Tengrinews.kz / اقبوتا ءسىلام
BRT نە BRT: الماتىداعى اۆتوبۋس جولاقتارىنىڭ ايىرماشىلىعىن ساراپشىلار ءتۇسىندىردى
الماتىداعى جەلتوقسان كوشەسىندەگى BRT جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى كەشەۋىلدەپ، جوسپاردان كەيىنگە قالدى. ماماندار بۇل جوبانىڭ قالا تۇرعىندارىنىڭ كوكەيكەستى سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرە الا ما، جوق پا، سونى تالقىلادى.
بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.
«BRT ەمەس، جاي اۆتوبۋس جولاعى»
كوپتەگەن الماتىلىقتار الەۋمەتتىك جەلىدە جەلتوقسان كوشەسىندەگى BRTء-نىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا كۇمانمەن قارادى. ولاردىڭ باستى شاعىمى – قىمبات تۇراتىن BRT مەن قاراپايىم اۆتوبۋس جولاعىنىڭ اراسىندا ايتارلىقتاي ايىرماشىلىقتىڭ جوقتىعى.
«الماتىلىقتاردى الداۋ وڭاي ەكەن. جەلتوكسانداعى بوياۋمەن سىزىلعان قاراپايىم اۆتوبۋس جولاعىن BRT رەتىندە كورسەتىپ وتىر. شىن مانىندە، ونىڭ BRT-مەن ەش ورتاقتىعى جوق»، – دەپ جازدى ءبىر جەلى قولدانۋشىسى.
اۆتور پوستتا بۇل جولاقتىڭ اباي داڭعىلىنداعى، گوگول مەن ماقاتايەۆ كوشەلەرىندەگى بولىنگەن جولاقتاردان نەسىمەن ەرەكشەلەنەتىنىن سۇرايدى.
BRT مەن بولىنگەن جولاقتىڭ ايىرماشىلىعى نەدە؟
قالا قۇرىلىسشىسى ءادىل نۇرماقوۆتىڭ ايتۋىنشا، الەمدىك تاجىريبەدە تولىققاندى BRT جەلىسى – بۇل اۆتوبۋستىڭ اۆتوكولىك قوزعالىسىنان بارىنشا تاۋەلسىز بولۋىن قامتاماسىز ەتەتىن بولەك كولىك جۇيەسى.
«بۇل ادەتتە جولدىڭ ورتاسىندا ورنالاسقان، فيزيكالىق جاعىنان بولىنگەن جولاق ارقىلى جۇزەگە اسادى. بۇل تۇراقپەن جانە بۇرىلىستارمەن بولاتىن كەدەرگىلەردى ازايتادى»، – دەيدى ساراپشى.
ونىڭ سوزىنە قاراعاندا، بولىنگەن جولاق – بۇل جالپى جولدىڭ ءبىر بولىگى: ول ءۇزىلىپ قالۋى مۇمكىن جانە ونى كادىمگى كولىكتەر دە پايدالانا الادى. قوعامدىق كولىكتەردىڭ مۇندا تەك شەكتەۋلى باسىمدىعى بار.
«BRT باسقا لوگيكامەن جۇمىس ىستەيدى – ول جالپى اعىننان وقشاۋلانىپ، باعدارشامداردا باسىمدىققا يە بولۋى كەرەك. وسىنىڭ ارقاسىندا جوعارى جىلدامدىق، كەستەگە سايكەستىك جانە وتكىزۋ قابىلەتى قامتاماسىز ەتىلەدى»، – دەيدى ساراپشى.
جوعارى جىلدامدىق پەن وتكىزۋ قابىلەتىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن جۇيە ءبىرقاتار ستاندارتتارعا سايكەس كەلۋى ءتيىس:
«كولىك جوبالارى ءۇشىن تيىمدىلىكتى بىردەن كورسەتۋ ماڭىزدى، سوندىقتان ارالىقتاردىڭ جيىلىگىنە، اۆتوبۋستارداعى جايلىلىققا (كەڭ، كونديسيونەرى بار) جانە اۋىسۋدىڭ ىڭعايلىلىعىنا دا تالاپتار بار»، – دەيدى ساراپشى.
