InfoHub Logo

سوڭعى كۇندەرى الەم جۇرتشىلىعىن نيدەرلاندىنىڭ MV Hondius كرۋيزدىك كەمەسىندە تىركەلگەن ولىمگە اكەلەتىن حانتاۆيرۋس ىندەتى الاڭداتۋدا. بۇل جاعداي سيرەك كەزدەسەتىن جۇقتىرۋ اۋقىمى مەن ادامنان-ادامعا بەرىلۋ قاۋپىنە بايلانىستى حالىقارالىق نازار اۋداردى. كەمە بورتىندا نە بولدى، جاڭا پاندەميا ءقاۋپى قانشالىقتى شىنايى جانە قازاقستان نە كۇتۋى كەرەك؟

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

العاشقى ولىمدەر: وقيعا جەلىسى

1 ساۋىردە كەمە ارگەنتينانىڭ ۋشۋاييا قالاسىنان وڭتۇستىك اتلانتيكانىڭ شالعاي ارالدارى ارقىلى كابو-ۆەردەگە ەكزوتيكالىق كرۋيزگە اتتاندى. بورتتا 23 ەلدەن 149 ادام بولدى: 88 جولاۋشى جانە 61 ەكيپاج مۇشەسى.

الايدا، بىرەگەي ەكسپەديسيا بولۋى ءتيىس ساياحات كوپ ۇزاماي حالىقارالىق توتەنشە جاعدايعا اينالدى.

جورىق باستالعاننان كەيىن 10 كۇن وتكەن سوڭ، 11 ساۋىردە، كەمە بورتىندا 70 جاستاعى نيدەرلاند ازاماتى رەسپيراتورلىق اۋرۋدان قايتىس بولدى. ونىڭ ءمايىتى اۋليە ەلەنا ارالىنا جەتكىزىلدى. كوپ ۇزاماي ونىڭ 69 جاستاعى ايەلى دە اۋىرىپ قالدى.

24 ساۋىردە ايەل اۋىر حالدە وڭتۇستىك افريكانىڭ يوحاننەسبۋرگ قالاسىنداعى اۋرۋحاناعا ەۆاكۋاسيالاندى. وكىنىشكە وراي، ونى قۇتقارۋ مۇمكىن بولمادى.

سول كۇنى ۇلىبريتانيا ازاماتى دا دەنساۋلىعىنىڭ ناشارلاۋىنا بايلانىستى كەمە دارىگەرىنە جۇگىندى. ەر ادام كەلەسى كۇنى ەۆاكۋاسيالاندى. ءقازىر ول جانساقتاۋ بولىمىندە جاتىر.

2 مامىردا گەرمانيا ازاماتىنىڭ قايتىس بولعانى تۋرالى حابارلاندى.

تەك 4 مامىردا نيدەرلاند جۇبى مەن گەرمانيا ازاماتىنىڭ اند ۆيرۋسىنان قايتىس بولعانى انىقتالدى. بۇل حانتاۆيرۋستىڭ ادامنان-ادامعا بەرىلەتىن جانە ءولىم-جىتىم كورسەتكىشى جوعارى (35-40%) جالعىز بەلگىلى ءتۇرى.

الدىن الا مالىمەتتەر بويىنشا، ىندەت كرۋيزدىك كەمە اتتانباس بۇرىن ارگەنتينادا باستالعان بولۋى مۇمكىن.

Associated Press اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا، ارگەنتينالىق تەرگەۋشىلەر نيدەرلاند جۇبىنىڭ ۆيرۋستى ۋشۋاييادا قۇستاردى باقىلاۋ ساپارى كەزىندە جۇقتىرۋى مۇمكىن دەگەن بولجام ايتتى.

جاريالانعان ساتكە سايكەس، كەم دەگەندە سەگىز ادام جۇقتىرعان، ونىڭ ۇشەۋى نيدەرلاند پەن گەرمانيا ازاماتتارى اراسىندا قايتىس بولعان.

