InfoHub Logo

قازاقستان كارتوپ وندىرىسىندە ءداستۇرلى تۇردە ءوزىن-وزى تولىق قامتاماسىز ەتەتىن ەل سانالادى. ەلدىڭ سولتۇستىك جانە شىعىس وڭىرلەرىندەگى مول ءونىم ىشكى سۇرانىستى قاناعاتتاندىرىپ قانا قويماي، ەكسپورتقا دا شىعارىلادى. الايدا، سوڭعى جىلدارى ستاتيستيكادا پارادوكسالدى جاعداي بايقالۋدا: يمپورت ءوسىپ، ساۋدا ورىندارىندا شەتەلدەن اكەلىنگەن ونىمدەر كوبەيىپ جاتىر. ال شارۋالاردىڭ وزدەرى شەكتەۋلەر مەن رەنتابەلدىلىكتىڭ تومەندەۋىنە شاعىمدانۋدا. نەلىكتەن مۇنداي نەگىزسىز جاعداي ورىن الۋدا؟

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

وز-وزىنە قامتاماسىز ەتۋدەگى كەمشىلىكتەر

وتكەن جىلى قازاقستاندا 2،9 ملن توننا، ال 2024 جىلى 2،6 ملن توننا كارتوپ جينالدى. ەڭ جوعارى ءونىم 2022 جىلى – 4 ملن توننا بولعان، بۇل تۇتىنۋ دەڭگەيىنە سايكەس كەلەدى. سول كەزدە ءبىر ادامعا شاققانداعى كارتوپ تۇتىنۋى جىلىنا 196 توننا بولسا، بىلتىر بۇل كورسەتكىش 123،4 تونناعا دەيىن تومەندەگەن. ءبىراق، وسىعان قاراماستان، يمپورت وسۋدە.

2025 جىلدىڭ العاشقى 11 ايىندا 204،3 مىڭ توننا كارتوپ ساتىپ الىندى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 2،9 ەسە كوپ. بۇل وسىمگە نەگىزىنەن جۇڭگو ىقپال ەتتى، ولار جەتكىزۋدى 116،9 ەسەگە ارتتىرىپ، 137،7 مىڭ تونناعا جەتكىزدى. ەكىنشى ورىندا – پاكىستان (42،7 مىڭ توننا)، ءۇشىنشى ورىندا رەسەي (8،1 مىڭ توننا، بۇل 6،6 ەسەگە از) تۇر. ال يران كارتوپ ەكسپورتىن 24،3 ەسەگە ارتتىرىپ، 7،1 مىڭ تونناعا جەتكىزدى.

ساقتاۋ ماسەلەسى جانە شىعىندار

كارتوپ – ماۋسىمدىق ءونىم. كۇزدە ونىڭ مولشىلىعى بايقالادى، كوكتەمدە ازايادى، ال جاز باسىندا قورى قىسقارىپ قالادى. مۇنداعى نەگىزگى ماسەلە – ساقتاۋ. ەلدە 257 كارتوپ قويماسى بار (499،7 مىڭ توننا سىيىمدىلىق). الايدا، تەمپەراتۋرا مەن ىلعالدىلىقتى باقىلايتىن زاماناۋي قويمالارعا ينۆەستيسيا قاجەت.

ناتيجەسىندە، جينالعان ءونىمنىڭ ەلەۋلى بولىگى جوعالادى، بۇزىلادى نەمەسە جيناپ العاننان كەيىن ارزان باعامەن ساتىلادى. ال كوكتەمگە قاراي تاپشىلىق پايدا بولىپ، ونى شەتەلدەن اكەلۋگە تۋرا كەلەدى. جيناعان ءونىمدى ساقتاۋ ءۇشىن قازاقستانعا كارتوپ قويمالارىنىڭ قۋاتىن ءۇش ەسە، ال جەمىس-جيدەك قويمالارىنىڭ قۋاتىن ەكى ەسە ارتتىرۋ قاجەت.

اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى اتاپ وتكەندەي، ازىق-تۇلىك قويمالارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى قىس پەن كوكتەمدە كوكونىستەر باعاسىنىڭ وسۋىنە اسەر ەتەدى. جىلىتىلاتىن، جەلدەتىلەتىن قويمالارسىز بۇل ونىمدەردى ساپالى ساقتاۋ وتە قيىن. بۇل ءوز كەزەگىندە يمپورتتىڭ وسۋىنە جانە ماۋسىمارالىق كەزەڭدە باعانىڭ قىمباتتاۋىنا اكەلەدى.

وسىلايشا، ءوزىمىزدىڭ ءونىم كۇزدە ارزان باعامەن ساتىلىپ، ءبىر بولىگى جوعالىپ، ساقتاۋ ءتيىمسىز بولادى. ال بىرنەشە ايدان كەيىن، ۇسىنىس ازايعاندا، يمپورتقا دەگەن سۇرانىس ارتىپ، باعا دا قىمباتتايدى. بۇل جاعدايدا جۇڭگو سياقتى ەلدەردىڭ ۇلەسى ارتىپ وتىر. الايدا، شەتەلدەن اكەلىنگەن تاۋاردىڭ باعاسى ءارقاشان جوعارى بولادى: تاسىمالداۋ شىعىندارى، دەلدالدار، ۆاليۋتا باعامىنىڭ اۋىتقۋى باعاعا قوسىلادى. ناتيجەسىندە، ءوزىمىزدىڭ ءوندىرىس تەجەلىپ، سىرتقى جەتكىزىلىمدەرگە تاۋەلدىلىك ارتا تۇسۋدە.

مەملەكەت بەلگىلەيتىن باعالار

يمپورتتىڭ وسۋىنە اكەلەتىن ەكىنشى سەبەپ – باعانى تەجەۋگە دەگەن ارەكەتتەر. كارتوپ باعاسى كوتەرىلە باستاعاندا، ەل ىشىندە ءونىمدى ۇستاپ قالۋ ءۇشىن ەكسپورتقا شەكتەۋ قويىلادى. بۇل شارا، ءبىرىنشى قاراعاندا، لوگيكالىق بولىپ كورىنگەنىمەن، ونىڭ كەرى اسەرى بار.

فەرمەرلەر ءۇشىن ەكسپورت – ءونىمدى ءتيىمدى باعامەن ساتۋدىڭ جالعىز جولى. ىشكى نارىق شەكتەۋلى، ال ساتىپ الۋ باعالارى كوبىنەسە وزىندىك قۇنىنان تومەن بولادى. ەكسپورت جابىلعان كەزدە، ءوندىرۋشى قيىن جاعدايعا تاپ بولادى: ساتۋ كەرەك، ءبىراق پايدا ازايادى. بۇل ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا كوبىرەك ەگىپ، تەحنولوگياعا ينۆەستيسيا سالۋعا دەگەن ىنتانى تومەندەتەدى.

اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن بولجامدىلىق وتە ماڭىزدى. فەرمەر ەگىس جوسپارىن قۇرىپ، تۇقىم ساتىپ الىپ، بەلگىلى ءبىر باعا مەن ساتۋ مۇمكىندىگىنە ۇمىتتەنىپ، نەسيە الادى. ويىن ەرەجەلەرى كەنەتتەن وزگەرسە – بۇگىن ەكسپورتتاۋعا بولادى، ەرتەڭ بولمايدى – كەز كەلگەن بيزنەس «تەجەۋىشپەن» جۇمىس ىستەي باستايدى.

«فەرمەر ەكسپورتقا تىيىم سالۋ سەبەبىنەن تاۋارىن ءوز قالاۋىنشا وتكىزۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىلعاندا، ول تەك ساتىپ الۋشىنى عانا ەمەس، بىرنەشە جىل بويى قۇراستىرعان نارىعىن دا جوعالتادى. بۇل نارىققا قايتا ورالۋ ۇزاق ۋاقىتتى، كەم دەگەندە بەس جىلدى الادى. نارىق – وتە قاتال نارسە. ونى جىلدار بويى قۇراسىڭ، سودان كەيىن بىرەۋدىڭ وزىمشىلدىگىمەن، ەكونوميكالىق نەگىزدەلمەگەن شەشىمىمەن ەكسپورت جابىلسا، سەن ونى جوعالتاسىڭ. ەكسپورت – ۆاليۋتا ەكەنىن ءتۇسىنۋ كەرەك»، – دەيدى اندرەي سترەلەس.

ول باتىس ەلدەرىنە قاراۋعا كەڭەس بەرەدى، وندا ءوز ءوندىرۋشىسى ءاردايىم باسىمدىققا يە.

«ەۋروپادا، ءتىپتى ەو اياسىندا بولسا دا، ءار ەل ءوز وندىرۋشىلەرىن قورعاۋعا تىرىسادى، كورشى ەلدەردەن ءونىم اكەلۋدى زاڭدى جولدارمەن شەكتەيدى. ايتپەسە، فەرمەر بۇگىنگى اقشاسىن جوعالتىپ قانا قويمايدى، ونىڭ بيزنەسى كۇرت قۇلدىراپ، ەرتەڭ سول كارتوپتى ءۇش ەسە قىمباتقا اكەلەتىن بولادى»، – دەپ پىكىر ءبىلدىردى فەرمەر.

مۇنداي جاعدايدا ءوندىرۋشى تاۋەكەلدى ەڭ قاراپايىم جولمەن ازايتادى: ءونىم كولەمىن قىسقارتادى. بۇل تابيعي رەاكسيا، ءبىراق ءدال وسى ارەكەت ەلدەگى جالپى ءوندىرىس دەڭگەيىن بىرتىندەپ تومەندەتەدى.

«شەنەۋنىكتەر ءوز شەشىمدەرىن كوكونىس باعاسىن تەجەپ وتىرمىز دەپ اقتايدى. ءبىراق تاجىريبە كورسەتكەندەي، بۇل جۇمىس ىستەمەيدى. بۇل – پوپۋليستىك شارالار»، – دەپ سانايدى سقو فەرمەرى اندرەي سترەلەس.