InfoHub Logo

قازاقستان جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا اۋقىمدى رەفورمانى قولعا الدى. بۇل جاڭعىرتۋلار ەڭبەك نارىعىنىڭ قازىرگى تالاپتارىنا، اسىرەسە جاساندى ينتەللەكتتىڭ دامۋىنا باسا نازار اۋدارادى. جاڭا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى ەنگىزىلىپ، بۇرىنعىلارى قايتا قاراستىرىلۋدا. Orda.kz ءتىلشىسى بۇل وزگەرىستەردىڭ نە ءۇشىن قاجەتتىگىن، ولاردىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا جانە كادر دايارلاۋعا قانشالىقتى اسەر ەتەتىنىن زەرتتەپ، ساراپشىنىڭ پىكىرىن ءبىلدى.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ساراپشى ديدار ماردانوۆ بۇل رەفورمانىڭ كەيبىر باستامالارىن قولداعانىمەن، جۇيەلىك كەمشىلىكتەرگە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل كەمشىلىكتەر رەفورمانىڭ كۇتىلگەن ناتيجە بەرمەۋىنە سەبەپ بولۋى مۇمكىن.

ءبىلىم بەرۋدەگى رەفورمالار – ءارقاشان كونتەكستكە بايلانىستى

قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى بۇعان دەيىن دە بىرنەشە رەت ءىرى وزگەرىستەردى باستان كەشكەن. ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، ءاربىر رەفورما سول زاماننىڭ ناقتى سۇرانىسىنا ساي جۇرگىزىلگەن.

ماسەلەن، 2004 جىلى جوعارى وقۋ ورىندارىنا قابىلداۋداعى سىبايلاس جەمقورلىقتى ازايتۋ ماقساتىندا ۇلتتىق ءبىرىڭعاي تەستىلەۋ (ۇبت) ەنگىزىلدى. ال 2010 جىلى قازاقستان بولون پروسەسىنىڭ قاعيداتتارىن زاڭناماعا ەنگىزىپ، حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە كىرىگۋگە ۇمتىلدى.

ماردانوۆتىڭ ايتۋىنشا، بولون جۇيەسىنىڭ نەگىزگى قاعيداتى – ستۋدەنتتەردىڭ ءوز بەتىنشە پاندەردى، وقىتۋشىلاردى جانە ءبىلىم تراەكتورياسىن تاڭداۋ مۇمكىندىگى. الايدا، قازاقستاندا بۇل جۇيە تولىققاندى تەك 20-25% ۋنيۆەرسيتەتتەردە عانا ەنگىزىلگەن.

قازىرگى تاڭدا جاساندى ينتەللەكت پەن سيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ اسەرىنەن الەم قارقىندى وزگەرىپ جاتىر. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت جاڭا جاعدايعا بەيىمدەلۋدى ءجون كوردى. ساراپشى بۇل جاڭالىقتاردى «دوعامداپ قالۋ ەمەس، العا سەكىرۋگە مۇمكىندىك» دەپ باعالايدى.

جاڭا رەفورما نە ءۇشىن قاجەت بولدى؟

جاڭا رەفورما 2026 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا جاريالاندى. ول ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن قىسقارتۋدى، پراكتيكالىق دايارلىقتى كۇشەيتۋدى جانە جاڭا باعىتتاردى اشۋدى قامتيدى. باستى ماقسات – ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن ەكونوميكانىڭ ناقتى سۇرانىسىنا جاقىنداتۋ.

بيىلعى ءبىرىنشى توقسانداعى دەرەكتەر بويىنشا، جۇمىس بەرۋشىلەر 58،8 مىڭ بوس جۇمىس ورنىن ۇسىنعان. ونىڭ جارتىسىنان كوبى جۇمىسشى ماماندىقتارعا تيەسىلى. اسىرەسە، قۇرىلىس، لوگيستيكا، ەنەرگەتيكا، ونەركاسىپ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىندا كادر تاپشىلىعى سەزىلەدى.

مەملەكەت ءقازىردىڭ وزىندە نارىق قاجەتتىلىكتەرىنە ساي كادر دايارلاۋ جۇيەسىن قۇرۋدا. ەڭبەك مينيسترلىگى بولجامدار جاساسا، عىلىم مينيسترلىگى وسى دەرەكتەرگە سۇيەنىپ گرانتتار بولەدى.

جاڭا باعدارلامالار مەن باسىمدىقتار

رەفورمانىڭ ماڭىزدى بولىكتەرىنىڭ ءبىرى – 21 جاڭا ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ ىسكە قوسىلۋى. ولاردىڭ قاتارىندا AI and Data، بيوينجەنەريا، Smart Agriculture، EdTech سياقتى باعىتتار بار.

سونىمەن قاتار، مەملەكەت جاسىل ەنەرگەتيكا، روبوتوتەحنيكا، لوگيستيكا، كيبەرقاۋىپسىزدىك جانە سيفرلىق مەديسينا سياقتى سالالاردى باسىمدىققا يە دەپ تانىدى. بۇل باعىتتاردىڭ كوبى بىرنەشە ءپاندى بىرىكتىرەدى.

بۇعان قوسا، مەملەكەت 700-دەن استام ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىن قىسقارتۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل قادام باعدارلامالاردىڭ قايتالانۋىن جانە شاشىراڭقىلىعىن ازايتۋ ءۇشىن جاسالماق. «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ مونيتورينگى، ساۋالنامالار مەن «ماماندىعىم – بولاشاعىم» جوباسىنىڭ ناتيجەلەرى رەفورمانىڭ نەگىزىنە الىندى.

