Photo: Bia Limova (https://www.pexels.com/@bia-limova-1908542654) / Pexels
قازاقستان اسپانىنداعى «اۋە دالىزدەرى» ساتىلىمعا شىعارىلادى: اەروتاكسي مەن شاعىن بيىكتىكتەر ەكونوميكاسى قالاي داميدى؟
قازاقستان قالالارىنىڭ ۇستىندەگى اسپان ەندى جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى. جاقىن جىلدارى اەروتاكسي مەن دروندار ارقىلى جۇك تاسىمالداۋ ءىسى دامىپ، «شاعىن بيىكتىكتەر ەكونوميكاسى» قالىپتاسادى دەپ كۇتىلۋدە. بۇل جاڭالىق ەلدىڭ كولىك جۇيەسى مەن ەكونوميكاسىنا تىڭ سەرپىن بەرەدى.
بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.
قالالىق اۋە ۇتقىرلىعى دەگەنىمىز نە؟
بۇل تەك اەروتاكسي نەمەسە دروندار ارقىلى جۇك جەتكىزۋ عانا ەمەس، قالانىڭ اۋە كەڭىستىگىن پايدالانۋعا نەگىزدەلگەن جاڭا كولىك جۇيەسى. ادامداردى تاسىمالدايتىن اەروتاكسيلەر، زاتتاردى جەتكىزەتىن دروندار جانە باسقا دا جەڭىل ۇشاتىن قۇرىلعىلار ارقىلى ءارتۇرلى مىندەتتەر اتقارىلادى. بۇل – جەرۇستى كولىگىن تولىقتىراتىن جانە قالالاردى ىعى-سىعىدان ارىلتاتىن جاڭا سالا.
«شاعىن بيىكتىكتەر ەكونوميكاسى» – بولاشاققا باعدار
«شاعىن بيىكتىكتەر ەكونوميكاسى» دەگەنىمىز – جەر بەتىنەن 3 مىڭ مەترگە دەيىنگى بيىكتىكتەگى اۋە كەڭىستىگىن جاڭا بيزنەس تۇرلەرى ءۇشىن پايدالانۋ. بۇرىن بۇل كەڭىستىك ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمدى قولدانىلماي كەلسە، ەندى تەحنولوگيانىڭ دامۋىمەن جاڭا بيزنەس ورتاسىنا اينالۋدا. قازاقستان بۇل سالاداعى جاھاندىق ترەندكە ەرتە ارالاسىپ، نارىقتى قالىپتاستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى بولۋدى كوزدەيدى. بۇل تەرمين قىتايدان كەلگەن، وندا بۇل سالا 4-5 جىل بۇرىن باسىمدىق رەتىندە جاريالانىپ، ءقازىردىڭ وزىندە ميللياردتاعان دوللارلىق يندۋسترياعا اينالعان.
نەگە ءدال ءقازىر؟
بۇل ءسان ەمەس، بولاشاققا جاسالعان ستراتەگيالىق قادام. جاڭا سالا قالىپتاسىپ جاتقاندا، ەلدەر وعان ەرتە كەزەڭدە كىرىپ، قاجەتتى بىلىكتىلىكتەردى، ينفراقۇرىلىمدى جانە نارىقتى يگەرە الادى. كەيىن كىرىسكەن جاعدايدا، تەك ارتتا قالۋشىلار قاتارىنا قوسىلۋ ءقاۋپى بار. سوندىقتان بۇل – ونداعان جىلدارعا الدىن الا قامدانىپ، تەحنولوگيانى دامىتۋشى ەلدەردىڭ قاتارىنان كورىنۋگە باعىتتالعان سانالى شەشىم.
قالىپتى اۆياسيادان ايىرماشىلىعى
نەگىزگى ايىرماشىلىق – ماسشتابتا، بيىكتىكتە جانە قولدانۋ مودەلىندە. قالىپتى اۆياسيا – ءىرى ۇشاقتار، اۋەجايلار جانە قالاارالىق، حالىقارالىق ۇشۋلار. ال «شاعىن بيىكتىكتەر ەكونوميكاسى» – تومەن بيىكتىكتەگى ۇشۋلار، شاعىن قۇرىلعىلار (دروندار، اەروتاكسيلەر)، قالا نەمەسە ايماق ىشىندەگى قىسقا مارشرۋتتار، جوعارى جيىلىكتەگى جانە جاپپاي وپەراسيالار. بۇل اۆياسيانى الماستىرۋ ەمەس، قالالىق جانە ايماقتىق ۇتقىرلىقتىڭ جاڭا دەڭگەيى.
