InfoHub Logo

قازاقستاندىقتاردىڭ شەتەلگە جاپپاي اعىلۋى – تەك تابىس تابۋدىڭ جەكە جولى ەمەس، ەلدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ كەڭ ينديكاتورى رەتىندە قاراستىرىلا باستادى. سوڭعى جىلدارى كوشى-قون ۇدەرىسى تۇراقتالا تۇسكەندەي كورىنگەنىمەن، ول كۇردەلەنىپ، ساپالىق وزگەرىستەرگە ۇشىراپ وتىر. رەسمي دەرەكتەر بويىنشا، 2025 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا قازاقستاندا كوشى-قوننىڭ وڭ سالدوسى +7 700 ادامدى قۇراعان: ەلگە 11،3 مىڭ ادام كەلىپ، 3،5 مىڭ ادام كەتكەن. الايدا، بۇل ستاتيستيكانىڭ استارىندا ماڭىزدى ءبىر تەندەنسيا بار: ەلگە كوبىنە تمد ەلدەرىنەن كەلۋشىلەر باسىم بولسا، ەڭبەككە قابىلەتتى، جاس جانە ءبىلىمدى قازاقستاندىقتار كەرىسىنشە دامىعان ەڭبەك نارىقتارىنا قاراي بەت الىپ جاتىر.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

2025 جىلدىڭ توعىز ايلىق قورىتىندىسى بويىنشا شەتەلدە رەسمي جانە بەيرەسمي تۇردە جۇمىس ىستەپ جۇرگەن قازاقستاندىقتار سانى 156 مىڭعا جەتكەنى ايتىلدى. بۇل – ءبىر شاعىن قالانىڭ حالقىمەن تەڭ كورسەتكىش. گەوگرافيالىق بولىنىسكە قاراساق، نەگىزگى باعىت رەسەي فەدەراسياسى بولىپ وتىر، وندا شامامەن 128 مىڭ قازاقستاندىق ەڭبەك ەتەدى. ودان كەيىن وڭتۇستىك كورەيا، پولشا جانە بريتانيا كورولدىگىنە اعىلۋشىلار كوپ. بۇل تەك كوشى-قون ەمەس، جۇمىس كۇشىنىڭ جاھاندىق ەڭبەك نارىعىنا بەيىمدەلۋ پروسەسى ەكەنىن كورسەتەدى.

شوتلانديادا قۇلپىناي تەرگەن قازاق

بۇل پروسەستىڭ تۇپكى سەبەبى قانداي دەگەن سۇراق قوعامدا ءجيى قويىلادى. بۇل تەك «شەتەل كورىپ كەلۋ» مە، الدە ەل ىشىندەگى الەۋمەتتىك ليفتىلەردىڭ باياۋ جۇمىس ىستەۋىنىڭ سالدارى ما؟ جاستاردىڭ ءبىر بولىگى ءۇشىن بۇل تاجىريبە جيناۋ، كاسىبي دامۋعا جول اشۋ بولسا، ەكىنشى بولىگى ءۇشىن بۇل – ەكونوميكالىق قىسىمنان شىعۋدىڭ امالى. ميگراسيا ءبىر سەبەپپەن تۇسىندىرىلەتىن قۇبىلىس ەمەس، ول بىرنەشە الەۋمەتتىك فاكتوردىڭ قيىلىسىنان تۇرادى.

بۇل سانداردىڭ ارتىندا جەكە تاعدىرلار تۇر. مىسالى، شاردارالىق تۇڭعىشبەك شوتلانديادا قۇلپىناي تەرىپ، 6 ايدا شامامەن 10 ميلليون تەڭگە تابىس تاپقان. بۇعان دەيىن الماتىدا مەديسينالىق قويمادا جۇمىس ىستەپتى. جۇمىستى ول دەلدالسىز، جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ رەسمي سايتتارى ارقىلى تاپقان. بىرنەشە كەزەڭنەن تۇراتىن سۇحباتتان ءوتىپ، فيزيكالىق قابىلەتى تەكسەرىلگەن. قۇجات راسىمدەۋگە شامامەن 4 اي كەتكەنىن ايتادى.

شوتلانديادا اپتاسىنا 6 كۇن، كۇنىنە 8-12 ساعات جۇمىس ىستەپ، اپتاسىنا 300-450 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا تابىس تاپتى. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل جۇمىس قيىن بولعانىمەن، قىسقا ۋاقىتتا قارىزىن جاۋىپ، كاپيتال جيناۋعا مۇمكىندىك بەردى.