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ (ددسۇ) باسشىسى تەدروس ادحانوم گەبرەيەسۋس الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا حابارلاعانداي، سەگىز جاعدايدىڭ بەسەۋىندە حانتاۆيرۋس زەرتحانادا راستالعان، قالعان ۇشەۋى كۇدىكتى بولىپ قالۋدا.

كانار ارالدارىنا كىرۋگە قاتىستى داۋ: ءقازىر نە بولىپ جاتىر؟

6 مامىردا كابو-ۆەردە جاعالاۋىندا ءۇش كۇن بولعان كەمە يسپانياعا بەت الدى.

10 مامىردا MV Hondius كەمەسى كانار ارالدارىنىڭ ءبىرى – تەنەريفەگە توقتادى.

يسپانيا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى مونيكا گارسيا بۇعان دەيىن حابارلاعانداي، كەمە بورتىندا ءالى دە بار جولاۋشىلاردا اۋرۋ بەلگىلەرى بولماعان. اۋىرعانداردىڭ بارلىعى كايۋتالارعا وقشاۋلانعان.

كەمە تاڭەرتەڭ ارالعا كەلدى، بىرنەشە ساعاتتان كەيىن يسپانيا بيلىگى مەن دارىگەرلەر جولاۋشىلاردى ەۆاكۋاسيالاۋ وپەراسياسىن باستادى.

كەمەگە يسپانيا ارحيپەلاگىنا كىرۋگە رۇقسات بەرۋ تۋرالى شەشىم ءارتۇرلى پىكىرلەر تۋدىردى. اتاپ ايتقاندا، كانار ارالدارىنىڭ پرەزيدەنتى فەرناندو كلاۆيحو كەمە كەلگەنگە دەيىن بىرنەشە كۇن بۇرىن تەنەريفەگە كىرۋگە قارسى ەكەنىن مالىمدەگەن.

«جولاۋشىلاردى ءۇش كۇندىك ساپارمەن كانار ارالدارىنا اكەلىپ، مۇندا كابو-ۆەردەدەگىدەي جاسايتىنى نەسى؟ ال ەگەر ولار جۇقتىرماعان بولسا جانە دەنساۋلىققا تونەتىن ءقاۋىپ جوق بولسا، نەگە ولار نيدەرلاندىعا قاراي جۇرە بەرمەسكە؟ نەگە ولاردى كانار ارالدارىنا اكەلۋ كەرەك؟»

الايدا، ددسۇ باس ديرەكتورى تەدروس ادحانوم گەبرەيەسۋس ۇيىمنىڭ «كانار ارالدارى تۇرعىندارىنا ءقاۋىپتى تومەن دەپ باعالاپ وتىرعانىن» حابارلادى.

ونىڭ ايتۋىنشا، كەمەگە ددسۇ ساراپشىسى، نيدەرلاندتان ەكى دارىگەر جانە ەۋروپانىڭ اۋرۋلاردى الدىن الۋ جانە باقىلاۋ ورتالىعىنىڭ مامانى كوتەرىلگەن. ولار كەمە كانار ارالدارىنا جەتكەنشە بورتتا بولدى.

«ولار MV Hondius بورتىنداعى بارلىق ادامداردى مەديسينالىق تەكسەرۋدەن وتكىزىپ، جۇقتىرۋ ءقاۋپىن باعالاۋ ءۇشىن دەرەكتەر جينايدى. ددسۇ جولاۋشىلار مەن ەكيپاجدى ءقاۋىپسىز جانە قۇرمەتپەن شىعارۋ، سونداي-اق كەلگەننەن كەيىن ولاردى ءارى قاراي تاسىمالداۋ بويىنشا قادامدىق جەدەل ۇسىنىستار ازىرلەۋدە»، - دەپ حابارلادى تەدروس.

