tengrinews.kz
گرەنلاندياعا اقش نيەتى: ەۋروپانىڭ 7 ەلى ارالدىڭ مارتەبەسىنە قاتىستى ورتاق مالىمدەمە جاسادى
ەۋروپانىڭ جەتى مەملەكەتى – فرانسيا، گەرمانيا، يتاليا، پولشا، يسپانيا، ۇلىبريتانيا جانە دانيا – اقش تاراپىنان گرەنلاندياعا قاتىستى نيەت بىلدىرۋلەرىنەن كەيىن ورتاق مالىمدەمە تاراتىپ، ارالدىڭ تاعدىرىنا قاتىستى شەشىمدەردى تەك دانيا مەن گرەنلانديا حالقىنىڭ ءوزى قابىلدايتىنىن قاداپ ايتتى. بۇل اراكتتەگى قاۋىپسىزدىك ارحيتەكتۋراسى مەن بۇۇ جارعىسىنىڭ قاعيداتتارىن ساقتاۋ تۇرعىسىنان ماڭىزدى قادام سانالادى.
بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.
نە ايتىلدى: ەگەمەندىك جانە قۇقىق
مالىمدەمەدە گرەنلانديا حالقىنىڭ قۇقىعى مەن اۋماقتىق تۇتاستىق، شەكارالاردىڭ مىزعىماستىعى سەكىلدى حالىقارالىق قۇقىق نورمالارى باسا كورسەتىلدى. 2026 جىلعى 6 قاڭتاردا جاريالانعان قۇجاتقا سايكەس، اركتيكاداعى قاۋىپسىزدىك تەك كوپجاقتى ىنتىماقتاستىق ارقىلى قامتاماسىز ەتىلۋى ءتيىس.
دانيانىڭ ۆاشينگتونداعى ەلشىسى يەسپەر موللەر سورەنسەن دە اقش-پەن وداقتاستىق قاتىناستاردى مويىنداي وتىرىپ، كورولدىكتىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىنا تولىق قۇرمەت كۇتىلەتىنىن مالىمدەدى. گرەنلانديا پرەمەر-مينيسترى يەنس-فرەدەريك نيلسەن ارال كارتاسىنىڭ اقش تۋىنىڭ تۇستەرىمەن بويالعان سۋرەتىنە قاتىستى «قۇرمەتسىزدىك بەلگىسى» دەگەن باعا بەرىپ، سونىمەن بىرگە «ۇرەي تۋدىرۋعا نەگىز جوق» ەكەنىن ايتتى.
ۆاشينگتوننان كەلگەن سيگنالدار
وتكەن دەمالىستا اقش-تىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى دونالد ترامپ ۆەنەسۋەلاداعى اسكەري وپەراسيادان كەيىن اركتيكاداعى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن العا تارتىپ، گرەنلانديانىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. بۇعان قوسا، اق ءۇي اپپاراتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ستيۆەن ميللەردىڭ جۇبايى X جەلىسىندە گرەنلانديا كارتاسىن اقش تۋىنىڭ تۇستەرىمەن جاريالاپ، «جاقىندا» دەپ جازدى.
Politico باسىلىمى ۆاشينگتوندەگى دەرەككوزدەرىنە سۇيەنىپ، اقش 2026 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن گرەنلاندياعا ىقپالىن كۇشەيتۋ جوسپارىن قاراستىرىپ جاتقانىن جازدى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ىقپال ناۋقانى ساياسي تەپە-تەڭدىككە اسەر ەتۋگە جانە ارالمەن «ەركىن اسسوسياسيا» ۇلگىسىندەگى كەلىسىم ۇسىنۋعا ۇمتىلۋى مۇمكىن. Economist جازعانداي، مۇنداي فورمات ارال اۋماعىندا امەريكالىق اسكەردىڭ ەركىن قيمىلىنا ايىرباس رەتىندە كەدەندىك جەڭىلدىكتەردى قامتۋى ىقتيمال.
كونتەكست: ارالدىڭ مارتەبەسى مەن تاريحى
گرەنلانديا 1953 جىلعا دەيىن دانيانىڭ وتارى بولدى. 2009 جىلى ارال ءوزىن-وزى باسقارۋ قۇقىعىن كەڭەيتىپ، ىشكى ساياساتىندا دەربەس شەشىم قابىلداۋ مۇمكىندىگىن الدى. دەگەنمەن، ول دانيا كورولدىگىنىڭ قۇرامداس بولىگى بولىپ قالا بەرەدى.
اركتيكادا رەسەي مەن جۇڭگو بەلسەندىلىگىنىڭ ارتۋى، جاڭا تەڭىز دالىزدەرى مەن رەسۋرستارعا قىزىعۋشىلىق ءوڭىردىڭ گەوساياسي سالماعىن كۇشەيتىپ وتىر. سوندىقتان ەۋروپا ەلدەرىنىڭ 7ء-ى بىرىگىپ ءۇن قاتۋى – حالىقارالىق قۇقىق پەن وڭىرلىك تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا باعىتتالعان ساياسي سيگنال.
-
سۆەركا باز مينزدراۆا ي مۆد ۆىياۆيلا ۆوديتەلەي س پروتيۆوپوكازانيامي؛ سۋدى وگرانيچيلي پراۆو نا ۋپراۆلەنيە اۆتو، چتوبى سنيزيت ريسكي نا دوروگاح.
-
France، Germany، Italy، Poland، Spain، the U.K. and Denmark urge respect for Denmark and Greenland’s decisions، citing UN principles and Arctic security after signals from Washington.
