InfoHub Logo

جاقىن بولاشاقتا ءاربىر ءۇي يەسىنىڭ كوممۋنالدىق تولەمدەر كۆيتانسياسىندا تاريحتا بولماعان جاڭا قىزمەت ءتۇرى پايدا بولۋى مۇمكىن. بۇل – جاساندى ينتەللەكت (جي) اقىسى. مۇنداي بولجامدى OpenAI كومپانياسىنىڭ باسشىسى سەم التمان جاريا ەتتى. ونىڭ پىكىرىنشە، جي ءاربىر ءۇي ءۇشىن قاجەتتىلىككە اينالىپ، گاز، سۋ، ەلەكتر ەنەرگياسى سياقتى بازالىق كوممۋنالدىق قىزمەت قاتارىنا قوسىلادى. ادامدار ونى تۇتىنعان كولەمىنە قاراي اقى تولەيتىن بولادى.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

قاجەتتىلىككە اينالعان قيال

جاساندى ينتەللەكت بۇگىندە ەرمەك پەن ەكسپەريمەنتتىڭ شەگىنەن شىعىپ، تىرشىلىكتىڭ تىنىنە سىڭە باستادى. ۆاشينگتوندا وتكەن BlackRock Infrastructure Summit سامميتىندە OpenAI باس ديرەكتورى جي ەندى ەركىن قولجەتىمدى ورتاق يگىلىك ەمەس، سۇرانىسقا قاراي جەتكىزىلەتىن رەسۋرسقا اينالۋى مۇمكىن ەكەنىن تۇسپالدادى. ول تەحنولوگيالىق كومپانيالار ءدال وسى سەنارييگە دايىندالىپ جاتقانىن جاريالاپ، قۇپيا سىرىن ءبولىستى. ياعني، قازىرگىدەي تەگىن قولجەتىمدى نۇسقالارى قالماۋى مۇمكىن.

بۇل – تەك تەحنولوگيانىڭ مارتەبەسى ءوسىپ كەلەدى دەگەن ءسوز عانا ەمەس، ادامنىڭ وعان تاۋەلدىلىگى دە تەرەڭدەپ بارا جاتقانىن اڭعارتاتىن بەلگى. التماننىڭ تۇسىندىرۋىنشە، كەلەشەكتە "جي كوممۋنالدىق قىزمەتىنىڭ" بيزنەس-مودەلى جي مودەلدەرىن ازىرلەيتىن كومپانيالاردىڭ بارلىعىنا ءتان ۇلگىگە ۇقسايتىن بولادى. اكىمدىكتىڭ جي جونىندەگى كوممۋنالدىق كاسىپورنى "توكەندەردى" ساتۋمەن اينالىسادى.

بۇل توكەندەر ءاربىر وتباسى جي جۇيەلەرى جاساعان دەرەكتەردى – اقپاراتتى، فوتونى، ۆيدەونى وڭدەۋ كەزىندە پايدالانىلاتىن جانە سول ارقىلى قىزمەتتىڭ قۇنىن ەسەپتەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن شارتتى ولشەم بىرلىكتەرگە – جاڭا ۆاليۋتاعا اينالادى. توكەن – تامشى سۋ سەكىلدى، تام-تۇمداپ جينالىپ، اقىرى قوماقتى شوتقا اينالادى.

"مۇنداي جاعدايدا ءاربىر قالاداعى ەسەپتەۋ قۋاتى – كىمنىڭ جي مۇمكىندىكتەرىنە قول جەتكىزە الاتىنىن انىقتايتىن نەگىزگى فاكتورعا اينالادى. بۇل فانتاستيكا ەمەس. قاراڭىز، جاساندى ينتەللەكتكە دەگەن سۇرانىس جىل سايىن قارقىندى تۇردە ءوسىپ كەلەدى. بىردە ءبىر مەكتەپ، بىردە ءبىر ۋنيۆەرسيتەت، بىردە ءبىر بيزنەس ونسىز تىرشىلىك ەتە المايتىن بولادى. بۇل ەندى ەرمەك ەمەس"، – دەدى التمان.

