Photo: Juan Pablo Serrano (https://www.pexels.com/@juanpphotoandvideo) / Pexels
- 12 اقپ. 2026 10:00
- 27
نوۆىە ارحيۆى راسكرىۆايۋت پراۆدۋ و دۆيجەنيي «الاش-وردا»: گەروي يلي شپيونى؟
يستوريكي، وپيراياس نا نەداۆنو راسسەكرەچەننىە دوكۋمەنتى كوميتەتا ناسيونالنوي بەزوپاسنوستي ي مينيستەرستۆا ۆنۋترەننيح دەل كازاحستانا، وتكرىۆايۋت نوۆىە گراني دۆيجەنيا «الاش-وردا». ەتي ماتەريالى، يسسلەدوۆاننىە YouTube-كانالوم JURT، پوكازىۆايۋت، چتو سوپروتيۆلەنيە سوۆەتسكوي ۆلاستي نە پرەكراتيلوس داجە پوسلە ليكۆيداسيي «الاش-وردى»، ا پرودولجالوس ۆ سكرىتىح فورماح.
نەۋگاسايۋششەە سوپروتيۆلەنيە
دوكتور يستوريچەسكيح ناۋك، پروفەسسور كازاحسكوگو اگروتەحنيچەسكوگو ۋنيۆەرسيتەتا يمەني س. سەيفۋللينا كايىربولات نۋرباي، پوسۆياتيۆشيي بولەە 35 لەت يزۋچەنيۋ يستوريي كازاحستانا، وتمەچاەت، چتو پوسلە فورمالنوگو روسپۋسكا «الاش-وردى» بوربا پروتيۆ سوۆەتسكوگو رەجيما نە ۋتيحلا. ونا پرودولجالاس ۆ پودپولە، وستاۆاياس دولگوە ۆرەميا ۆنە پوليا زرەنيا وفيسيالنوي يستوريوگرافيي.
«ەسلي ۆنيماتەلنو يزۋچيت ارحيۆنىە دوكۋمەنتى، ستانوۆيتسيا وچيەۆيدنو، چتو سوپروتيۆلەنيە نە بىلو پوداۆلەنو س ۋستانوۆلەنيەم سوۆەتسكوي ۆلاستي. ونو پرودولجالوس ۆ سكرىتوي فورمە، وستاۆاياس نەزامەچەننىم، نو نە پرەكراششاياس»، — ۋتۆەرجداەت يستوريك.
پريچينى ناسيونالنو-وسۆوبوديتەلنوگو دۆيجەنيا
پو منەنيۋ پروفەسسورا نۋربايا، گلاۆنوي پريچينوي پودەما ناسيونالنو-وسۆوبوديتەلنوگو دۆيجەنيا ستالا رەپرەسسيۆنايا پوليتيكا سوۆەتسكوي ۆلاستي. ليشەنيە يزبيراتەلنىح پراۆ، كونفيسكاسيا يمۋششەستۆا ي پرەسلەدوۆانيا پو ناسيونالنومۋ پريزناكۋ ۆىزۆالي ماسسوۆوە نەدوۆولستۆو ناسەلەنيا.
«ەتو بىلا سكرىتايا بوربا زا سوزدانيە نەزاۆيسيموگو گوسۋدارستۆا. ۆ دوكۋمەنتاح چەتكو گوۆوريتسيا و سوزدانيي ناسيونالنىح ورگانيزاسيي ي پارتيي. ەتو بىلو ۋجە نە ستيحيينوە، ا ورگانيزوۆاننوە دۆيجەنيە»، — پودچەركيۆاەت نۋرباي.
نادەجدى ي رازوچاروۆانيا
ۆ پەرۆىە گودى چاست كازاحسكوي ەليتى نادەيالاس نا ديالوگ ي رەفورمى س نوۆوي ۆلاستيۋ، سترەمياس ك سوترۋدنيچەستۆۋ. ودناكو، كاك وتمەچاەت يسسلەدوۆاتەل، نيەۆىپولنەننىە وبەششانيا پريۆەلي ك رازرىۆۋ ەتيح سۆيازەي ي پەرەحودۋ ك وتكرىتومۋ سوپروتيۆلەنيۋ.
«منوگيە يسكرەننە ۆەريلي، چتو سوۆەتسكايا ۆلاست پويدەت نا ۋستۋپكي. نو كوگدا ستالو ياسنو، چتو وبەششانيا نە ۆىپولنيايۋتسيا ي نارود وبمانىۆايۋت، ناچالوس ناسيونالنو-وسۆوبوديتەلنوە دۆيجەنيە»، — گوۆوريت يستوريك.
تاينىە سەنترى ي ۆوسستانيا
پو ۆسەي سترانە دەيستۆوۆالي پودپولنىە سەنترى، پروۆوديليس نەلەگالنىە سەزدى ي رابوتالي رەگيونالنىە ورگانيزاسيي. يح دەياتەلنوست چاستو ماسكيروۆالاس پود مەجرودوۆىە يلي رەليگيوزنىە سترۋكتۋرى.
«وفيسيالنو ەتو ۆىگليادەلو كاك مەجرودوۆايا بوربا، نو نا ساموم دەلە ەتو بىلا سكرىتايا بوربا زا سوزدانيە نەزاۆيسيموگو بۋرجۋازنو-تيۋركسكوگو، مۋسۋلمانسكوگو گوسۋدارستۆا»، — وتمەتيل ون.
پو منەنيۋ يستوريكا، منوگولەتنيايا پودپولنايا رابوتا لەگلا ۆ وسنوۆۋ ماسشتابنىح ۆوسستانيي 1929–1931 گودوۆ. ەتوت پەريود سوۆپال س پريحودوم ك ۆلاستي فيليپپا گولوششەكينا ي پروۆەدەنيەم ناسيلستۆەننوي كوللەكتيۆيزاسيي.
«كرۋپنەيشيم بىلو سوزاكسكوە ۆوسستانيە. تام بىلي سوزدانى شتابى، يزبرانى حانى، سفورميروۆانا ارميا پوۆستانسيەۆ. ەتو بىلو ۋجە نە ستيحيينوە، ا پودگوتوۆلەننوە دۆيجەنيە»، — گوۆوريت دوكتور يستوريچەسكيح ناۋك.
پريچينى رەپرەسسيي
گوۆوريا و ماسسوۆىح رەپرەسسياح 1937–1938 گودوۆ، كايىربولات نۋرباي پودچەركنۋل، چتو وني ستالي وتۆەتوم نا ماسشتاب ي ۋروۆەن پودپولنوگو سوپروتيۆلەنيا.
«سوۆەتسكايا ۆلاست دەيستۆوۆالا نە ۆسلەپۋيۋ. ۆەلاس رازۆەدىۆاتەلنايا رابوتا، دوكلادى ستالينۋ. يمەننو ستراح، پوروجدەننىي ەتيم شيروكيم ناسيونالنو-وسۆوبوديتەلنىم دۆيجەنيەم، ستال پريچينوي جەستوكوستي رەپرەسسيي»، — سچيتاەت ون.
يستوريچەسكيي ۋروك
پو منەنيۋ ۋچەنوگو، پونيمانيە ەتيح سوبىتيي ۆاجنو نە تولكو دليا ناۋكي، نو ي دليا سوۆرەمەننوگو وبششەستۆا.
«ەتو بولشوي ۋروك. يز نەگو دولجنى يزۆلەچ ۋروكي ي ۆلاست، ي نارود. ۆلاست دولجنا پريسلۋشيۆاتسيا ك وبششەستۆەننومۋ منەنيۋ. يستوريا بەز پراۆدى — ەتو نە يستوريا»، — زاكليۋچيل پروفەسسور كايىربولات نۋرباي.
وب ەتوم سووبششاەت ينفورماسيوننوە اگەنتستۆو Infohub.kz.
-
الماتىدا 1908 جىلى سالىنعان، تاريحي ماڭىزى بار "جەتىسۋ" قوناق ءۇيى بۇزىلىپ، قالا تاعى ءبىر قۇندى ەسكەرتكىشىنەن ايىرىلدى. بۇل وقيعا قالا تۇرعىندارى مەن تاريحشىلار اراسىندا الاڭداۋشىلىق تۋدىرۋدا.