«بۇل جارتىلاي شارا»: جەلتوكسانداعى BRT تۋرالى باسقا ساراپشىنىڭ پىكىرى
قالا قۇرىلىسشىسى دياس مارات ۇلى دا جەلتوكسانداعى جاڭا ۋچاسكەنى BRT دەپ اتاۋعا بولاتىنىنا كۇمان كەلتىرەدى.
«بىزدە كوبىنەسە بولىنگەن جولاق فورماتى جۇزەگە اسىرىلعان: ولارمەن تەك BRT اۆتوبۋستارى عانا ەمەس، باسقا دا قوعامدىق كولىكتەر جۇرەدى. تيميريازيەۆ كوشەسىندەگى جەلىدەن ايىرماشىلىعى، جەلتوكساندا جولاقتار جولدىڭ ەكى شەتىندە ورنالاسقان، بۇل تيىمدىلىكتى تومەندەتەدى. وڭ جاق شەتىندە ورنالاسقاندا، كولىكتەرمەن قاقتىعىس نۇكتەلەرى كوبىرەك تۋىندايدى: تۇراقتار، اۋلالارعا كىرۋ، وڭعا بۇرىلۋلار. ناتيجەسىندە، بۇل اباي نەمەسە تولە بي كوشەلەرىندەگىدەي كادىمگى اۆتوبۋس جەلىلەرىنە كوبىرەك ۇقسايدى»، – دەيدى ساراپشى.
دەگەنمەن، دياس مارات ۇلى جەلتوكسانداعى «قارسى باعىتتا» قوزعالىستىڭ اۆتوبۋستارعا ناقتى ارتىقشىلىق بەرەتىنىن اتاپ وتەدى، ويتكەنى قارسى جولاققا كولىكتەردىڭ شىعۋ ءقاۋپى مينيمالدى.
«سونىمەن قاتار، جاڭارتىلعان، ۇلكەنىرەك ايالداما كەشەندەرى پايدا بولدى. ءبىراق جالپى العاندا، بۇل جارتىلاي شارا. قوعامدىق كولىكتىڭ ماكسيمالدى تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى ءبىرىنشى ورىنعا قويىلماعان – كوبىنەسە جەكە كولىكتەر ءۇشىن ەڭ از شىعىنمەن جۇمىس ىستەۋ كوزدەلگەن»، – دەپ تۇسىندىرەدى قالا قۇرىلىسشىسى.
رايىمبەك پەن جەلتوكسانداعى BRT: جوسپارلار مەن ناقتى قۇرىلىس مەرزىمدەرى
باستاپقىدا قالا بيلىگى جەلتوكسان مەن رايىمبەك داڭعىلىنداعى جەلىلەردى تيميريازيەۆ كوشەسىندەگى بۇرىننان بار BRT دالىزىمەن بىرىكتىرىپ، ءبىرىڭعاي جەلى قۇرۋدى جوسپارلاعان. مەرزىمدەر ءورشىل بولدى – 2025 جىلدىڭ سوڭى.
جەلتوكسان كوشەسىندەگى جەلى 2025 جىلدىڭ 14 جەلتوقسانىندا اياقتالىپ، ىسكە قوسىلعانىمەن، رايىمبەك داڭعىلىنداعى جوبا ايتارلىقتاي ارتتا قالىپ وتىر: ونىڭ اشىلۋى ەندى 2026 جىلدىڭ قاراشا ايىنىڭ سوڭىنا جوسپارلانۋدا. اكىمدىك مالىمەتىنشە، قۇرىلىس جەر تەلىمدەرىن ساتىپ الۋعا بايلانىستى سوزىلىپ جاتىر.
