InfoHub Logo

قىتايدىڭ جاڭا تالاپتارى قازاقستاندىق اگروەكسپورتقا ەلەۋلى سوققى بولىپ ءتيدى. ەندى قازاقستاندىق كومپانيالار رەسەي استىعىنان وندىرىلگەن ۇندى قىتايعا ەكسپورتتاي المايدى. بۇل شەكتەۋلەر سالدارىنان كوپتەگەن كاسىپورىنداردىڭ ونىمدەرى قويمادا نەمەسە ۆاگونداردا قالىپ قويدى.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

ۇن ەكسپورتىنا قويىلعان جاڭا كەدەرگىلەر

جۇڭگو بيلىگى ەكسپورت ەرەجەلەرىن كۇرت وزگەرتتى. بۇل وزگەرىستەر قازاقستاندىق كاسىپكەرلەرگە، اسىرەسە، بۇعان دەيىن جۇڭگو نارىعىنا بەلسەندى تۇردە ءونىم جەتكىزىپ كەلگەندەرگە ۇلكەن ماتەريالدىق شىعىن اكەلدى. جاڭا تالاپتار بويىنشا، كورموۆوي ۇننىڭ قۇرامىندا رەسەيلىك استىق بولۋىنا تولىق تىيىم سالىندى. سونىمەن قاتار، ۇنعا قوسىمشا شيكىزاتتاردى، مىسالى، مايلى داقىلداردىڭ شروتى نەمەسە مەلى، قوسۋعا بولمايدى. بۇل وندىرۋشىلەردىڭ تەحنولوگيالىق يكەمدىلىگىن شەكتەپ، اكىمشىلىك باقىلاۋدى كۇشەيتتى.

ەكسپورتتىق كود الۋداعى قيىندىقتار

ەڭ اۋىر سوققى لوگيستيكالىق تىزبەككە ءتيدى. جۇڭگو تالاپ ەتكەندەي، كورموۆوي ۇننىڭ جەتكىزۋشىسى تىكەلەي ءوندىرۋشى كومپانيا بولۋى كەرەك. بۇل شەشىم دەلدالداردى، ساۋداگەرلەردى تىزبەكتەن شىعارىپ، جاۋاپكەرشىلىكتى تىكەلەي وندىرۋشىگە جۇكتەيدى. جۇڭگو مۇنى «قاداعالاۋ جانە اشىقتىق» دەپ اتاسا، قازاقستاندىقتار مۇنى بيزنەس پەن ەكسپورتتىق بەلسەندىلىكتىڭ ماڭىزدى بولىگىن قۇرايتىن كاسىپكەرلىك سالاسىنىڭ جويىلۋى دەپ سانايدى.

جاڭا تالاپتارعا سايكەس كەلمەيتىندەردى انىقتاۋ ءۇشىن جۇڭگو كەدەندىك باسقارماسى ارنايى كود بەرۋدى مىندەتتەدى. الايدا، بۇل «التىن كىلتتى» تەك 27 ۇن ءوندىرۋشى كومپانيا عانا ۋاقىتىندا الا الدى. قالعان كاسىپكەرلەردىڭ ونىمدەرى قويمالاردا نەمەسە جونەلتۋگە دايىن ۆاگونداردا قالىپ قويدى. كوكتەمگى ىستىق اۋا رايى كورموۆوي ۇندى ۇزاق ساقتاۋعا جاتپايدى، بۇل ءونىمنىڭ ساپاسىن تەز بۇزادى. ناتيجەسىندە، تەك اعىمداعى جەتكىزىلىمدەر عانا ەمەس، كوپتەگەن ۇن ءوندىرۋ كاسىپورىندارىنىڭ تۇراقتىلىعى دا ءقاۋىپ استىندا قالدى.

مەملەكەتتىك شارالار مەن الداعى جوسپارلار

قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى نارىق قاتىسۋشىلارىمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ، شەشىم ىزدەستىرۋگە كىرىستى. مينيسترلىك قىتايعا تاعى 39 كورموۆوي ۇن ءوندىرۋشى كومپانيانىڭ ءتىزىمىن جولداپ، ونى قاراۋدى جەدەلدەتۋدى سۇرادى. سونداي-اق، العاشقى ەكى تىزىمگە كىرمەگەندەر ءۇشىن ءۇشىنشى ءتىزىم جاساقتالۋدا. بۇرىن قىتايعا ءونىم جەتكىزىپ كەلگەن دەلدالدار ءۇشىن دە جەكە ءتىزىم دايىندالۋدا، ءبىراق بۇل ءۇشىن جۇڭگو تاراپىن دەلدالداردى جىبەرمەۋ تۋرالى ۇستانىمىن قايتا قاراۋعا كوندىرۋ قاجەت بولادى.

ازىرگە، تەك كود العان 27 كومپانيا عانا قىتايعا كورموۆوي ۇن تيەۋ جوسپارىنا ەنگىزىلدى. بۇعان دەيىن قازاقستاننىڭ استىق وداعى 2026 جىلعا ارنالعان كورموۆوي ۇن ەكسپورتىنىڭ كولەمىن شامامەن 3 ملن تونناعا جۋىق دەپ بولجاعان ەدى، بۇل 2025 جىلعى كورسەتكىشتەن ەكى ەسە كوپ. بۇل بولجام ازىرگە تەك كەلىسسوزدەردىڭ ءساتتى وتۋىنە دەگەن ءۇمىتتى بىلدىرەدى.