ناتيجەسىندە، قازاقستاندا 1700-دەن استام ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى جاڭارتىلدى. ۋنيۆەرسيتەتتەر جاساندى ينتەللەكت بويىنشا كۋرستاردى بەلسەندى ەنگىزە باستادى.

نەلىكتەن بۇل جەتكىلىكسىز بولۋى مۇمكىن؟

اۋقىمدى وزگەرىستەرگە قاراماستان، ساراپشى ماردانوۆ رەفورمانىڭ تەرەڭىرەك جۇيەلىك شەكتەۋلەرگە تىرەلەتىنىن ايتادى. ونىڭ پىكىرىنشە، قازاقستاندا ءبىلىم بەرۋ مەن ەڭبەك نارىعى اينالاسىندا قالىپتاسقان كەيبىر ميفتەر مەملەكەتتىڭ شەشىمدەرىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى.

سولاردىڭ ءبىرى – زاڭگەرلەر مەن ەكونوميستەردىڭ ارتىقشىلىعى تۋرالى يدەيا. ماردانوۆ مۇنى جوققا شىعارىپ، ءار كومپانيادا وسى ماماندىقتاردىڭ ساپالى ماماندارىنا سۇرانىس جوعارى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

ەكىنشى ميف – مەملەكەتتىڭ ەڭبەك نارىعىن تىكەلەي باسقارا الاتىنىنا دەگەن سەنىم. ساراپشى كادر تاپشىلىعىنىڭ كوبىنەسە ەكونوميكالىق سەبەپتەرمەن بايلانىستى ەكەنىن، ياعني جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتى جالاقى ۇسىنباۋى سالدارىنان ماماندار جەتىسپەيتىنىن ايتتى. ول جالاقى دەڭگەيىنىڭ وسۋىمەن ادامداردىڭ سول سالالارعا ماسسالىق تۇردە باراتىنىن، بۇل – نارىقتىڭ تابيعي رەتتەلۋى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

ماردانوۆ سونداي-اق، ءبىلىم بەرۋدى پراكتيكاعا باعىتتاۋ يدەياسىن دا سىنعا الدى. ونىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى زاماندا كوپتەگەن قىزمەتتەر زياتكەرلىك سيپاتتا بولادى، سوندىقتان تەك پراكتيكاعا باسا نازار اۋدارۋ ساپانى اۆتوماتتى تۇردە ارتتىرا المايدى. اناليتيكالىق ويلاۋدى، كوگنيتيۆتى داعدىلاردى دامىتۋ ماڭىزدىراق.

تاعى ءبىر ماسەلە – قازاقستاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەردەگى وقۋ جۇيەسىنىڭ ءوزى. ءبىر سەمەستردە ستۋدەنتتەر 9-10 ءپان وقيدى، ال شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردە بۇل كورسەتكىش 3-5 پانمەن شەكتەلەدى. بۇل جۇيەنى شامادان تىس جۇكتەپ، ساپانىڭ تومەندەۋىنە اكەلەدى.

شىنىمەن نە جۇمىس ىستەي الادى؟

ماردانوۆتىڭ پىكىرىنشە، رەفورمانىڭ نەگىزگى ماسەلەسى جاڭا باعدارلامالاردىڭ سانىندا ەمەس، ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ شامادان تىس رەتتەلۋىندە. ول ۋنيۆەرسيتەتتەرگە كوبىرەك اۆتونوميا بەرۋ قاجەتتىگىن ايتتى. مىسالى، 20 ۋنيۆەرسيتەتكە اكادەميالىق اۆتونوميا بەرىپ، ولارعا ءبىلىم بەرۋ پروسەسىن ءوز بەتىنشە قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرسە، بۇل تەز ءارى ايتارلىقتاي ناتيجە بەرەدى.

ساراپشى نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاجىريبەسىن جانە حالىقارالىق مىسالداردى كەلتىردى.

2026 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا سەناتورلار دا بۇل ماسەلەگە توقتالعان بولاتىن. ولار ۋنيۆەرسيتەتتەرگە شىنايى ەركىندىكتىڭ جەتىسپەيتىنىن جانە مەملەكەتكە تاۋەلدىلىكتىڭ ساقتالىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.

پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ جاۋابىندا 2018 جىلدان باستاپ ۋنيۆەرسيتەتتەرگە اكادەميالىق جانە باسقارۋشىلىق دەربەستىك بەرىلگەنى ايتىلعان. دەگەنمەن، مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تاۋەلدىلىكتىڭ جوعارى ەكەنىن مويىندادى. وسىعان بايلانىستى عىلىم مينيسترلىگى 2026 جىلى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ۇلتتىق رەيتينگىن ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.

جۇيە وزگەرۋگە مۇمكىندىك بەرە مە؟

قازاقستانداعى جاڭا جوعارى ءبىلىم رەفورماسى ەڭبەك نارىعىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنىپ، جاساندى ينتەللەكتتىڭ دامۋىن ەسكەرە وتىرىپ، ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن ەكونوميكا اراسىنداعى الشاقتىقتى قىسقارتۋعا تىرىسادى.

دەگەنمەن، ساراپشىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا، ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن وزگەرتۋ عانا جۇيەدە ناقتى وزگەرىستەرگە كەپىلدىك بەرمەيدى. ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ اۆتونومياسىن كەڭەيتپەي، رەتتەۋدى جەڭىلدەتپەي جانە باقىلاۋدى ازايتپايىنشا، رەفورما فورمالدى بولىپ قالۋ ءقاۋپى بار.

سوندىقتان رەفورمانىڭ باستى ماسەلەسى – جاڭا ماماندىقتار ەمەس، مەملەكەتتىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرگە شىنىمەن دە كوبىرەك ەركىندىك بەرۋگە دايىندىعىندا.