InfoHub Logo

استانادا وتكەن وڭىرلىك ەكولوگيالىق سامميتكە ورتالىق ازيا، كاۆكاز ەلدەرىنىڭ پرەزيدەنتتەرى مەن موڭعوليا، سونداي-اق ون بەس ەلدىڭ دەلەگاسيالارى جينالدى. Tengrinews ءتىلشىسى سامميتتەگى رەسمي باياندامالاردان تىس قانداي جايتتار بولعانىن بايانداپ بەردى.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

كىم ءبىرىنشى كەلەدى

بۇل كۇندەرى استانادا توتەنشە جاعدايلار رەجيمى ەنگىزىلدى. سەبەبى كوپتەگەن پرەزيدەنتتەر مەن پرەمەر-مينيسترلەر، ءارتۇرلى دەلەگاسيالار كەلدى. استانا مۇنداي جاعدايعا ۇيرەنگەنمەن، ءار جولى جاڭاشا قابىلدايدى. تاكسي جۇرگىزۋشىلەرى دە بۇل تۋرالى حاباردار بولىپ شىقتى: ولار ەكسپو ماڭىنداعى شەكتەۋلەر تاڭعى ساعات 8-دە باستالاتىنىن بىلگەن.

بەس ورتالىق ازيا ەلىنىڭ، ارمەنيا، گرۋزيا، موڭعوليا پرەزيدەنتتەرى، ءازىربايجان پرەمەر-مينيسترى – بارلىعى ون بەس ەلدىڭ دەلەگاسياسى قاتىستى. سوندىقتان بروندالعان كولىكتەر، جولداردىڭ جابىلۋى جانە مەننەن گورى جاقسى بىلەتىن تاكسي جۇرگىزۋشىسى بولدى.

سامميت ادەتتەگىدەي كونگرەسس ورتالىعىندا ءوتتى. كىرەبەرىستە ەكى رەت كۇزەتشىلەر ديكتوفوندى كورىپ تاڭعالدى جانە ونى قوسۋدى ءوتىندى. ولار بۇل شىنىمەن دە ديكتوفون ەكەنىنە كوز جەتكىزگىسى كەلدى. بۇرىن تەك فوتوكامەرانى قوسۋدى سۇرايتىن.

«قالايسىڭ با؟ ەگەر ءبارى دۇرىس بولسا، تەلەفوندى قوي»

ءبىز ارىپتەستەرىمىزبەن بىرگە مينيسترلەرگە جاقىنداپ، سامميت تاقىرىبىنا ويىستىق. دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى قىزىلوردا وبلىسىنان. مەن ودان ارال اپاتىنان بۇرىنعى تەڭىزدى ەسىنە تۇسىرە مە دەپ سۇرادىم.

«تەڭىز بولعان. تولقىندارى، كەمەلەرى، قايىقتارى بار ەدى. ءتىپتى بالىقتىڭ تۇيەنىڭ وركەشىنەن اسىلىپ، قۇيرىعى قۇمدا سىرعاناپ جۇرەتىن دەسەدى. جۇبايىمنىڭ اتا-اناسى ارالدا وسكەن، اتاسى بالىقشى بولعان»، - دەپ جاۋاپ بەردى مينيستر.

كەيىن بالىق جويىلىپ كەتتى. سۋدىڭ تۇزدىلىعى سونشالىقتى، ەۋروپادان كامبالا اكەلەتىن بولعان: تەك سول عانا ءتىرى قالا الاتىن. قازىرگى كەزدە، النازاروۆانىڭ ايتۋىنشا، سولتۇستىك ارالدىڭ تۇزدىلىعى شامامەن 35 ەسەگە ازايعان. بالىق قايتا ورالدى، بالىق ءوسىرۋ ورتالىقتارى بار.

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىمەن (ددسۇ) بايلانىس ورناتۋعا، ونىڭ ايتۋىنشا، ون ەكى جىل كەتكەن. تۇسكى اسقا دەيىن مينيستر ددسۇ باسشىسىمەن بىرگە وزبەكستانمەن بىرلەسىپ، ارال اپاتىنىڭ ادام دەنساۋلىعىنا اسەرىن زەرتتەۋ تۋرالى حالىقارالىق قۇجاتقا قول قويدى.