قانشا ادامنىڭ جۇقتىرعانى جانە جولاۋشىلار قاي ەلدەرگە تاراعانى تۋرالى

قازىرگى ۋاقىتتا ارگەنتينا، كانادا، گەرمانيا، نيدەرلاند، سينگاپۋر، فيليپپين، ۇلىبريتانيا، شۆەيساريا، يسپانيا، وار جانە باسقا دا ەلدەردىڭ تۇرعىندارى باقىلاۋدا. ولاردىڭ بارلىعى كەمەدەن ءارتۇرلى ۋاقىتتا، حانتاۆيرۋس تۋرالى بەلگىلى بولماي تۇرىپ جانە كەمە تەنەريفەگە كەلمەي تۇرىپ كەتىپ قالعان.

جولاۋشىلاردىڭ ءارتۇرلى ەلدەرگە قالاي تاراعانى تۋرالى سۇراق تۋىندايدى. مۇندا دا وقيعا جەلىسىن ناقتىلاۋ ماڭىزدى.

MV Hondius كەمەسىنىڭ يەسى Oceanwide Expeditions كومپانياسىنىڭ باسپا ءسوز قىزمەتى 24 ساۋىردە اۋليە ەلەنا ارالىندا 12 ەلدەن 30 جولاۋشىنىڭ كەمەدەن تۇسكەنىن حابارلادى. ولاردىڭ اراسىندا كەيىن قايتىس بولعان نيدەرلاندتىق ايەل دە بولعان. سول كەزدە ونىڭ كۇيەۋى قايتىس بولىپ كەتكەن – ونىڭ ءمايىتى دە ارالداعى ايالداما كەزىندە كەمەدەن شىعارىلعان.

كانادا

7 مامىردا كانادانىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى مارجوري ميشەل مەن سىرتقى ىستەر ءمينيسترى انيتا اناند الەۋمەتتىك جەلىدە كەمەدە بولعان ەكى كانادالىقتىڭ ۇيگە ورالعانىن مالىمدەدى.

تاعى ءبىر كانادالىق ازامات، كەمەدە بولماسا دا، سول رەيستە ۇشىپ، اۋرۋ بەلگىلەرى بار اداممەن بايلانىستا بولۋى مۇمكىن. ۇشەۋىندە دە ينفەكسيا بەلگىلەرى جوق، ءبىراق ولار وزدىگىنەن وقشاۋلانىپ، دارىگەرلەردىڭ باقىلاۋىندا.

گەرمانيا

6 مامىردا گەرمانيا ازاماتى ەۆاكۋاسيالاندى. وندا اۋرۋ بەلگىلەرى بولماسا دا، گەرمانيادان قايتىس بولعان جولاۋشىمەن بايلانىستا بولعاندىقتان، ونى ديۋسسەلدورفتاعى اۋرۋحاناعا تەكسەرۋگە جاتقىزدى.

نيدەرلاند

تەنەريفەگە قونباي تۇرىپ ەۆاكۋاسيالانعاندار اراسىندا 41 جاستاعى نيدەرلاند ازاماتى دا بولعان. ول ەكيپاج مۇشەسى بولعانى ايتىلادى.

سينگاپۋر

7 مامىردا سينگاپۋر بيلىگى MV Hondius كەمەسىندە بولعان ەكى ەل تۇرعىنىن وقشاۋلاپ، باقىلاۋعا الدى. ەكى جولاۋشى دا كەمەدەن مەرزىمىنەن بۇرىن ءتۇسىپ، كەيىننەن حانتاۆيرۋسىمەن اۋىرعانى انىقتالعان اداممەن ءبىر رەيستە ۇشقان.

ولاردىڭ تالداۋ ناتيجەلەرى ءالى دايىن ەمەس، ءبىراق بيلىك ەل حالقىنا اۋرۋدىڭ تارالۋ ءقاۋپىن تومەن دەپ باعالايدى.

شۆەيساريا

شۆەيساريانىڭ فەدەرالدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى 6 مامىردا MV Hondius كەمەسىندە بولعان ەر ادامنىڭ حانتاۆيرۋس جۇقتىرعانىن جانە سيۋريح ۋنيۆەرسيتەتتىك اۋرۋحاناسىندا ەم قابىلداپ جاتقانىن حابارلادى.