ونىڭ مالىمەتىنشە، ەسەپتەۋ قۋاتى دەگەنىمىز – جي مودەلدەرىن وقىتۋ مەن ىسكە قوسۋ ءۇشىن قاجەت پروسەسسورلىق رەسۋرستاردىڭ كولەمى. ول ەڭ الدىمەن ارنايى ينفراقۇرىلىمعا، اتاپ ايتقاندا جوعارى ءونىمدى چيپتەر مەن دەرەكتەر ورتالىقتارىنا بايلانىستى بولادى.

1 ءارىپ – 1 ستاقان سۋ: تەحنولوگيا ءشولىن كىم قاندىرادى؟

وسى ورايدا ميللياردەر ءتىپتى ءوز كومپانياسىنىڭ دا بولاشاعى بۇلىڭعىر ەكەنىن اشىق جەتكىزدى. ويتكەنى ەگەر OpenAI كومپانياسى سۇرانىستى تولىق قاناعاتتاندىرارداي ەسەپتەۋ قۋاتىن قالىپتاستىرا الماسا، وندا ەكى ءتۇرلى جاعداي تۋىنداۋى مۇمكىن:

ەگەر ەسەپتەۋ قۋاتى شەكتەۋلى بولسا، جي-گە قولجەتىمدىلىك تەڭ بولمايدى. بۇل – جاڭا الەۋمەتتىك جىكتەلۋدىڭ بەلگىسى. بايلار – قالاعانىنشا تولىق پايدالانادى، وزگەلەر – شەكتەۋلى مۇمكىندىكپەن شەكتەلەدى.

مەملەكەتتەر مۇنداي جاعدايدا رەسۋرستى بولۋگە ماجبۇرلەنۋى مۇمكىن. سۋ مەن ەلەكتر قالاي رەتتەلسە، جي دە سولاي رەتتەلەدى.

بيىل ءىرى تەحنوالىپتار جي-گە دەگەن الاپات قارقىنمەن ءوسىپ كەلە جاتقان سۇرانىستى قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن ەسەپتەۋ قۋاتىن كەڭەيتۋگە جۇزدەگەن ميلليارد (!) دوللار ينۆەستيسيالاۋدى جوسپارلاپ وتىر. جۋىردا CES حالىقارالىق كورمەسىندە AMD كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى ليزا سۋ الداعى 5 جىل ىشىندە الەمگە "10 يوتافلوپستان" استام ەسەپتەۋ قۋاتى قاجەت بولاتىنىن جاريالادى. بۇل كورسەتكىش 2022 جىلعى جاھاندىق جي مۇمكىندىكتەرىنەن شامامەن 10 000 ەسە كوپ!

ونىڭ تۇجىرىمىنشا، مۇنداي اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمدى قۇرۋ – ادامزات الدىندا تۇرعان كۇردەلى ينجەنەرلىك جانە ەنەرگەتيكالىق مىندەتتەردىڭ ءبىرى. بۇل – ادامزات تەك اقپارات ەمەس، ەنەرگيا تاپشىلىعىنا دا تىرەلىپ تۇرعانىن بىلدىرەدى.

ال، التمان قيالىنا جۇگىنىپ، تاعى ءبىر تەوريانى جايىپ سالدى. بولاشاقتا تۇرعىندار ەلەكتر ەنەرگياسى نەمەسە سۋ سياقتى كوممۋنالدىق قىزمەتكە اينالعان ءجي-دى الۋ ءۇشىن ارنايى ەسەپتەگىش قۇرالىن ورناتۋعا ءماجبۇر بولاتىنىن، سول ارقىلى ساتىپ الىپ، وزدەرىنە قاجەت كەز كەلگەن مىندەتتى ورىنداي الاتىنىن حابارلادى. بۇل – ەسەپتەگىش تەك جارىقتى ەمەس، ينتەللەكتىنى دە ولشەيتىن ءداۋىردىڭ تابالدىرىعى ىسپەتتى.

جي "تابەتى" تەك ەسەپتەۋ قۋاتىمەن شەكتەلمەيدى. ول – سۋ مەن ەنەرگيانى دا وراسان كولەمدە تۇتىنادى. ءاربىر سويلەمدى جازۋ ءۇشىن ءبىر ستاقان سۋدى ءسىمىرىپ سالادى. سەرۆەرلەرى، پروسەسسورلارى ۇنەمى – كۇندىز-تۇنى، قىسى-جازى سالقىنداتىلىپ تۇرۋعا ءتيىس.