«بالالارىمدى تەك تەلەفوننان كورەم»

الايدا ميگراسيانىڭ ەكىنشى جاعى دا بار. گۇلايىم ەسىمدى وتانداسىمىز انگلياداعى جىلىجاي شارۋاشىلىعىندا ءۇشىنشى جىل ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ونىڭ بالالارى قازاقستاندا ءوسىپ جاتىر. ول ءۇشىن ميگراسيا تەك تابىس ەمەس، سونىمەن بىرگە اۋىر ەموسيونالدىق جۇك.

«ءبىز اقشا تاۋىپ ءجۇرمىز، ءۇي سالدىق. ءبىراق مەن انگلياعا 6 ايعا كەلگەندە بالالارىمنىڭ وسكەنىن تەك تەلەفون ەكرانىنان كورەمىن. بۇل – ءبىزدىڭ تولەپ جاتقان ەڭ ۇلكەن قۇنىمىز»، - دەيدى ول.

بۇل ەڭبەك ميگراسياسىنىڭ ەكونوميكالىق قانا ەمەس، وتباسى ينستيتۋتىنا اسەر ەتەتىن الەۋمەتتىك ماسەلە ەكەنىن ايقىن كورسەتەدى.

ميگرانتتاردىڭ الەۋمەتتىك پورترەتى

قازاقستانداعى ەڭبەك ميگراسياسىن ۇيىمداستىراتىن اگەنتتىكتەر سانى بۇگىن شامامەن 400-گە جەتەدى. بۇل سالا ۇزاق ۋاقىت بويى باقىلاۋسىز نارىق رەتىندە قالىپتاسقان. سوڭعى جىلدارى عانا مەملەكەت تاراپىنان رەتتەۋ كۇشەيىپ، ليسەنزيالاۋ مەن باقىلاۋ تەتىكتەرى ەنگىزىلە باستادى.

«ا2» اگەنتتىگىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىسى ايگەرىم يززاتۋللانىڭ ايتۋى بويىنشا، قازىرگى تاڭدا ۇلكەن سۇرانىسقا يە باعىتتار – پولشا مەن سلوۆاكيا. بۇل ەلدەرگە قاراپايىم جۇمىسشىلار ءۇشىن جۇمىس ۆيزاسىنا سالىستىرمالى تۇردە قول جەتكىزۋ جەڭىل. قازاقستاندىقتار كوبىنە ءوندىرىس، قويما، وراۋ، تاڭبالاۋ سياقتى سالالاردا جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن قاتار قۇرىلىسشى، ەلەكتريك، دانەكەرلەۋشى جانە جۇك تاسىمالداۋ سالالارىندا دا سۇرانىس جوعارى.

سوڭعى جىلدارى ميگرانتتاردىڭ الەۋمەتتىك پورترەتى دە وزگەرگەن. بۇرىن بۇل كوبىنە ورتا جاستاعى جۇمىسشىلار بولسا، ءقازىر جاستاردىڭ ۇلەسى ايتارلىقتاي ارتقان. ولاردىڭ ءبىرى شەتەلگە تۇراقتاپ قالۋ ءۇشىن، ءبىرى تاجىريبە جيناپ، اقشا تابۋ جانە الەم كورۋ ءۇشىن بارادى. تىلدىك تۇرعىدان العاندا، قاراپايىم جۇمىس ورىندارىندا نەگىزگى كوممۋنيكاسيا كوبىنە ورىس ءتىلى ارقىلى جۇزەگە اسادى، ال جۇمىس پروسەسىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن كۋراتورلار جۇيەسى قولدانىلادى. بۇل ميگراسيانىڭ بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ينستيتۋسيونالدانا باستاعانىن كورسەتەدى.

دەگەنمەن قاتەرلەر دە ساقتالىپ وتىر. تۋريستىك ۆيزامەن بارىپ، زاڭسىز جۇمىسقا ورنالاسۋ تاجىريبەسى ءالى دە كەزدەسەدى. مۇنداي جاعدايدا ادامدار تۇراقتى تابىس پەن الەۋمەتتىك قورعاۋدان ايىرىلادى، كەيدە ەلگە ناتيجەسىز قايتىپ ورالۋعا نەمەسە دەپورتاسياعا ۇشىراۋعا ءماجبۇر بولادى. ال جۇمىس ۆيزاسىنىڭ ارتىقشىلىعى – رەسمي كەلىسىمشارت، تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە زاڭدى ەڭبەك شارتتارى. زاڭدى جول ميگرانتتىڭ قاۋىپسىزدىگىن ايتارلىقتاي ارتتىرادى، ءبىراق وعان ۋاقىت پەن شىدامدىلىق قاجەت.