ۇلىبريتانيا

ددسۇ مالىمەتىنشە، 27 ساۋىردە كەمە دارىگەرىنە جۇگىنگەن بريتاندىق جولاۋشى (جوعارى تەمپەراتۋرا، ەنتىگۋ جانە پنيەۆمونيا بەلگىلەرىمەن) مامىردىڭ باسىندا وار-عا ەۆاكۋاسيالانعان. ول جەردە ەر ادامعا بىلىكتى كومەك كورسەتىلدى.

پاسيەنتتە ۆيرۋستىڭ جۇققانى راستالدى، ءقازىر ول جانساقتاۋ بولىمىندە.

تاعى ءبىر بريتاندىق، جۇقتىرۋى كۇدىكتى ەكيپاج مۇشەسى 6 مامىردا كەمەدەن ەۆاكۋاسيالانعاندار اراسىندا بولعان.

ەكى بريتاندىق باسقالارى وقشاۋلانۋدا – ولار كەمە اۋليە ەلەنا ارالىندا توقتاعان كەزدە ءتۇسىپ قالعان.

ددسۇ باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، حانتاۆيرۋستىڭ ينكۋباسيالىق كەزەڭىن ەسكەرە وتىرىپ، «مۇمكىن، كوبىرەك جاعدايلار تىركەلۋى مۇمكىن».

سوعان قاراماستان، وقيعانىڭ ماڭىزدىلىعىنا قاراماستان، دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى حانتاۆيرۋستىڭ تارالۋ ءقاۋپىن تومەن دەپ باعالايدى.

حانتاۆيرۋس تۋرالى نە بەلگىلى؟

حانتاۆيرۋستار – بۇل زوونوزدى ۆيرۋستار توبى، ولار ادامعا تەك جۇقتىرعان كەمىرگىشتەردەن، اتاپ ايتقاندا، ۇزىنقۇيرىقتى كۇرىش تىشقانىنان بەرىلەدى. ادام ۆيرۋس بولشەكتەرى بار اۋانى (اۋرۋ جانۋارلاردىڭ نەمەسە ءزارىنىڭ قۇرامىنداعى) جۇتۋ ارقىلى جۇقتىرۋى مۇمكىن.

ادامنان-ادامعا بەرىلۋى مۇمكىن جالعىز جاعداي – بۇل اند ۆيرۋسى، ودان لاينەردىڭ ءۇش جولاۋشىسى قايتىس بولدى. ول نەگىزىنەن ارگەنتينا مەن چيليدە «مەكەندەيدى».

قازاقستان دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ (قدسو) باسپا ءسوز قىزمەتى بىزگە حابارلاعانداي، ۆيرۋس جۇقتىرعان بەتتەرمەن جاناسۋ ارقىلى، ال سيرەك جاعدايلاردا – تاسىمالداۋشى كەمىرگىشتەردىڭ تىستەۋى ارقىلى دا بەرىلۋى مۇمكىن.

«بەرىلۋ نەگىزىنەن اۋرۋدىڭ العاشقى كەزەڭىندە تىعىز جانە ۇزاق ۋاقىتتىق بايلانىس كەزىندە مۇمكىن»، - دەلىنگەن حابارلامادا.

انىقتاما: پرودرومالدى كەزەڭ – بۇل اۋرۋدىڭ باستاپقى كەزەڭى، ينكۋباسيالىق كەزەڭ مەن اۋرۋدىڭ ءورشۋى اراسىندا وتەدى.

