InfoHub Logo

قارىز، نەسيە نەمەسە يپوتەكا تولەمى كەشىكتىرىلسە، ەڭ ءبىرىنشى قاتەلىك – جاسىرىنىپ قالۋ. قازاقستاندا تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەر مەن پروبلەمالى بەرەشەكتەر جىلدام ءوسىپ جاتىر. كوبىنەسە قازاقستاندىقتار اقشا الىپ، ونى قايتارۋعا شاماسى كەلمەي قالادى. بۇل جاعدايدا نە ىستەۋ كەرەك؟

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

قارىزدىڭ ءوسۋ قارقىنى

قازاقستان ۇلتتىق بانكىنىڭ دەرەگىنشە، حالىققا بەرىلگەن بانك نەسيەلەرى سوڭعى جىلدارى بىرنەشە ەسەگە ارتقان. 2021 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا بۇل سوما 4،378 ترلن تەڭگە بولسا، 2026 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا 16،660 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. ال 2026 جىلدىڭ 1 مامىرىندا 16،987 ترلن تەڭگەگە كوتەرىلدى.

سونىمەن قاتار، پروبلەمالى بەرەشەكتەر دە كوبەيىپ كەلەدى. 90 كۇننەن استام مەرزىمى وتكەن جەكە تۇلعالاردىڭ نەسيەلەرى 2021 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا 386،4 ملرد تەڭگە بولسا، 2026 جىلدىڭ 1 ساۋىرىندە 1،177 ترلن تەڭگەگە جەتتى. دەمەك، قازاقستاندىقتار تەك كوپ قارىز الماي، ونى وتەۋگە دە شاماسى كەلمەي جاتقانى بايقالادى.

يپوتەكا – ەڭ قيىنى

يپوتەكا – قارىزدى وتەي الماعان جاعدايداعى ەڭ كۇردەلى ماسەلە. تۇتىنۋشىلىق نەسيەدە نەسيە تاريحى مەن اقشا ءقاۋىپ توندىرسە، يپوتەكادا باسپانا ءقاۋىپتى. 2026 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا بەرىلگەن يپوتەكانىڭ ورتاشا سوماسى 21 ملن تەڭگە بولدى. ال ورتاشا ايلىق تولەم 197،3 مىڭ تەڭگەگە جەتتى. بۇل – وتباسىلار ءۇشىن الداعى جىلدارداعى ەڭ ۇلكەن قارجىلىق تاۋەكەل.

راسسروچكا – ءقاۋىپسىز ەمەس

كوبىنەسە راسسروچكانى نەسيەدەن جەڭىل دەپ سانايدى. ءبىراق بانك نەمەسە مقۇ ارقىلى راسىمدەلسە، بۇل – نەسيە كەلىسىمشارتى. ونى تولەمەۋ دە نەسيە تاريحىنا اسەر ەتەدى جانە مۇلىكتى تاركىلەۋگە اكەلۋى مۇمكىن.

تولەۋگە شاما كەلمەسە، نە ىستەۋ كەرەك؟

ەڭ باستى ەرەجە – جاسىرىنباۋ. قارجىلىق قيىندىق تۋىنداسا، دەرەۋ بانككە نەمەسە مقۇ-عا رەسترۋكتۋريزاسيا تۋرالى وتىنىشپەن جۇگىنۋ قاجەت. وتىنىشكە قارجىلىق جاعدايدىڭ ناشارلاعانىن راستايتىن قۇجاتتاردى (جۇمىستان شىعۋ، اۋرۋ، تابىستىڭ ازايۋى) قوسا تىركەۋ كەرەك.

بانك نەمەسە مقۇ ءوتىنىشتى 15 كۇن ىشىندە قاراپ، جاۋاپ بەرۋگە مىندەتتى. ولار تولەمدى ازايتۋ، كەيىنگە قالدىرۋ، مەرزىمىن ۇزارتۋ نەمەسە باسقا دا شەشىمدەر ۇسىنۋى مۇمكىن. ەگەر بانك كەلىسپەسە نەمەسە جاۋابىنا كوڭىلىڭىز تولماسا، بانك نەمەسە ميكروقارجى ومبۋدسمەنىنە جۇگىنە الاسىز.

يپوتەكامەن نە ىستەۋ كەرەك؟

ەگەر يپوتەكا تولەمىندە قيىندىق تۋىنداسا، بانككە دەرەۋ حابارلاسۋ ماڭىزدى. قارىز الۋشى كەلىسىمشارتقا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرە الادى. مۇمكىن بولاتىن شەشىمدەر: پايىزدىق مولشەرلەمەنى تومەندەتۋ، ايلىق تولەمدى ازايتۋ، نەگىزگى بورىش پەن سىياقىنى كەيىنگە قالدىرۋ، قارىز مەرزىمىن ۇزارتۋ.

زاڭ بويىنشا، قارىز الۋشى پروسروچكا باستالعاننان كەيىن 30 كۇن ىشىندە شارتتى وزگەرتۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرە الادى. بانك بۇل ءوتىنىشتى قاراپ، جاۋاپ بەرۋگە ءتيىس. يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇيدى تاركىلەۋ – بۇل سوڭعى شارا. وعان دەيىن قارىز الۋشىعا ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتەر بەرىلۋى كەرەك.

مۇلىكتىڭ تاركىلەنۋى

ەگەر پاتەر يپوتەكادا بولسا، ول كەپىل مۇلكى بولىپ سانالادى. ۇزاق ۋاقىت بويى مىندەتتەمەلەر ورىندالماسا، بانك ونى تاركىلەۋدى باستاۋى مۇمكىن. ءبىراق بۇل بىردەن بولمايدى. وعان دەيىن قارىز الۋشىعا رەسترۋكتۋريزاسيا، كەيىنگە قالدىرۋ، تۇرعىن ءۇيدى ءوز بەتىنشە ساتۋ سياقتى مۇمكىندىكتەر ۇسىنىلادى.

ەگەر مۇلىك كەپىلدە بولماسا، باسقاشا مەحانيزم قولدانىلادى. سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ دەرەگىنشە، اتقارۋ قۇجاتتارى بويىنشا ءوندىرىپ الۋ ءبىرىنشى كەزەكتە بورىشكەردىڭ اقشاسىنا، سونىڭ ىشىندە بانكتەگى اقشاسىنا باعىتتالادى. اقشا جەتكىلىكسىز بولسا، وزگە مۇلىككە ءوندىرىپ الۋ جۇرگىزىلۋى مۇمكىن.

سوت ورىنداۋشىسىنىڭ جۇمىسى

ەگەر ماسەلە كرەديتورمەن شەشىلمەسە، قارىز ماجبۇرلەپ ءوندىرىپ الۋ ساتىسىنا ءوتۋى مۇمكىن. بۇل – اتقارۋ ءوندىرىسى، سوت ورىنداۋشىسى، ارەستتەر، شەكتەۋلەر جانە اقشا ءوندىرىپ الۋ. 2025 جىلى قازاقستاندا سوت ورىنداۋشىلارىندا 9،6 ملن اتقارۋ ءوندىرىسى بولعان. 2026 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا بۇل كورسەتكىش 6،7 ملن-عا جەتتى. ەگەر ەسەپشوتقا تۇسەتىن اقشالار (جاردەماقى، زەينەتاقى، جالاقى) ارەستكە الىنسا، سوت ورىنداۋشىسىنا حابارلاسىپ، ارەستتى الۋ نەمەسە زاڭمەن قورعالعان اقشالاردى ءوندىرىپ الۋدان الىپ تاستاۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرۋ قاجەت.

كوللەكتورلاردىڭ قۇقىعى

كوللەكتورلاردىڭ ارەكەتى شەكتەۋلى. ولار بورىشكەرگە قىسىم كورسەتۋگە، قورقىتۋعا، ار-نامىسىن اياقاستى ەتۋگە قۇقىلى ەمەس. ولار اپتاسىنا ءۇش رەتتەن ارتىق، تەك جۇمىس كۇندەرى ساعات 8:00-دەن 21:00-گە دەيىن عانا حابارلاسا الادى. تۋىستارىمەن نەمەسە جۇمىس بەرۋشىمەن بايلانىس تەك بورىشكەردىڭ مەكەنجايىن نەمەسە بايلانىس دەرەكتەرىن ناقتىلاۋ ءۇشىن عانا مۇمكىن.

بانكروتتىق – «قارىزدى جويۋ» باتىرماسى ەمەس

ەگەر قارىز تىم كوبەيىپ كەتسە، بانكروتتىق تۋرالى ويلانۋعا بولادى. ءبىراق بۇل «ءبارىن نولگە تەڭەۋ» ەمەس. قازاقستاندا بانكروتتىقتىڭ ءۇش ءتۇرى بار: تولەم قابىلەتتىلىگىن قالپىنا كەلتىرۋ، سوتتان تىس بانكروتتىق جانە سوت ارقىلى بانكروتتىق. سوتتان تىس بانكروتتىق ءۇشىن eGov پورتالى ارقىلى ءوتىنىش بەرۋگە بولادى. سوت ارقىلى بانكروتتىق – ەگەر بورىشكەردىڭ مۇلكى بولسا نەمەسە بانكتەر الدىنداعى مىندەتتەمەلەر 1600 اەك-تەن (6،9 ملن تەڭگە) اسسا قولدانىلادى.

2026 جىلدىڭ 28 مامىرىنا دەيىن بانكروتتىق راسىمدەرىنە 423،9 مىڭ ءوتىنىش بەرىلگەن. ونىڭ ىشىندە 69،6 مىڭ ازامات بانكروت دەپ تانىلىپ، جالپى سوماسى 261،9 ملرد تەڭگە قارىزى كەشىرىلگەن. ءبىراق بانكروتتىقتان كەيىن 5 جىل بويى نەسيە الۋعا بولمايدى، قارجىلىق جاعداي 3 جىل بويى باقىلانادى.