InfoHub Logo

قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى سوڭعى جىلدارى ايتارلىقتاي دامۋ ۇستىندە. ەلدە رەكوردتىق ەگىن جينالىپ، ءونىم ەكسپورتتاۋ كولەمى ارتتى. الايدا، الدا تۇرعان سىن-تەگەرىندەر دە از ەمەس. وسى ورايدا، ق ر اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ايداربەك ساپاروۆپەن سۇحباتتاسىپ، سالانىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعى، سۋ تاپشىلىعى، ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگى جانە فەرمەرلەردىڭ ەڭبەگىنىڭ باعالانۋى تۋرالى سۇرادىق.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

ەگىن ەگۋ ناۋقانى جانە اۋا رايى

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، جاقسى ءونىم الۋ تەك اۋا رايىنا عانا بايلانىستى ەمەس، سونىمەن قاتار اگروتەحنولوگيالارعا دا تىكەلەي اسەر ەتەدى. وڭىرلەرگە جاساعان ساپارلارىندا مينيستر كورشىلەس شارۋا قوجالىقتارىندا ءونىمنىڭ ءارتۇرلى بولۋىنا كۋا بولعان. ماسەلەن، ءبىر جەردە 10 س/گا، ال ەكىنشىسىندە 30-40 س/گا ءونىم الىنعان. بۇل جاعداي جەڭىلدىكپەن بەرىلەتىن اينالىمدىق كرەديتتەردىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسەتەدى. بۇل فەرمەرلەرگە قاجەتتى ماتەريالداردى ۋاقىتىندا ساتىپ الۋعا، تىڭايتقىشتاردى ەنگىزۋگە جانە قاجەتتى تەحنيكانى ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

بيىلعى ەگىن ەگۋ ناۋقانى وڭتۇستىكتە ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىندا، ال ءداندى داقىلدار ەگىلەتىن ايماقتاردا مامىر ايىنىڭ باسىندا باستالدى. جۇمىستار وڭتايلى مەرزىمدە اياقتالادى دەپ جوسپارلانۋدا. جالپى، بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا 180 مىڭ گەكتارعا ارتىق، ياعني 23،8 ملن گەكتار جەرگە ەگىن ەگۋ كوزدەلگەن. بيداي سياقتى مونوكۋلتۋرالار مەن سۋدى كوپ قاجەت ەتەتىن كۇرىش، ماقتا القاپتارى قىسقارتىلىپ، مايلى داقىلدار، جۇگەرى جانە مال ازىعى داقىلدارىنىڭ القاپتارى ۇلعايتىلادى. قازىرگى اۋا رايى جاعدايلارى دا قولايلى بولىپ وتىر.

كليماتتىڭ وزگەرۋىنە بەيىمدەلۋ جانە سۋ رەسۋرستارىن ۇنەمدەۋ

سۋ تاپشىلىعى ماسەلەسى وزەكتى بولىپ تۇرعاندىقتان، اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى كليماتتىڭ وزگەرۋىنە بەيىمدەلۋ ستراتەگيالارىن ازىرلەۋدە. سۋدى ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى سۋارمالى ەگىنشىلىكتە كەڭىنەن قولدانىلۋدا. تۇركىستان وبلىسىندا ماقتا وسىرۋدە سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىنىڭ ەنگىزىلۋى ناتيجەسىندە ونىمدىلىك ارتقان. ەگەر بۇرىن بۇل تەحنولوگيالار 2-3 مىڭ گەكتار جەردە قولدانىلسا، قازىرگى تاڭدا 80 مىڭ گەكتارعا جۋىق جەردى قامتىپ وتىر. بۇل تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇيەسى سۋدى ۇنەمدەپ قانا قويماي، ماقتا ونىمدىلىگىن دە ارتتىرادى. وتكەن جىلى 20 جىلداعى رەكوردتىق 465 مىڭ توننا ماقتا جينالىپ، ورتاشا ونىمدىلىك 32 س/گا بولدى.

