيكەتوۆ الماتىلىقتار بۇرىن دا ۇيلەردى بۇزۋ جاعدايىن باستان وتكەرگەنىن ەسكە سالادى. الدىڭعى تاجىريبە كورسەتكەندەي، اجيوتاج بولادى، ءبىراق ءبارىبىر باسىلادى، ال نارىق پەن باعالار باستاپقى قالپىنا كەلەدى.

الايدا، جەكە ۇيلەرمەن بايلانىسۋدان قورقاتىندار كوبەيىپ كەلەدى. نەمەسە، جەردە ءومىر سۇرگىسى كەلەتىندەر ءالى دە جەتكىلىكتى. ءبىراق بۇزۋ تۋرالى ۇنەمى اقپاراتتىڭ شۋىلداۋى، الماتىدا كەم دەگەندە، جەكە قۇرىلىس بار كەز كەلگەن اۋماقتىڭ ەرتە مە، كەش پە بۇل تاعدىردان اينالىپ وتپەيتىنى تۋرالى ويعا جەتەلەيدى.

سوندىقتان، قازاقستاندىقتار قالا ىشىندە ءۇي ساتىپ الۋعا نەمەسە سالۋعا بولاتىنىنا سەنىمدى ەمەس. بۇعان سەبەپ بار – ادامدار ماڭىزدى اقپاراتتى، مىسالى، بۇزۋ نەمەسە باسقا دا وزگەرىستەر تۋرالى، كەنەتتەن ءبىلىپ جاتادى. ەگەر الماتىنىڭ باس جوسپارى ەركىن قولجەتىمدى بولسا، وندا مۇنداي بەلگىسىزدىك بولماس ەدى.