ماماندار اۋرۋدىڭ سيمپتومسىز باستالاتىنىن ايتادى. ينكۋباسيالىق كەزەڭ جەتى كۇننەن 42 كۇنگە دەيىن نەمەسە ودان دا كوپ ۋاقىتتى قۇرايدى، باستاپقى كەزەڭ – ءۇش-التى كۇن. ول كەلەسى بەلگىلەرمەن بىرگە جۇرەدى:

اۋرۋدىڭ كەيىنگى كەزەڭىندە تىنىس الۋدىڭ كۇرت ناشارلاۋى، گيپوكسيا، وكپە ءىسىنۋى بايقالادى.

قدسو حابارلاعانداي، ينفەكسيانىڭ تارالۋىنا ىقپال ەتەتىن فاكتورلارعا مىنالار جاتادى:

الايدا، قازاقستاندىق ساراپشىلار دا الەم حالقىنا ءقاۋىپتىڭ تومەن نەمەسە وتە تومەن باعالاناتىنىن اتاپ ءوتتى، سەبەبى اند ۆيرۋسىنىڭ تابيعي قويماسى ەۋروپانىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە جانە وڭتۇستىك امەريكادان تىس باسقا ايماقتاردا جوق.

«جۇقتىرۋ ءقاۋپى تەك اۋىرعاندارمەن تىعىز بايلانىستا بولعان ادامدار ءۇشىن جوعارى بولىپ قالادى»، - دەپ اتاپ ءوتتى ماماندار.

قازاقستانعا ءقاۋىپ بار ما؟

قدسو ءبىزدىڭ ەلىمىزدە اند ۆيرۋسىنىڭ تارالمايتىنىن ايتىپ، جۇرتشىلىقتى سابىرعا شاقىردى.

«حانتاۆيرۋس ينفەكسياسىن، باسقا دا ترانسشەكارالىق ينفەكسيالار سياقتى، حالىقتىڭ حالىقارالىق ۇتقىرلىعى اياسىندا تاسىمالداۋ ءقاۋپى ساقتالادى. ءبىراق ونىڭ دەڭگەيى ازاماتتارىمىز باراتىن ەلدەردەگى ەپيدەميولوگيالىق جاعدايعا جانە، ارينە، ينفەكسيانىڭ ىقتيمال كوزدەرىمەن بايلانىسقا بايلانىستى»، - دەلىنگەن حابارلامادا.

ۆەدومستۆو قازىرگى تاڭدا جاعدايدىڭ باقىلاۋدا ەكەنىن، حالىق اراسىندا الاڭداۋشىلىققا نەگىز جوق ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى اكەلىنگەن جاعدايلارعا جاۋاپ بەرۋگە دايىن.

نەلىكتەن حانتاۆيرۋس جاعدايى COVID-تەن وزگەشە جانە پاندەميا كۇتۋگە بولا ما؟

جاڭالىقتار قورقىنىشتى كورىنگەنىمەن جانە قوعامدا جاڭا پاندەميانىڭ ىقتيمالدىعى مەن ماسكا رەجيمىنىڭ قايتا ورالۋى تالقىلانىپ جاتسا دا، ساراپشىلار، ددسۇ وكىلدەرى سياقتى، ينفەكسيانىڭ جاھاندىق تارالۋ ءقاۋپىن تومەن دەپ سانايدى.

بيولوگ، يممۋنداۋ بويىنشا كەڭەسشى اسەل مۇسابەكوۆا حانتاۆيرۋستاردىڭ، ەڭ الدىمەن، جاڭا پاندەميانىڭ سەبەبى بولا المايتىنىن اتاپ ءوتتى، سەبەبى جۇقتىرۋ ءۇشىن – اسىرەسە ءسوز بولىپ وتىرعان اند شتاممىمەن – تىعىز بايلانىس قاجەت.

حانتاۆيرۋس – بۇل COVID-19 نەمەسە تۇماۋ سياقتى ادامنان-ادامعا وڭاي بەرىلەتىن كلاسسيكالىق رەسپيراتورلىق ۆيرۋس ەمەس، سوندىقتان ول جاڭا پاندەمياعا اكەلۋى مۇمكىن دەگەن ءقاۋىپ جوق.