جاڭبىرلى ەگىنشىلىكتە (ەلدىڭ ەگىستىك القابىنىڭ باسىم بولىگى) بەيىمدەلۋدىڭ بىرنەشە تەتىگى بار. اۆستراليانىڭ تاجىريبەسى كورسەتكەندەي، جاۋىن-شاشىن ازايسا دا، عىلىم مەن تەحنولوگيانى دامىتۋ ارقىلى ونىمدىلىكتى ارتتىرۋعا بولادى. قازاقستان دا عىلىم مەن بيزنەستى ينتەگراسيالاۋعا باسا نازار اۋدارۋدا. ماسەلەن، «تايماس» جازدىق بيداي سورتى اۋا رايىنا توزىمدىلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى.

اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى «پريپيسكي» جانە باقىلاۋ جۇيەسى

بۇرىن ءسۇت پەن كارتوپ ونىمىندەگى «پريپيسكي» ماسەلەسى وزەكتى بولعانىمەن، ءقازىر بۇل جاعداي رەتتەلۋدە. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن مينيسترلىك بۇل ماسەلەنى شەشۋگە كىرىستى. ستاتيستيكا بيۋروسىمەن جانە اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ جۇمىس جۇرگىزۋ ارقىلى دەرەكتەر ناقتىلاندى. بۇل شەشىم قابىلداۋداعى قاتەلىكتەردى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. «پريپيسكيدەن» ارىلۋ ءۇشىن وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا دا، مال شارۋاشىلىعىندا دا ءونىمدى باقىلاۋ جۇيەسى قۇرىلۋدا. بۇل جۇيە بارلىق كەزەڭدەردى قامتىپ، دەرەكتەردى ۇزدىكسىز بەرۋدى قامتاماسىز ەتەدى.

مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جانە ەت باعاسى

مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ كەشەندى جوسپارى قابىلداندى. بۇل جوسپار اوك-تى دامىتۋ جول كارتاسىنىڭ لوگيكالىق جالعاسى بولىپ تابىلادى. الدىڭعى باعدارلامالار مال شارۋاشىلىعىن نىعايتۋعا، ءوندىرىس تىزبەگىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان بولاتىن. دەگەنمەن، مەملەكەتتىك قولداۋدى اكىمشىلەندىرۋدەگى جانە ءسۇت شارۋاشىلىعى مەن قۇس شارۋاشىلىعىنا جەتكىلىكتى كوڭىل بولمەۋدەگى كەمشىلىكتەر دە بولدى. جاڭا جوسپار جەڭىلدىكپەن نەسيەلەندىرۋگە باعىتتالعان جانە ءارتۇرلى مال تۇرلەرى مەن شارۋاشىلىقتاردى قامتيدى. بەس جىل ىشىندە مال باسىن كوبەيتىپ، ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ كوزدەلگەن.

ەت باعاسىنىڭ وسۋىنە بىرنەشە فاكتور اسەر ەتەدى: جانار-جاعارماي، دارى-دارمەك باعاسىنىڭ ءوسۋى، جالاقى مەن تاريفتەردىڭ كوتەرىلۋى. سونىمەن قاتار، ەكسپورتقا دەگەن سۇرانىستىڭ ارتۋى دا جاعدايدى ۋشىقتىرا تۇسكەن. الايدا، ەكسپورتقا شىعارىلاتىن ەت كولەمى جالپى وندىرىسپەن سالىستىرعاندا شاعىن. مينيستر فەرمەرلەردىڭ دە ەڭبەگىنىڭ لايىقتى باعاسىن الۋى كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى.

ۆەتەريناريا سالاسىن جاڭعىرتۋ

سوڭعى 14 جىلدا ۆەتەريناريا ينفراقۇرىلىمىنا ينۆەستيسيا جەتكىلىكسىز بولعاندىقتان، ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا توزعان. قازىرگى تاڭدا بۇل جاعداي وزگەرۋدە. 2024 جىلى ۆەتەريناريانى جاڭعىرتۋعا قارجى ءبولىنىپ، 593 ۆەتەريناريا نىسانى سالىندى جانە جوندەلدى. سونداي-اق، 72 ۆەتەريناريا ستانسياسى مەن 1،3 مىڭ ۆەتەريناريا پۋنكتىنىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانۋدا. ۆەتەريناريا ماماندارىنىڭ جالاقىسىن كوتەرۋگە 22 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنداعى اۋرۋلاردىڭ تارالۋى تۋرالى حابارلامالار تەك ۆەتەريناريا قىزمەتىنىڭ جاعدايىنا عانا ەمەس، سونىمەن قاتار بيزنەس پەن حالىقتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە دە بايلانىستى.