"جي-گە ارنالعان دەرەكتەر ورتالىقتارى شاعىن قالالاردىڭ تۇتىنۋىمەن تەڭ كولەمدە ەلەكتر ەنەرگياسىن شىعىندايدى. اقش-تاعى ەنەرگەتيكالىق جەلىلەرگە تۇسەتىن جۇكتەمە، ترانسفورماتورلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى جانە جاڭا ەلەكتر جەلىلەرىن سالۋ پروسەسىنىڭ باياۋلىعى بۇل سالانىڭ دامۋىنا ەلەۋلى كەدەرگى بولۋى مۇمكىن"، – دەدى سەم التمان. وركەنيەت دامىعان سايىن ونىڭ ينفراقۇرىلىمى دا تابيعاتقا سالماق سالا تۇسەدى.

"Moonshots with Peter Diamandis" پودكاستىندا يلون ماسك تا ءدال وسىعان نازار اۋدارىپ، قازىرگى ۋاقىتتا ءجي-دىڭ قارىشتاپ دامۋىنا نەگىزگى شەكتەۋ بولىپ تۇرعان فاكتور رەتىندە "ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋدى" اتادى.

ول سونداي-اق تۇتاس ءشول دالانى كۇن پانەلدەرىمەن كومكەرىپ تاستاعان، وزەن اتاۋلىنى جاپپاي بوگەندەپ جاتقان جۇڭگو ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمدى جىلدام دامىتۋىنىڭ ارقاسىندا ءجي-دىڭ جالپى ەسەپتەۋ قۋاتى بويىنشا اقش-تان وزىپ بارا جاتقانىن ەسكەرتتى.

ەلەكتر جەتپەي تۇرعاندا، ينتەللەكت قايدان جەتەدى؟

2026 جىلعى 20 قاڭتاردا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ اقىرعى، V وتىرىسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقايەۆ تا وسى ماسەلەگە ەرەكشە نازار اۋدارتتى. ول ۇكىمەتكە سالىناتىن ءىرى دەرەكتەر ورتالىقتارى ءۇشىن ارنايى ايماقتاردى الدىن الا انىقتاۋدى تاپسىردى. پرەزيدەنت ەلەكترمەن جابدىقتاۋ، سالقىنداتۋ جانە قاۋىپسىزدىك جۇيەلەرى تولىق قامتىلعان داتا-ورتالىقتارىن سالۋعا تاپسىرما بەردى.

"ۇكىمەت پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمدىگىمەن بىرگە ەكىباستۇز باسسەينىنىڭ ەنەرگەتيكالىق قۋاتىن پايدالانا وتىرىپ، "دولينا سود" جاساۋدى جوسپارلاپ وتىر. باستاما جامان ەمەس، ونىڭ قانشالىقتى تابىستى جۇزەگە اسىرىلاتىنىن كورە جاتارمىز. سونداي-اق، ءاربىر داتا-ورتالىق الىپ مەتاللۋرگيا كومبيناتى سياقتى عالامات كوپ مولشەردە ەنەرگيا تۇتىناتىنىن قاپەردە ۇستاعان ءجون"، – دەدى قاسىم-جومارت توقايەۆ.

سوندىقتان پرەزيدەنت قۋات كوزدەرىنىڭ جەتكىلىكتى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋدى ەندى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ اسا ماڭىزدى باعىتى رەتىندە قاراستىراتىنىن جاريالادى. ول وسى پروبلەمانى تاياۋدا وتكەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىنىڭ كۇن تارتىبىنە دە شىعارىپ، ارنايى تالقىعا سالدى. سول جيىندا پرەزيدەنت قازاقستانداعى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ قازىرگى ءوندىرىسى – جىلىنا 123،1 ميلليارد كيلوۆاتت-ساعات بارلىق جوسپارىن تابىستى ورىنداۋعا جەتكىلىكسىز ەكەنىن مالىمدەدى.

پرەزيدەنت دەرەكتەر وڭدەۋ ورتالىقتارىنىڭ بولاشاقتاعى قاجەتتىلىگىن ەسكەرىپ، قازاقستان جاڭا ەنەرگەتيكالىق قۋات كوزدەرىن ىسكە قوسۋعا ءتيىس ەكەنىن نىقتادى. ونىڭ سوزىنشە، اتوم ەلەكتر ستانسيالارىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالعانىن كۇتپەي-اق، جاڭا ەنەرگيا كوزدەرىن ىسكە قوسۋ قاجەت.

قازاقستان ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، 2025 جىلى ەلدە 123،1 ميلليارد كيلوۆاتت-ساعات ەلەكتر ەنەرگياسى وندىرىلگەن. ال، تۇتىنۋ كولەمى 124،6 ميلليارد كيلوۆاتت-ساعاتقا جەتكەن. ۇكىمەت باسشىسى ولجاس بەكتەنوۆتىڭ مالىمەتىنشە، جەتپەي قالعان قۋات تاپشىلىعىن قازاقستان كورشى ەلدەردەن يمپورتتاپ وتەپ جاتىر.

ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋدىڭ نەگىزگى بولىگى ءالى دە كومىر ەلەكتر ستانسيالارىنا تيەسىلى – ۇلەسى 51،4%. بۇعان دەيىن دەكاربونيزاسيا ساياساتىن جاريالاعانىنا قاراماستان، ەل باسشىلىعى كومىر جاعاتىن جەو سانىن كوبەيتۋگە تاپسىرما بەردى.

"قازاقستاننىڭ 33 ملرد تونناعا جۋىق وراسان زور كومىر قورى بار. 300 جىلعا جەتەدى. جىل سايىن 110 ملن توننا كومىر وندىرىلەدى. بۇل جونىنەن الەمدە الدىڭعى قاتاردامىز. كومىر – ستراتەگيالىق اكتيۆىمىز! ونىڭ قورشاعان ورتاعا زيانىن تۇگەل جوياتىن زاماناۋي تەحنولوگيانى قولدانىپ، كومىردى تولىق پايدالانۋ كەرەك. پرەزيدەنت ترامپ: "ماعان جەل ەمەس، كومىر ۇنايدى" دەپ دۇرىس ايتتى. مۇندا اقيقات بار. كومىرمەن قۋات ءوندىرۋ ىسىنە ۇلتتىق جوبا مارتەبەسى بەرىلۋگە ءتيىس"، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت ۇكىمەتكە كوكشەتاۋ، سەمەي جانە وسكەمەندەگى جەو-لارىنىڭ قۇرىلىسىن تەزدەتۋدى، كۋرچاتوۆتاعى ەلەكتر ستانسياسى مەن ەكىباستۇزداعى 2-گرەس-تىڭ قوسىمشا ەنەرگوبلوكتارىن ۋاقىتىلى ىسكە قوسۋدى، 3-گرەس-تىڭ قۇرىلىسىن باستاۋدى جۇكتەدى. ولار ءتۇتىنى قوپ-قويۋ كومىر جاعادى. "كومىردىڭ ءتۇتىنى مەن ءيي-دىڭ سۋ شىعىنى: قايسىسى ەكولوگياعا جاقىن؟" دەگەن ساۋال تۋىندايدى.

سونىمەن قاتار، ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا، گازبەن جۇمىس ىستەيتىن گەنەراسيانىڭ ۇلەسى 25،6%-عا، ال، جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ۇلەسى 13،5%-عا دەيىن ءوسىپ كەلەدى. پرەزيدەنتتىڭ كومىردى "ستراتەگيالىق اكتيۆ" دەپ اتاۋى – پراگماتيكالىق شەشىمنىڭ بەلگىسى. ەكولوگيا مەن قاجەتتىلىك اراسىنداعى تارازى تاعى دا قوزعالدى.

ەليتاعا – جي، كوپشىلىككە – ەسەپتەگىش؟

تەحنولوگيالىق كومپانيالاردىڭ ىشىندە ەسەپتەۋ رەسۋرستارى اسا قۇندى ءارى تاپشى رەسۋرسقا اينالدى. OpenAI پرەزيدەنتى گرەگ بروكمان ءبىر سىردى جاريالادى: ءوز ءباعاسىن-باسىن بىلەتىن مىقتى كانديداتتار جۇمىسقا ورنالاساردا جالاقىسىنىڭ كولەمىن، كومپانيادان تيەر ۇلەسىن عانا ەمەس، سونداي-اق جي-گە ارنالعان ەسەپتەۋ بيۋدجەتى تۋرالى دا سۇرايدى ەكەن.

بروكمان ءوز كومپانياسىنىڭ الداعى سەگىز جىل ىشىندە دەرەكتەر ورتالىقتارىنىڭ قۇرىلىسىن سالۋعا شامامەن 1،4 تريلليون دوللار ينۆەستيسيالاۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن مالىمدەدى: كومپانيا سۇرانىستان وزىپ كەتۋدى ماقسات ەتەدى.

وسىلايشا، ءتۇبى كوممۋنالدىق تۇبىرتەككە جي دەگەن تاعى ءبىر جاڭا جول قوسىلۋى ابدەن مۇمكىن. دەمەك، Google-دا ىزدەۋ نە چات-بوتپەن سويلەسۋ سياقتى قاراپايىم ارەكەتتەردىڭ ءوزى ەسەپتەگىش ارقىلى ولشەنەتىن كوممۋنالدىق قىزمەتكە اينالادى. تەحنولوگياعا دەگەن تابەتىڭىز – ءسىزدىڭ اي سايىنعى تولەمىڭىز. ال، بۇل "رەسۋرستى" كىمگە ءبىرىنشى بەرەتىنىن كومپانيالار مەن مەملەكەتتەر شەشەدى.

Forbes ءقازىردىڭ وزىندە جي بيزنەس ءۇشىن اي سايىنعى جاڭا شىعىنعا اينالعانىن جازدى. اڭگىمە كيبەرقاۋىپسىزدىك سالاسى جايىندا. بۇل سەكتور سوڭعى جىلدارى جاڭا دامۋ كەزەڭىنە قادام باستى.

MWS ساراپشىلارى پىكىرىنشە، نارىقتىڭ ءارى قاراي ءوسۋى كيبەرقورعانىس تالاپتارىنىڭ كۇشەيۋىمەن جانە تەحنولوگيالىق ونىمدەردىڭ كۇردەلەنە تۇسۋىمەن بايلانىستى. نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشتەر – رەتتەۋشى تالاپتاردىڭ ارتۋى جانە كيبەرشابۋىلداردىڭ بارعان سايىن كۇردەلەنە ءتۇسۋى.

قازىرگى كيبەرشابۋىلداردىڭ سالدارى بۇرىنعىدان الدەقايدا اۋىر بولۋى مۇمكىن. مۇنداي شابۋىلدار بيزنەس قىزمەتىنىڭ تولىق توقتاۋىنا، ءىرى ايىپپۇلدارعا نەمەسە ءتىپتى كومپانيانىڭ جابىلۋىنا دەيىن اكەلىپ سوعۋى ىقتيمال. سوندىقتان ۇيىمدار تەك رەاكتيۆتى قورعانىس قۇرالدارىنا، مىسالى، انتيۆيرۋستىق باعدارلامالارعا عانا ەمەس، سونىمەن قاتار قاۋىپتەردىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان كەشەندى پلاتفورمالارعا دا بەلسەندى تۇردە ينۆەستيسيا سالا باستادى.

ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا، كيبەرقاۋىپسىزدىك نارىعى 2025 جىلى شامامەن 80 ميلليارد تەڭگەگە باعالانعان بولسا، 2026 جىلى ونىڭ كولەمى 96 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن وسەدى دەپ بولجانۋدا. قاۋىپسىزدىك قىمباتتاعان سايىن، قورقىنىش تا "ابونەنتتىك تولەمگە" اينالادى.

ءبىر زاماندا ەلەكتر شامى دا، ينتەرنەت تە تاڭسىق ەدى. بۇگىندە ولار – مىندەتتى تولەم. ەرتەڭ جي دە سول قاتارعا قوسىلۋى مۇمكىن. سوندا تۇبىرتەكتەگى جاڭا جول تەك قارجىلىق جۇك ەمەس، وركەنيەتتىك تاڭداۋىمىزدىڭ كورىنىسى بولادى.