«بۇل ىندەتتە، كورىپ وتىرعانىمىزداي، ادامدار بىر-بىرىمەن كرۋيزدىك كەمەدە بايلانىستا بولدى. سونداي-اق، اۋىرعاندار اراسىندا ءبىر رەيستە ۇشقان جولاۋشىلار دا بار»، - دەپ اتاپ ءوتتى ساراپشى.

مۇسابەكوۆا بۇل ۆيرۋس كەزىندەگى ءولىم-جىتىمنىڭ شامامەن 35-40 پايىزعا جەتەتىنىن ەسكە سالادى. ءبىر جاعىنان، بۇل وتە جوعارى جانە قورقىنىشتى كورسەتكىش. ءبىراق ءدال وسىنداي اۋىر اۋرۋ تۇرىنە بايلانىستى ونىڭ كەڭ تارالۋى جانە پاندەميا تۋدىرۋى قيىنىراق.

«جوعارى ءولىم-جىتىم ىندەتتى تەزىرەك توقتاتادى: ادام قايتىس بولعاندا، ول اۋرۋدى ءارى قاراي تاراتپايدى. COVID-19 جاعدايىندا جاعداي باسقاشا بولدى. سيمپتومسىز تاسىمالداۋشىلار وتە كوپ بولدى، ولار اۋرۋ تۋرالى بىلمەگەن دە بولۋى مۇمكىن جانە اينالاسىنداعىلاردى جۇقتىرا الدى. سوندىقتان ۆيرۋس الدەقايدا قارقىندى تارالدى».

اسەل مۇسابەكوۆانىڭ پىكىرىنشە، COVID-19 كەزىندەگىدەي كارانتين نەمەسە ماسكا شەكتەۋلەرى دە بولمايدى.

«قانداي فاكتورلار ادەتتە جەرگىلىكتى ىندەتتىڭ جاھاندىق پاندەمياعا اينالۋ مۇمكىندىگىن انىقتايدى؟ مەن ايتىپ وتكەن R كورسەتكىشى – بۇل ءبىر اۋىرعان ادامنىڭ ورتاشا ەسەپپەن قانشا ادامدى جۇقتىرا الاتىنى. بۇل جاعدايدا ول COVID-19، تۇماۋ جانە باسقا دا وسىنداي ۆيرۋستارعا قاراعاندا الدەقايدا تومەن»، - دەپ تۇسىندىرەدى ول.

الايدا، ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاندىقتار ءالى دە حانتاۆيرۋستاردىڭ ءارتۇرلى بولاتىنىن جانە كەيبىرەۋلەرى ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا، اتاپ ايتقاندا باتىس قازاقستاندا جانە الماتى وبلىسىندا كەزدەسەتىنىن ەستە ۇستاۋى كەرەك. ولار ادامنان-ادامعا بەرىلمەيدى، ءبىراق اۋىرعان ادام ءۇشىن ءقاۋىپتى بولۋى مۇمكىن.

ەكىنشىسى – ساياحات كەزىندە جۇقتىرۋ ءقاۋپىن ەسكەرۋ قاجەت. نيدەرلاندتىق العاشقى جۇپتى ەسكە الىڭىز، ولار اند ۆيرۋسىن ارگەنتينادا قۇستاردى باقىلاۋ ەكسكۋرسياسىندا جۇقتىرعان.

«بۇل ءبىز تۋريست رەتىندە بەيتانىس ەكوجۇيەگە ءتۇسىپ، اينالامىزدا قانداي ينفەكسيالىق اگەنتتەر مەن قانداي ءقاۋىپ بار ەكەنىن بىلمەيتىن جاعداي. ساياحات الدىندا باراتىن جەرىڭىز تۋرالى مۇمكىندىگىنشە كوبىرەك اقپارات الۋعا تىرىسۋ كەرەك»، - دەپ كەڭەس بەرەدى مۇسابەكوۆا.

بۇعان ساياحات الدىنداعى ۆاكسيناسيا ماسەلەسى دە كىرەدى.