ازىق-تۇلىك تاۋەلسىزدىگى جانە يمپورتتى الماستىرۋ

قازاقستان 35 الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-تۇلىك پوزيسياسى بويىنشا ءوزىن-وزى قامتاماسىز ەتۋگە ۇمتىلۋدا. قۇس ەتى، ءسۇت ونىمدەرى، بالىق وندىرىسىندە ايتارلىقتاي ءوسىم بايقالادى. وتاندىق جىلىجايلاردا وسىرىلگەن قيار مەن قىزاناق جىل بويىنا ساتىلىمدا. دەگەنمەن، يمپورتتىق ونىمدەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى جوعارى، بۇل ولارعا مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلەتىن ۇلكەن قولداۋعا بايلانىستى. قازاقستاندا اوك-كە كورسەتىلەتىن قولداۋ دەڭگەيى 6% بولسا، بەلارۋستە بۇل كورسەتكىش 22%-عا جەتەدى. مينيسترلىك ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنىن تومەندەتۋ، ساقتاۋ نىساندارىن سالۋ، سىرتقى نارىقتاردى اشۋ ارقىلى ەكسپورتتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان جۇمىستاردى جۇرگىزۋدە.

قانت ءوندىرىسى جانە ونىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى

قانت ءوندىرىسى نەگىزىنەن قانت قىزىلشاسىنان جۇزەگە اسىرىلادى. قازىرگى تاڭدا ەلدەگى قانتقا دەگەن سۇرانىستىڭ تەك 23%-ى عانا وتاندىق ونىممەن قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇعان دەيىن زاۋىتتار قانت قىزىلشاسىن وڭدەۋگە ونشا قۇلىقتى بولماعان. الايدا، 2024 جىلى جەڭىلدىكپەن نەسيەلەندىرۋ جانە سۋبسيديالار ەنگىزىلگەننەن كەيىن قانت قىزىلشاسىنىڭ جالپى جيىنىمى 2،5 ەسەگە ارتىپ، 1،3 ملن تونناعا جەتتى. قازىرگى تاڭدا وڭدەۋ قۋاتتىلىقتارى جەتكىلىكسىز، سوندىقتان جاڭا زاۋىت سالۋ جوسپارلانۋدا. قانت ونەركاسىبى – ەلدىڭ ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگى مەن باسقا دا سالالاردىڭ (سۋسىندار، كونديتەرلىك ونىمدەر) دامۋى ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزدى.

اوك ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى جانە باسەكەگە قابىلەتتىلىگى

2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اوك ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى 7،2 ملرد اقش دوللارىنا جەتتى. بۇل كورسەتكىشتىڭ وسۋىنە ءداندى داقىلدار، مايلى داقىلدار، ماكارون ونىمدەرى جانە باسقا دا وڭدەلگەن ونىمدەر ىقپال ەتتى. ەكسپورتتىڭ ەلەۋلى بولىگىن ءداندى-داقىلدار، زىعىر، راپس جانە باسقا دا داقىلدار قۇرايدى. بۇل ونىمدەر ەلگە ۆاليۋتالىق كىرىس اكەلەدى. سونىمەن قاتار، كۇنباعىس مايى ەكسپورتى سوڭعى 3 جىلدا 3 ەسەگە ارتتى. كەلەشەكتە رافيناسيالاۋ كولەمىن ۇلعايتۋ جانە جاڭا نارىقتاردى يگەرۋ جوسپارلانۋدا. وڭدەلگەن ءونىم ەكسپورتىنىڭ ۇلەسى جالپى ەكسپورتتىڭ 51،4%-ىن قۇرايدى، بۇل ەكسپورتتىڭ ساپالى ءوسۋىن كورسەتەدى.