BRT جەلتوكسان كوشەسىندە ىسكە قوسىلعاننان كەيىن 3 ايدان سوڭ قانداي كۇيدە؟
ءبىز BRT ىسكە قوسىلعاننان كەيىن ءۇش اي وتكەن سوڭ جەلتوكسان كوشەسىنىڭ جاعدايىن تەكسەردىك. اباي داڭعىلىنان رايىمبەك داڭعىلىنا دەيىنگى ۋچاسكەدە قوزعالىس سحەماسى رەندەرلەرگە سايكەس كەلەدى: جەكە كولىكتەر ءۇشىن ءبىر باعىتتا ءۇش جولاق ساقتالدى، ال ەكى جاعىنان اۆتوبۋس جولاقتارى ۇيىمداستىرىلدى. بۇعان دەيىن مۇندا تەك وڭ جاقتا ءبىر عانا بولىنگەن جولاق بولعان.
سول جاعىندا بىرنەشە جاڭارتىلعان ايالداما پايدا بولدى.
ايتا كەتەيىك، جەلتوقساننىڭ باسىندا سىزىقتار سالىنعانىمەن، تروتۋارلارداعى تۇراقتارعا بايلانىستى جولاق ءبىراز ۋاقىت جۇمىس ىستەمەي قالدى – كولىكتەر ونى ءالى دە پايدالانىپ ءجۇردى. ءقازىر اۆتوبۋستار ەكى جاعىنان دا ءجۇرىپ جاتىر.
جەلتوكسانداعى BRT جەلىسىنە قانشا قاراجات جۇمسالدى؟
جول ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ باسقارماسى رەسمي ساۋالدامامىزعا جاۋاپ بەردى.
«جەلتوكسان كوشەسىندەگى BRT جەلىسى بويىنشا قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىن ورىنداۋعا ارنالعان شارتتىڭ جالپى قۇنى 3،6 ميلليارد تەڭگە. قارجىلاندىرۋ جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلدى»، – دەپ حابارلادى باسقارما.
سالىستىرۋ ءۇشىن: رايىمبەك داڭعىلىنداعى 16،5 شاقىرىمدىق BRT جەلىسىنە بيلىك 39،9 ميلليارد تەڭگە جۇمساۋدى جوسپارلاپ وتىر.
تيميريازيەۆ كوشەسىندەگى BRT
قازىرگى جوبالاردى تيميريازيەۆ كوشەسىندەگى ءبىرىنشى جەلىمەن سالىستىرا وتىرىپ، ساراپشى دياس مارات ۇلى قالا بيلىگىنىڭ اۆتوكولىك جۇرگىزۋشىلەرىن شەكتەۋدە الدەقايدا ساق بولىپ قالعانىنا الاڭداۋشىلىق بىلدىرەدى.
«مەن سەنىمدىمىن: ەگەر تيميريازيەۆ كوشەسى ءقازىر جاسالعاندا، ءبىز ونى قازىرگى كۇيىندە الماس ەدىك. قازىرگىدەي جەردى ساتىپ الۋ، كەڭەيتۋ جانە ت.ب. بولار ەدى. سول كەزدە دە ءبىر جولاقتىڭ تەك اۆتوكولىكتەرگە ارنالۋى داعدارىس تۋدىرادى دەپ ايتىلعان بولاتىن. الايدا بيلىك جوبانى قولدانىستاعى ەنى اياسىندا جۇزەگە اسىرا الدى جانە جۇيە جولاۋشىلار ءۇشىن قاجەتتى جىلدامدىقتى قامتاماسىز ەتىپ، ءتيىمدى جۇمىس ىستەدى. رايىمبەك داڭعىلىندا دا ءدال وسىلاي ىستەۋگە بولادى – ەگەر جەكە كولىكتەر ءۇشىن بارىنشا كەڭىستىك قالدىرۋعا تىرىسپاسا، بيۋدجەتتىك جانە جىلدام»، – دەيدى ول.
ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، BRTء-نىڭ مەترو مەن LRT-دەن باستى ارتىقشىلىعى – ونى جىلدامىراق جانە ارزانىراق جۇزەگە اسىرۋعا بولادى، جەردى ۇزاق جانە قىمبات ساتىپ الۋ راسىمدەرىنسىز.
الەمدەگى ۇزدىك BRT مىسالدارى
ءادىل نۇرماقوۆتىڭ ايتۋىنشا، حالىقارالىق تاجىريبەدە جىلدام اۆتوبۋس جۇيەلەرىنىڭ كوپتەگەن ءساتتى مىسالدارى بار:
«بۇل جوبالاردىڭ ورتاق بەلگىسى – نەگىزگى كولىك دالىزدەرى، ولار ەڭ سۇرانىسقا يە باعىتتار مەن اۋدانداردى بايلانىستىرادى، جەكە اۆتوكولىكتەردىڭ ۇزدىكسىز اعىنىن الماستىرادى. ەكىنشىدەن، ولار باستاپقىدا جالپى جەلىنىڭ بولىگى رەتىندە، قالا ماڭىنداعى پويىزدارمەن، كادىمگى اۆتوبۋستارمەن جانە جولاۋشى تاسىمالدايتىن مارشرۋتتارمەن ينتەگراسيالانعان (اۋىسۋلار، كەستەلەر) تۇردە ازىرلەنگەن»، – دەيدى ول.
الماتىعا BRT جەلىلەرى قايدا كوبىرەك قاجەت؟
2025 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا الماتى قالالىق ءماسليحاتىنىڭ سەسسياسىندا 2030 جىلعا دەيىن 42 BRT ءدالىزىن سالۋ جوسپارى ايتىلدى.
دياس مارات ۇلى كوشەلەردى «قاي جەردە وڭاي» دەگەن ءپرينسيپى بويىنشا ەمەس، قوعامدىق كولىككە شىنىمەن جوعارى سۇرانىس بار جەرلەردى تاڭداۋعا شاقىرادى.
«ءبىرىنشى كەزەكتە – ءال-فارابي داڭعىلى: قالا تۇرعىندارى بۇل تۋرالى بۇرىننان سۇراپ كەلەدى. جالپى، شىعىس-باتىس جانە ورتالىق-باتىس باعىتتارى قاتتى جۇكتەلگەن، كەدەرگىسىز جۇرۋگە سۇرانىس جوعارى. ءبىراق جوبالار كوبىنەسە وڭاي جەردە جاسالادى، ال شىنىمەن قاجەت جەردە – ەڭ ۇلكەن سۇرانىس پەن كەپتەلىستەر بار جەردە ەمەس»، – دەيدى ساراپشى.
ينفراقۇرىلىمنان باسقا، ول تەگىن اۋىسۋلاردى جانە قولجەتىمدى جول ءجۇرۋ بيلەتتەرىن ەنگىزۋ سياقتى كەشەندى ءتاسىلدى تالاپ ەتەدى.
رەداكسيا قالاداعى BRT دامۋىنىڭ بارىسىن باقىلاۋدى جالعاستىرادى.
-
ۆ كازاحستانە ۆنوۆ وبسۋجداەتسيا ۆوپروس ۆوزۆراششەنيا چاستنىح ۆودنىح سيستەم گوسۋدارستۆۋ. رازبيراەمسيا ۆ يستوريي ۆوپروسا ي منەنياح ەكسپەرتوۆ.
-
قىتايدىڭ جاڭا تالاپتارى قازاقستاندىق اگروەكسپورتقا كەدەرگى كەلتىرىپ، 27 كومپانيا عانا ەكسپورتتىق كود الا الدى. بۇل جاعداي نارىقتاعى جاعدايدى كۇردەلەندىرىپ، كوپتەگەن كاسىپورىنداردى قيىندىققا ۇشىراتتى.