بيوقاۋىپسىزدىك جانە ساۋدا ساياساتى

قىتايدىڭ رەسەي استىعىن كورموۆوي ۇن وندىرىسىندە پايدالانۋعا تىيىم سالعانى تۋرالى بۇعان دەيىن دە حابارلانعان بولاتىن. بۇل جاعدايدىڭ تامىرى بيوقاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە دە بايلانىستى. رەسەيدەگى مال باسىنداعى ىندەتتەردەن كەيىن قىتايدىڭ شەكارالاس ايماقتارىندا دا مال اۋرۋلارىنىڭ تىركەلۋى بايقالدى. جۇڭگو ماماندارى بۇرىن كەزدەسپەگەن شتاممنىڭ انىقتالعانىن ايتىپ، ۆاكسينالاردىڭ تيىمسىزدىگىن العا تارتتى. بۇل جاعداي قىتايدىڭ شەكارا ماڭىنداعى قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋىنە سەبەپ بولدى.

جۇڭگو تاراپى رەسەي استىعىنىڭ قازاقستاندىق ۇنعا زاڭسىز جولدارمەن ءوتىپ كەتۋى مۇمكىن دەگەن كۇدىككە يە بولدى. بۇل كۇدىكتەر قىتايدىڭ ەكسپورتتىق تالاپتارىن كۇشەيتۋىنە نەگىز بولدى. قازاقستاندىق ماماندار رەسەيدەگى مال اۋرۋلارىنا قاتىستى رەسمي دياگنوزدارعا سەنبەي، ياششۋردىڭ بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتۋدا. بۇل جاعداي ەكى ەل اراسىنداعى ۆەتەرينارلىق باقىلاۋدىڭ وزەكتىلىگىن ارتتىرادى.

بۇعان دەيىن دە قىتايعا كورموۆوي ۇن تيەلگەن تەمىرجول ەشەلوندارىنىڭ كەرى قايتارىلعانى تۋرالى اقپاراتتار بولعان. جۇڭگو كەدەنى ۇننىڭ ستاندارتتارعا سايكەس كەلمەيتىنىن العا تارتقان. وسىلايشا، سانيتارلىق قاۋىپسىزدىك پەن جەتكىزىلىمدەردىڭ اشىقتىعى جەلەۋىمەن نارىقتا قۇرىلىمدىق قايتا قۇرۋ جۇرۋدە.

ەكسپورتتىڭ ءوسۋى جانە ەكونوميكالىق ساياسات

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، قىتايدىڭ كورموۆوي ۇن يمپورتىن شەكتەۋىنىڭ نەگىزگى سەبەبى – قازاقستاننان كەلەتىن ءونىم كولەمىنىڭ تىم ارتىپ كەتۋى. قازاقستاندىق ارزان كورموۆوي ۇن قىتايدىڭ ىشكى نارىعىنا اسەر ەتىپ، جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەرگە قىسىم كورسەتۋى مۇمكىن. بۇل جاعداي جۇڭگو ۇكىمەتىنىڭ ءوز فەرمەرلەرىن قولداۋ ساياساتىنا قايشى كەلەدى.

قازاقستاندا كورموۆوي ۇن ءوندىرىسىنىڭ قارقىندى ءوسۋى سوڭعى ەكى جىلدا باستالدى. بۇل ىشكى باعانى تۇراقتاندىرۋدىڭ ءبىر قۇرالى بولدى. قىتايعا كورموۆوي ۇن جەتكىزۋ كەزىندە كەدەندىك باج سالىعى الىنباسا، ال ازىق-تۇلىك ۇنىنا جوعارى تاريف قولدانىلادى. 2024 جىلعى جوعارى ءونىم بۇل سالانى ودان ءارى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەردى. دەگەنمەن، قىتايدىڭ جاڭا تالاپتارى بۇل سالانىڭ دامۋىنا توسقاۋىل قويدى.

بۇرىن قازاقستاندىق وندىرۋشىلەر مەن ساۋداگەرلەر قىتايدىڭ سەرتيفيكاسيا ورگاندارىنان بولەك كودتار السا، ەندى كورموۆوي ۇنعا ءبىرىڭعاي كود ەنگىزىلدى. بۇل جاعداي جەتكىزىلىمدەردىڭ كۇرت توقتاپ قالۋىنا سەبەپ بولدى. كەيبىر كومپانيالار بۇرىن كود الۋ ءۇشىن ءبىر جارىم جىلداي ۋاقىت جۇمساعان. جاڭا كودتى الۋ پروسەسىنىڭ ءوزى دە كوپتەگەن كاسىپورىنداردى قيىندىققا دۋشار ەتتى.

بۇل جاڭا تالاپتار ءندس-تى قايتارۋ ماسەلەسىن دە قوزعايدى. ەگەر وندىرۋشىلەر وزدەرى ەكسپورتتاۋعا ءماجبۇر بولسا، ءندس-تى قايتارا المايدى. بۇل ءوز كەزەگىندە قىتايداعى قازاقستاندىق كورموۆوي ۇننىڭ باعاسىنىڭ وسۋىنە اكەلۋى مۇمكىن.

سونىمەن قاتار، قىتايدىڭ قازاقستانداعى ۇن ءوندىرىسىن ءوز باقىلاۋىنداعى كومپانيالار ارقىلى جۇزەگە اسىرۋعا مۇددەلى بولۋى مۇمكىن دەگەن دە بولجامدار بار. بۇل جاعداي قازاقستاننىڭ استىق وڭدەۋ سالاسىنىڭ بىرتىندەپ قىتايلىق بيزنەسكە وتۋىنە الىپ كەلۋى ىقتيمال.