استىق ەكسپورتىن سۋبسيديالاۋ

2024 جىلى قازاقستان استىق پەن مايلى داقىلداردان رەكوردتىق ءونىم الدى. بۇل ەكسپورتتىق الەۋەتتى ارتتىرعانىمەن، ىشكى نارىققا قىسىم جاسادى. ەكسپورتتاۋشىلاردى قولداۋ ماقساتىندا 2025 جىلدىڭ باسىندا استىق تاسىمالىن سۋبسيديالاۋ ەنگىزىلدى. بۇل شارا استىق ەكسپورتىن 47%-عا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. قازاقستاندىق استىق العاش رەت ەۋروپا ەلدەرىنە، سولتۇستىك افريكاعا جانە ۆەتنامعا ەكسپورتتالدى. بۇل شارا ىشكى نارىقتى تۇراقتاندىرىپ، باعانىڭ تىم قىمباتتاۋىنا جول بەرمەدى.

مەملەكەتتىك قولداۋ جۇيەسىن ترانسفورماسيالاۋ

اۋىل شارۋاشىلىعىن مەملەكەتتىك قولداۋ جۇيەسى 2024 جىلدان باستاپ كەزەڭ-كەزەڭىمەن ترانسفورماسيالانۋدا. نەگىزگى ماقسات – ونى تيىمدىرەك، تۇراقتىراق جانە تۇسىنىكتى ەتۋ. سۋبسيديالار تولىقتاي الىنىپ تاستالمايدى، ءبىراق جەڭىلدىكپەن نەسيەلەندىرۋگە باسا نازار اۋدارىلادى. بۇل جۇيە بيۋدجەت قاراجاتىن ءبولىپ قانا قويماي، ونىڭ قايتارىمدىلىعىن قامتاماسىز ەتەدى. قازىرگى تاڭدا مال ساتىپ الۋ، اسىل تۇقىمدى مال ساتىپ الۋ، وڭدەۋ كاسىپورىندارىنا اينالىم قاراجاتىن بەرۋ سياقتى جەڭىلدىكپەن نەسيەلەۋ ونىمدەرى بار. كەلەشەكتە ەليەۆاتورلار مەن استىق قويمالارىن سالۋعا، سونداي-اق جىلىجاي كەشەندەرى مەن باۋ-باقشا وسىرۋگە قارجى ءبولۋ جوسپارلانۋدا.

سيفرلاندىرۋ جانە دەرەكتەردى باسقارۋ

اۋىل شارۋاشىلىعىن ءتيىمدى دامىتۋ ءۇشىن سيفرلىق شەشىمدەر مەن دەرەكتەرمەن جۇمىس ىستەۋ قاجەت. اوك ونىمدەرىن ۇزدىكسىز ەسەپكە الۋ جۇيەسىن قۇرۋ – اۋىل شارۋاشىلىعى سۋبەكتىلەرىنىڭ بيزنەس-پروسەستەرىن سيفرلاندىرۋدى تالاپ ەتەتىن كۇردەلى مىندەت. مينيسترلىكتە بىرنەشە سيفرلىق جۇيە بار، ولاردى بىرىكتىرىپ، فەرمەرلەر ءۇشىن «ءبىر تەرەزە» پلاتفورماسىن – «ە-اپك» قۇرۋ جوسپارلانۋدا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەلەردىڭ دەرەكتەرى ءبىرىڭعاي «دەرەكتەر كولىندە» بىرىكتىرىلەدى.

اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى كادر تاپشىلىعى

اۋىل شارۋاشىلىعىندا كادر تاپشىلىعى – الەمدىك ماسەلە. قازاقستاندا بۇل سالاعا 63 مىڭ مامان جەتىسپەيدى. بۇعان اۋىلداعى ءومىر ءسۇرۋ جاعدايى، بالاباقشا، ۇيىرمەلەر، مەديسينالىق قىزمەتتەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى جانە جالاقىنىڭ تومەندىگى سەبەپ بولىپ وتىر. اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ تۇجىرىمداماسى اياسىندا مەكتەپتەر، مەديسينالىق مەكەمەلەر، تۇرعىن ۇيلەر سالىنۋدا. تۇراقتى جانە تابىستى اگروبيزنەس بار جەردە جايلى جاعداي قالىپتاسادى دەپ سەنەمىن. كاسىپورىنداردا سيفرلىق تەحنولوگيالار ەنگىزىلىپ، ەڭبەك ونىمدىلىگى ارتۋدا. مەملەكەت باسشىسى جۇمىسشى ماماندىقتارعا ۇلكەن ءمان بەرەدى، بۇل اۋىل شارۋاشىلىعىن تانىمال ەتۋگە جانە بەدەلىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى.