InfoHub Logo

ورتالىق ازيا ەلدەرى سۋ تاپشىلىعى مەن شولەيتتەنۋدىڭ كۇردەلى سالدارىنا تاپ بولدى. سوڭعى جىلدارى ايماق قۇنارلى جەرلەرىنىڭ شامامەن 14،8%-ىن جوعالتتى، بۇل جاعداي اۋىل شارۋاشىلىعى مەن حالىقتىڭ بولاشاعىنا ۇلكەن ءقاۋىپ توندىرۋدە.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

شولەيتتەنۋدىڭ قارقىن الۋى

ScienceDirect پلاتفورماسىندا جاريالانعان زەرتتەۋلەرگە سايكەس، 1982 جىلدان 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ جەرىنىڭ شامامەن 14،8%-ى شولەيتتەنۋگە ۇشىراعان. باسقا كليماتتىق زەرتتەۋلەر بۇل وڭىردە ءشولدى كليمات ايماعىنىڭ كەڭەيىپ بارا جاتقانىن كورسەتتى. Scientific American باسىلىمىنىڭ حابارلاۋىنشا، 1980-شى جىلداردىڭ سوڭىنان بەرى ايماق كەمىندە 100 شاقىرىم قۇنارلى جەرىنەن ايىرىلدى. ءشول بىرتىندەپ العا جىلجىپ، جەردى باسىپ الۋدا.

ەكولوگيالىق قايتا قۇرىلۋ ءقاۋپى

ساراپشىلار ايماققا اۋقىمدى ترانسفورماسياعا ۇشىراۋ ءقاۋپى ءتونىپ تۇرعانىن ەسكەرتۋدە. Caspian Policy Center ۇيىمىنىڭ مالىمەتىنشە، بۇرىن قۇنارلى القاپتارىمەن تانىمال بولعان ورتالىق ازيا «شولگە اينالۋ قاۋپىنە» دۋشار بولعان وڭىرلەر قاتارىنا كىردى. بۇعان وزەندەردەگى، سۋ قويمالارىنداعى جانە جەراستى سۋلارىنداعى سۋدىڭ ازايۋى سەبەپ بولىپ وتىر. ەگەر بۇل ءۇردىس جالعاسا بەرسە، ايماق مەملەكەتتەرى تەك قۇرعاقشىلىقپەن ەمەس، بۇكىل شارۋاشىلىق جۇيەسىنىڭ تەرەڭ ەكولوگيالىق قايتا قۇرىلۋىمەن بەتپە-بەت كەلەدى. سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى باسقارۋسىز، يرريگاسيانى جاڭعىرتۋسىز جانە ەلدەر اراسىنداعى ۇيلەستىرۋسىز اۋىل شارۋاشىلىعى جەرىنىڭ ۇلكەن بولىگى توزۋى مۇمكىن.

سۋ تاپشىلىعىنىڭ العاشقى بەلگىلەرى

Asia-Plus پورتالىنىڭ حابارلاۋىنشا، بيىل ورتالىق ازيادا سۋارۋعا قاجەتتى سۋ قورى تىم از بولىپ تۇر. 2026 جىلعى ۆەگەتاسيالىق ماۋسىمدى ايماق «سۋ تاپشىلىعى» جاعدايىندا قارسى الۋدا. مەملەكەتارالىق سۋ شارۋاشىلىعىن ۇيلەستىرۋ كوميسسياسىنىڭ (ماسۇك) 92-وتىرىسىنان كەيىن جاريالانعان رەسمي قورىتىندىلار بويىنشا، سىرداريا باسسەينىندەگى جاعداي الاڭداتارلىق. ۆەگەتاسيالىق كەزەڭدەگى سۋ كەلىمى نورمادان 8 ملرد 164 ملن م³-عا از بولىپ، نورمانىڭ نەبارى 72%-ىن قۇرادى. سىرداريا وزەنى باسسەينىندەگى توقتوعۇل سۋ قويماسىنان قازاقستانداعى شاردارا سۋ قويماسىنا دەيىنگى ارالىقتاعى سۋ كەلىمى دە نورمادان 4 ملرد 104 ملن م³-عا از، ياعني نورمانىڭ 63%-ى عانا بولدى.

ءمينيستردىڭ الاڭداۋشىلىعى

ماسۇك-تىڭ دۋشانبەدەگى وتىرىسىنا قاتىسقان قازاقستاننىڭ سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاسيا ءمينيسترى نۇرجان نۇرجىگىتوۆ Talsim-NG گيدرولوگيالىق مودەلىنىڭ ەسەپتەۋلەرىنە سۇيەنىپ، سىرداريا جانە تالاس وزەندەرى باسسەيندەرىندە سۋ كولەمىنىڭ كوپجىلدىق نورمادان تومەن بولاتىنىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا، 2026 جىلعى ۆەگەتاسيالىق كەزەڭ وڭتۇستىك وڭىرلەردە، اسىرەسە ارال-سىرداريا جانە شۋ-تالاس باسسەيندەرىندە جوعارى تاۋەكەلمەن ءوتۋى مۇمكىن.

قىرعىزستاننىڭ توقتوعۇل سۋ قويماسىنداعى سۋ كولەمى 7،6 ملرد تەكشە مەتردى قۇراپ، بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 1،5 ملرد تەكشە مەترگە از. قىرعىزستاندا ەلەكتر ەنەرگياسى تاپشىلىعىنا بايلانىستى سۋ قويماسىنان كۇشەيتىلگەن رەجيمدە سۋ توگۋدە. بۇل تۇركىستان وبلىسىنداعى ماقتاارال جانە جەتىساي اۋداندارىنا سۋ بەرۋگە كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن.

سۋ ۇنەمدەۋ شارالارى

وسىعان بايلانىستى مينيستر وبلىس اكىمدىكتەرىنە سۋ الۋ ليميتتەرىن قاتاڭ ساقتاۋدى جانە ىلعالدى كوپ قاجەت ەتەتىن داقىلداردىڭ ەگىسىن شەكتەۋدى تاپسىردى. اتاپ ايتقاندا، تۇركىستان وبلىسىندا كۇرىش ەگۋدەن تولىق باس تارتۋ، قىزىلقۇم كانالى بويىندا ونى ەگۋدى 3،5 مىڭ گەكتارعا دەيىن شەكتەۋ، ال، قىزىلوردا وبلىسىندا 70 مىڭ گەكتاردان اسىرماۋ ۇسىنىلدى. شۋ-تالاس باسسەينىندەگى كيروۆ سۋ قويماسىندا دا سۋ جەتىسپەۋ ءقاۋپى بار، بۇل جامبىل وبلىسىنا ءقاۋىپ توندىرەدى. قازاقستانعا سۋ ءبولۋ ۇلەستەرى بويىنشا ەڭ تومەنگى قاجەتتىلىك 400 ملن م³ بولسا، بار بولعانى 285 ملن م³ الادى. بۇل العاش رەت ەڭ از قاجەتتىلىكتىڭ وزىنەن قاعىلۋى مۇمكىن دەگەن ءسوز.

قازاقستان سۋ ۇنەمدەۋدىڭ قاتاڭ رەجيمىنە كوشۋگە ءماجبۇر. ۇكىمەت باسشىسى ولجاس بەكتەنوۆ ىلعالدى كوپ قاجەت ەتەتىن داقىلداردىڭ ەگىس كولەمىن كۇرت قىسقارتۋدى جانە سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن بەلسەندى ەنگىزۋدى تالاپ ەتتى. سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى بەكىتىلگەن ليميتتەردەن تىس سۋ بەرۋگە جول بەرمەۋدى تاپسىردى. اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ايداربەك ساپاروۆتىڭ ايتۋىنشا، وڭتۇستىك وڭىرلەردە كۇرىش القابى 20،2 مىڭ گەكتارعا قىسقارتىلدى، ال تامشىلاتىپ سۋارۋ الاڭدارى 79،8 مىڭ گەكتارعا ۇلعايتىلدى.

سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى باس پروكۋراتۋرامەن بىرلەسىپ «سۋدىڭ قارا نارىعىن» جويۋ جول كارتاسىن ىسكە اسىرۋدا. 2025 جىلى زاڭسىز سۋ الۋ فاكتىلەرى ءۇشىن 365 ايىپپۇل سالىنىپ، جالپى سوماسى 75،2 ملن تەڭگەنى قۇرادى. مينيسترلىك 2027 جىلعا دەيىن ەلدىڭ 5 وڭىرىندە جەراستى سۋىنىڭ جاڭا كوزدەرىن انىقتاۋ بويىنشا كەشەندى بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.

ورتالىق ازيا ءقازىردىڭ وزىندە سۋدى «باستى ستراتەگيالىق رەسۋرسقا» اينالدىرعان داۋىرگە قادام باستى. ايماق ەلدەرىنىڭ ونى قانشالىقتى ءتيىمدى باسقارا الاتىنى بولاشاق استىق كولەمىنە عانا ەمەس، وڭىردەگى حالىقتاردىڭ بولاشاعىنا دا تىكەلەي اسەر ەتەدى.