قازاقستانعا قانداي پايداسى بار؟
بۇل تەك جارنامالىق پرەزەنتاسيالار مەن سوزدەر ەمەس، ناقتى ناتيجەلەرگە باعىتتالعان. بىرىنشىدەن، بۇل جاڭا ەكونوميكالىق سالا: جۇمىس ورىندارى (ينجەنەرلەر، وپەراتورلار، قىزمەت كورسەتۋشىلەر)، جەرگىلىكتى بيزنەس (قىزمەت كورسەتۋ، باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ، ينفراقۇرىلىم). ەكىنشىدەن، ينۆەستيسيالار مەن تەحنولوگيالار – مۇنداي جوبالار حالىقارالىق سەرىكتەستەردى تارتادى. ۇشىنشىدەن، پراكتيكالىق پايدا: جىلدام لوگيستيكا، قالا ترافيگىنىڭ ازايۋى، بيزنەس پەن مەملەكەت ءۇشىن جاڭا قىزمەتتەر. تورتىنشىدەن، ۇزاق مەرزىمدى – بىلىكتىلىكتى قالىپتاستىرۋ. 10-20 جىلدان كەيىن ەرتە باستاعان ەلدەر باسىمدىققا يە بولادى.
قارجىلىق تيىمدىلىك قايدا؟
«ۇزاق اقشا» ءبىر باعىتتا ەمەس، جالپى تەحنولوگيا اينالاسىنداعى نارىقتا جاتىر. العاشقى كەزەڭدە جۇك تاسىمالداۋ، مونيتورينگ جانە اۋىل شارۋاشىلىعىندا قولدانۋ ارقىلى تەز تابىس تابۋعا بولادى. جولاۋشىلار تاسىمالى، ياعني اەروتاكسي، تەحنولوگيالار قولجەتىمدى بولعان سوڭ دامي باستايدى. ءبىراق ەڭ تۇراقتى تابىس – وسى جۇيەنىڭ بارلىعىن قامتاماسىز ەتۋدەن تۇسەدى: تەحنيكانى جوندەۋ مەن قىزمەت كورسەتۋ، باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ، اۋە قوزعالىسىن باسقارۋ، ينفراقۇرىلىم. ياعني، ۇشۋدىڭ وزىنەن گورى، ونى اينالا قورشاعان ەكوسيستەمادان تابىس تۇسەدى.
نۇكتەلى ءوسىم نۇكتەسى بولا الا ما؟
ءيا، ەگەر بۇل جۇيەلى جۇمىس بولسا، ونداي مۇمكىندىك بار. قازىرگى كەزەڭدە تەك تەحنولوگيانى سىناقتان وتكىزىپ قانا قويماي، بۇتىندەي ءبىر سالا قۇرۋعا بولادى: ەرەجەلەرىمەن، ماماندارىمەن، ينفراقۇرىلىمىمەن جانە بيزنەسىمەن. بۇل – ينۆەستيسيالارمەن، جۇمىس ورىندارىمەن جانە جاڭا نارىقتارمەن ناقتى ءوسۋ نۇكتەسىن بەرەدى. ەگەر تەك دەمونستراسيالىق جوبالارمەن شەكتەلسە، وندا بۇل تەك «ءساندى ۆيترينا» بولىپ قالا بەرمەك. سوندىقتان باستى ماسەلە – «مۇمكىندىك بار ما؟» ەمەس، «ونى قالاي جۇزەگە اسىرامىز؟» دەگەن سۇراق.
قاراپايىم حالىق نە سەزەدى؟
ەڭ الدىمەن، ادامدار پراكتيكالىق پايدانى سەزەدى – جىلدام جەتكىزۋ جانە جاڭا ىڭعايلى قىزمەتتەر. جولداردىڭ بوساۋى – بۇل ماسشتابتانۋمەن قاتار جۇرەتىن ەففەكت. ال تاۋەكەلدەرگە كەلەتىن بولساق، ولار باستاپقىدا رەتتەۋ، شەكتەلگەن ۇشۋ ايماقتارى جانە قاۋىپسىزدىك تالاپتارى ارقىلى بارىنشا ازايتىلادى. ياعني، الدىمەن ىڭعايلىلىق كەلەدى، ال قاۋىپسىزدىك باستاپقى كەزەڭنەن بەرى نەگىزگى قاعيدات رەتىندە قاراستىرىلادى.
كىمدەرگە ارنالعان؟
ەڭ الدىمەن – بيزنەس پەن شۇعىل قىزمەتتەرگە. ولار ءۇشىن قاجەتتىلىك ايقىن: جەتكىزۋ، مونيتورينگ، مەديسينا، قۇتقارۋ وپەراسيالارى. قاراپايىم جولاۋشىلار ءۇشىن بۇل – كەلەسى كەزەڭ. جاڭا تەحنولوگيالار باستاپقىدا قىمبات بولادى، ءبىراق نارىق پەن باسەكە دامىعان سايىن قۇنى تومەندەيدى. العاشقى پراكتيكالىق قىزمەتتەر جاقىن جىلدارى جەكەلەگەن ايماقتاردا پايدا بولۋى مۇمكىن. جاپپاي جولاۋشىلار تاسىمالى – تەحنولوگيالار مەن رەتتەۋ جەتىلگەن سوڭ، بىرنەشە جىلدان كەيىن جۇزەگە اسادى.
ينفراقۇرىلىم دايىن با؟
تولىق دايىن ينفراقۇرىلىم ءالى جوق، ءبىراق بۇل قالىپتى جاعداي. الەمدە مۇنداي جۇيەلەر دايىن كۇيىندە پايدا بولمايدى، ولار كەزەڭ-كەزەڭىمەن قۇرىلادى. قالالىق اۋە ۇتقىرلىعىن ىسكە قوسۋ ءۇشىن جاڭا ەكوسيستەما قاجەت: ۇشۋ-قونۋ الاڭدارى، سيفرلىق اۋە دالىزدەرى، زاماناۋي قوزعالىس باسقارۋ جۇيەلەرى، ناۆيگاسيا جانە قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرى. بۇل – جەكە قۇرىلعىلاردى ساتىپ الۋ ەمەس، بۇتىندەي ءبىر جۇيە قۇرۋ. سوندىقتان قازىردەن باستاۋ كەرەك، ايتپەسە بىرنەشە جىلدان كەيىن ارتتا قالۋشىلار قاتارىنا قوسىلۋ ءقاۋپى بار.
زاڭنامالىق بازا
اۋە كەڭىستىگىن جانە ۇشقىشسىز جۇيەلەردى پايدالانۋ بويىنشا بازالىق رەتتەۋ بار. ءبىراق اەروتاكسي مەن «شاعىن بيىكتىكتەر ەكونوميكاسىنىڭ» تولىققاندى جۇمىسى ءۇشىن ونى دامىتۋ قاجەت. ءقازىر وسى جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر: جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرەتىن نورمالار مەن ەرەجەلەر جاسالۋدا. ماقسات – قولدانىستاعى جۇيەنى بۇزۋ ەمەس، جاڭا شەشىمدەردى اقىلمەن ەنگىزىپ، بيزنەسكە تۇسىنىكتى جانە ءقاۋىپسىز جاعداي جاساۋ. اقش، ەو، ءباا، جۇڭگو تاجىريبەسى تالدانىپ، زاڭناماعا تۇزەتۋلەر جوباسى دايىندالدى.
كىم ۇيلەستىرەدى؟
ازاماتتىق اۆياسيا سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگان – كولىك مينيسترلىگى. ونىڭ قۇرامىندا ازاماتتىق اۆياسيا كوميتەتى، اۆياسيالىق اكىمشىلىك جانە «قازاۋەناۆيگاسيا» سياقتى قۇرىلىمدار بار. دەگەنمەن، ەلدىڭ بۇكىل اۋە كەڭىستىگىنىڭ «يەسى» رەتىندە قورعانىس مينيسترلىگى جەتەكشى ءرول اتقارادى. ەل قاۋىپسىزدىگى مەن مۇددەلەرى ءبىرىنشى ورىندا.
قاۋىپسىزدىك قالاي قامتاماسىز ەتىلەدى؟
قاۋىپسىزدىك – باستاپقى شارت. بۇل «قايدا بولسا دا ەركىن ۇشۋ» ەمەس، قاتاڭ رەتتەلەتىن جۇيە. ارنايى ايماقتار مەن مارشرۋتتار، بيىكتىك شەكتەۋلەرى، تەحنيكا مەن وپەراتورلارعا قويىلاتىن تالاپتار بەلگىلەنەدى. قازىرگى زاماناۋي قۇرىلعىلاردىڭ وزىندە جوعارى دەڭگەيدەگى اۆتوماتتاندىرۋ مەن رەزەرۆتەۋ بار. شىن مانىندە، بۇل – شاعىن بيىكتىكتەردە باسقارىلاتىن اۋە كەڭىستىگىن قۇرۋ، وندا ءاربىر ۇشۋ باقىلانادى. بۇل قالانى ۇستىنەن حاوسقا تولتىرۋ ەمەس، كەرىسىنشە، بۇرىن بولماعان ءتارتىپتى ەنگىزۋ. UTM-جۇيەسى ارقىلى كومپيۋتەر جۇزدەگەن، مىڭداعان دروندار مەن اەروتاكسيلەردى باقىلاپ، ولاردىڭ قوزعالىسىن رەتتەيدى. اەروتاكسيلەردىڭ نەگىزگى باعىتتارى وزەن ارنالارى بويىمەن وتەتىن بولادى.
قۇنى قانشا؟
بۇل جوبالارعا مەملەكەت بيۋدجەتى قاتىسپايدى. جوبالارعا جۇزدەگەن ميلليون دوللار كولەمىندە جەكە ينۆەستيسيالار تارتىلادى. ەگەر بۇل سالا ءتيىمدى بولماسا، ينۆەستورلار اقشا سالار ەدى دەپ ويلامايمىن. اشىق دەرەككوزدەردە Alatau Advance Air Group ltd. كومپانياسىنىڭ اقش-قا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساپارى بارىسىندا 250 ملن دوللارعا جۋىق اەروتاكسي ساتىپ الۋ تۋرالى كەلىسىمگە كەلگەنى تۋرالى اقپارات بار.
ايماقتار ءۇشىن دە ءتيىمدى مە؟
ءيا، ايماقتار ءۇشىن بۇل مەگاپوليستەرگە قاراعاندا دا ايقىن اسەر ەتۋى مۇمكىن. ۇلكەن قاشىقتىقتار مەن كۇردەلى لوگيستيكا جاعدايىندا بۇل شەشىمدەر جۇكتەردى، دارى-دارمەكتەردى جىلدام جەتكىزۋگە، اۋماقتاردى باقىلاۋعا، بايلانىس پەن قىزمەتتەردى ۇسىنۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل – تەك قالالارداعى ىڭعايلىلىق ەمەس، شالعاي اۋدانداردا قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ. بۇل «ايماقتىق اۋە ۇتقىرلىعى» دەپ اتالادى جانە ءقازىر جۇيەلى دامىپ كەلە جاتقان شاعىن اۆياسيامەن تىعىز بايلانىستى.
قوعام دايىن با؟
كەز كەلگەن جاڭا تەحنولوگيا باستاپقىدا ساقتىق تۋدىرادى. ءبىراق ادامدار ناقتى پايدا مەن تۇسىنىكتى ەرەجەلەردى كورگەندە، قابىلداۋ پايدا بولادى. جۇيە اشىق، ۇشۋلار بەلگىلەنگەن مارشرۋتتارمەن جۇرسە، شۋ مەن قاۋىپسىزدىك تالاپتارى ساقتالسا، سەنىم دە ارتادى. سوندىقتان باستى نازار تەك تەحنولوگياعا ەمەس، ونى تۇسىندىرۋگە، اشىقتىققا جانە كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزۋگە اۋدارىلادى. سوندا بۇل «ۇستىمىزدەگى ءقاۋىپ» ەمەس، ىڭعايلى جانە باسقارىلاتىن قىزمەت رەتىندە قابىلدانادى.
بۇل بولاشاق پا، الدە ارمان با؟
بۇل ەندى ارمان ەمەس، قالىپتاسىپ كەلە جاتقان شىندىق. الەمدە مۇنداي تەحنولوگيالار ەكسپەريمەنت كەزەڭىنەن پراكتيكالىق قولدانىسقا شىعىپ جاتىر. ماسەلە بۇل بولا ما، بولماي ما دەگەندە ەمەس، كىمدەردىڭ العاشقىلار قاتارىندا بولاتىنىندا. ەلدىڭ دايىندىعى – باستاپقى شارت ەمەس، شەشىمدەردىڭ ناتيجەسى. ەگەر ءقازىر باستاساق، ءبىز بۇل دايىندىقتى قالىپتاستىرىپ، بولاشاقتىڭ قاتىسۋشىسى بولامىز. ال ەگەر باستالماسا، تەك سىرتتاي باقىلاپ قالامىز.
-
كيتايسكيە ينۆەستورى ۆلوجات 10 ميلليونوۆ دوللاروۆ ۆ سوزدانيە سوۆرەمەننوگو اگروتەحنوپاركا ۆ سيەۆەرو-كازاحستانسكوي وبلاستي دليا رازۆيتيا سەلەكسيي ي پەرەرابوتكي سەلحوزپرودۋكسيي.
-
Kazakhstan is developing legislation to foster a new 'low-altitude economy،' integrating air taxis and drone services to revolutionize urban mobility and logistics.