بۇل پروسەستىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى قىرى – ەڭبەك نارىعىنىڭ جاھاندانۋى. سوڭعى جىلدارى ۇكىمەت تاراپىنان كاتار، وڭتۇستىك كورەيا، جاپونيا، يتاليا جانە ەۋروپانىڭ بىرنەشە ەلدەرىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار migration.enbek.kz پلاتفورماسى ارقىلى بوس جۇمىس ورىندارىن سيفرلىق فورماتتا ۇسىنۋ باستاماسى ىسكە قوسىلعان. بۇل قادامدار ەڭبەك ميگراسياسىن كولەڭكەلى ايماقتان شىعارىپ، اشىق جانە رەتتەلەتىن جۇيەگە اينالدىرۋعا باعىتتالعان.

سوعان قاراماستان، وڭتۇستىك كورەيا سياقتى كەي ەلدەردە زاڭسىز ميگراسيا ماسەلەسى ءالى دە تولىق شەشىلمەگەن. كەيبىر ازاماتتار تۋريستىك ۆيزامەن بارىپ، زاڭسىز جۇمىس ىستەۋدى تاڭدايدى، ءبىراق مۇنداي جول كوبىنە تۇراقسىز ومىرگە الىپ كەلەدى. اگەنتتىك تاجىريبەسىنە سۇيەنسەك، زاڭسىز جۇرگەن ادامداردىڭ ءبىر بولىگى تۇراقتى جۇمىس تابا الماي، قيىن جاعدايعا تۇسەدى نەمەسە ەلگە قايتا ورالادى.

«Brain drain»

شەتەلدە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن 156 مىڭ قازاقستاندىق جەكە تابىس تابۋشىلار عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە ەل ەكونوميكاسىنا اقشا اۋدارىپ وتىرعان رەميتەنتتەر. ءبىراق بۇل جەردە ەكىنشى ماڭىزدى اسپەكت بار: ولاردىڭ اراسىندا بىلىكتى كادرلاردىڭ ەلدەن كەتۋى دە بايقالادى. بۇل قۇبىلىس «brain drain» دەپ اتالادى جانە ۇزاق مەرزىمدە ەلدىڭ كادرلىق الەۋەتىنە اسەر ەتۋى مۇمكىن. بۇل پروسەستى تەك جوعالتۋ رەتىندە قاراستىرۋ دا ءبىرجاقتى بولار ەدى، سەبەبى شەتەلدەگى دياسپورا ەل ءۇشىن الەۋمەتتىك كاپيتالعا اينالا الادى. ەگەر ولار ەلمەن بايلانىسىن ۇزبەي، تاجىريبە مەن ينۆەستيسيا اكەلسە، بۇل كەرىسىنشە دامۋدىڭ قوسىمشا رەسۋرسى بولا الادى.

قازىرگى ەڭبەك ميگراسياسى – قازاقستان ءۇشىن تەك ەكونوميكالىق ەمەس، تەرەڭ الەۋمەتتىك ترانسفورماسيانىڭ كورىنىسى. ءبىر جاعىنان ول ازاماتتارعا جاڭا مۇمكىندىكتەر اشسا، ەكىنشى جاعىنان ىشكى جۇيەلىك ماسەلەلەردى كورسەتەدى. ميگراسيانىڭ تۇپكى سەبەبى تەك جالاقىدا ەمەس، مۇمكىندىكتەردىڭ تەڭسىزدىگىندە جاتىر. سوندىقتان بۇل قۇبىلىستى توقتاتۋ ەمەس، ونى دۇرىس باسقارۋ ماڭىزدى. مەملەكەتتىڭ مىندەتى – شەتەلدەگى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋمەن قاتار، ەل ىشىندە ولاردىڭ قايتا ورالۋىنا جانە مامانداردىڭ جىلىستاۋىن (brain drain) بولدىرماۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ. سوندا عانا ميگراسيا «كەتۋ» ەمەس، «اينالىم» سيپاتىنا يە بولىپ، قوعام ءۇشىن ءقاۋىپ ەمەس، رەسۋرسقا اينالا الادى.