جانىندا ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆ تۇردى. ول قايتادان جۋرناليستەردىڭ قىسپاعىنا ءىلىندى.

ودان ەكولوگيالىق ادەتتەرى تۋرالى سۇرادىق. سۋدى ۇنەمدەي مە؟

«ۇنەمدەۋ – بۇل تەك ەكولوگيا عانا ەمەس. ەڭ الدىمەن بۇل اقشانى ەسەپتەۋ. مەن بالالارىما سۋ مەن جارىقتى ۇنەمدەۋدى ۇيرەتەمىن. بۇل اتا-انامنىڭ سىڭىرگەن تاربيەسى. اكەم ومىرىندە وتە ۇنەمشىل ادام بولدى. ونىڭ تەلەفون بايلانىسىنا دا سونداي كوزقاراسى بولدى. بۇرىنعى تەلەفونداردى ەسىڭىزدە مە؟ ول: «قالايسىڭ با؟ ەگەر ءبارى دۇرىس بولسا، تەلەفوندى قوي»، - دەيتىن.

اقكەنجەنوۆتىڭ ايتۋىنشا، ءوزى ۇيدە سيرەك بولاتىنىن ايتتى: جۇمىستا تاڭعى سەگىزدەن كەشكى سەگىزگە دەيىن، ۇيدە تەك كەشكى اس ءىشىپ، ۇيىقتايدى. قولىنان كەلگەنىن ىستەيدى. ۇيدە بارلىق جەردە ەنەرگيا ۇنەمدەيتىن شامدار قولدانىلادى. ولارمەن پروبلەما بار دەيدى: كەيبىرى مەرزىمىنەن بۇرىن كۇيىپ قالادى.

ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ءقازىر ءوز عيماراتىنىڭ شاتىرىنا پانەلدەر ورناتۋ جولدارىن قاراستىرۋدا.

«شاتىرعا تۇسەتىن سالماق ۇلكەن. ورىن ىزدەپ جاتىرمىز. ەگەر بيىل ۇلگەرسەك، ءوزىن-وزى ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتەتىن العاشقى مينيسترلىك بولامىز».

كورشىدەگى «سامۇرىق-قازىنا» باسشىسى نۇرلان جاقىپوۆ جۋرناليستەر قىسپاعىندا قالدى. ودان دا تۇرمىستاعى ەكولوگيا تۋرالى سۇرادىق.

«بالا كەزىمنەن، تاڭەرتەڭ، ساقال العاندا: شالعىنى سۋلاپ، كراندى جاۋىپ، ساقال الدىم، قايتادان كراندى اشتىم. ءتىس تازالاعاندا دا سولاي. ششەتكانى شايىپ، كراندى جابامىن.

مۇنداي ادەت قايدان كەلدى؟ جاقىپوۆتىڭ ايتۋىنشا، بۇرىن ءاردايىم سولاي بولماعان.

«ستۋدەنت كەزىمدە ەكسپەديسياعا باردىق، دالادا جۇمىس ىستەدىك. شاتىرلار مەن ۆاگونچيكتەردە، دالادا بىرنەشە كۇن تۇردىق. سۋدىڭ مولشەرى شەكتەۋلى بولدى. سول كەزدە مەندە وسىنداي تاجىريبە قالىپتاستى».

سودان كەيىن الماتى تۋرالى ءبىر وقيعا بولدى. ۇلتتىق كومپانيانىڭ باسشىسى سپورت كلۋبىنا كىرگەندە، كيىنۋ بولمەسىندە جاس جىگىت كراندى تولىق اشىپ قويىپ، ساقال الىپ جاتىر ەكەن.

«جاقىنداپ، ايتقىم كەلدى. ءبىراق ويلاندىم: ءقازىر جاقىنداسام، سۇراقتار تۋىندايدى».

ءسويتىپ، جاقىندامادى.

«Family photo» جانە «جوعارى اسحانا ەمەس»

وسى ۋاقىتتا «ليچنيكتەر» سول «family photo»-نى ءتۇسىرىپ جاتتى. ۇلكەن حوللدا «Shared vision for a resilient future» («تۇراقتى بولاشاققا ورتاق كوزقاراس») دەگەن جازۋى بار ەكرانداردىڭ استىندا.

سودان كەيىن توقايەۆ ءسوز سويلەدى. ول بۇگىن 22 ءساۋىر – جەر كۇنى ەكەنىن ايتىپ باستادى. جانە ارمەنيا پرەزيدەنتى ۆااگن حاچاتۋرياننىڭ تۋعان كۇنى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ودان كەيىن ءسوز بەلگىلى ءبىر كۇنگە قاتىسى جوق نارسەلەر تۋرالى بولدى.

سۋ تۋرالى – ەڭ الدىمەن سۋ تۋرالى. توقايەۆ سولتۇستىك ارالدىڭ 36 پايىزعا قالپىنا كەلتىرىلگەنىن ەسكە سالدى.

«ارال تەڭىزى بۇگىنگە دەيىن بىزگە ءتيىمسىز ساياساتتىڭ سالدارى تۋرالى جانە شەشۋشى، عىلىمي نەگىزدەلگەن ارەكەتتەردىڭ ارقاسىندا نەگە قول جەتكىزۋگە بولاتىنى تۋرالى قاتتى ەسكەرتەدى».

وسى كۇنى ارالدىڭ حالىقارالىق كۇنى پايدا بولدى – 26 ناۋرىز. دالىرەك ايتساق، ارال تەڭىزى مەن امۋداريا جانە سىرداريا وزەندەرىنىڭ. قازاقستان ارالدى قۇتقارۋ قورىنا ءۇش جىل ءتوراعالىق ەتۋدى اياقتادى.

جەلتوقساندا اشحابادتا توقايەۆ سۋ ۇيىمىن بۇۇ-نىڭ جەكە اگەنتتىگى رەتىندە قۇرۋدى ۇسىندى. ال كونسۋلتاسيالاردىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى وسى استانا سامميتىندە وتەدى.

كاسپيي تەڭىزى تۋرالى بولەك ايتىلدى: كاسپيي ايماعىندا كەز كەلگەن قارۋلى كۇشتەردى قولدانۋ الىنىپ تاستالۋى جانە تىيىم سالىنۋى كەرەك.

بۇۇ تۋرالى توقايەۆ بۇرىن-سوڭدى ەشبىر حالىقارالىق الاڭدا ايتپاعانداي ايتتى:

«بۇۇ جارعىسى – بۇل جوعارى اسحانا ەمەس، ونى تەك ۇنايتىنىن تاڭداۋعا بولاتىن ءمازىر رەتىندە پايدالانۋعا بولمايدى».

قاسىم-جومارت توقايەۆ دامىعان ەلدەر وزدەرىنىڭ ەكولوگيالىق ستاندارتتارىنا ۇزاق يندۋستريالاندىرۋ ارقىلى جەتكەنىن، ال دامۋشى ەلدەردەن بىردەن سونى تالاپ ەتەتىنىن ايتتى.

«سوندىقتان ەكولوگيالىق مودەلدەرگە جاھاندىق كوشۋ ءادىل، تەڭدەستىرىلگەن جانە ىنتالاندىرۋشى بولۋى كەرەك».

ال سويلەگەن سوزدەرىنىڭ ەڭ ماڭىزدىسى تابيعات پەن ساياساتتىڭ قارىم-قاتىناسى تۋرالى بولدى:

«تابيعات گەوساياساتسىز ءومىر سۇرە الادى. تابيعاتسىز گەوساياسات – مۇمكىن ەمەس».

ال ءسوزىنىڭ باسىندا توقايەۆ جەكە وزىنە جابىسقىسى كەلەتىن ءسوزدى ايتتى:

«ءبىز مۇندا باراقاتسىزدىق پەن بولجاۋسىزدىق ارتىپ كەلە جاتقان كەزەڭدە جينالدىق».

باراقاتسىزدىق – بۇل مەنى سوڭعى ايلاردا ءارتۇرلى جاقتان قۋىپ جۇرگەن ءسوز. ءبىر اپتا بۇرىن انتالياداعى ديپلوماتيالىق فورۋم وعان تىكەلەي ارنالعان ەدى. تەك وندا تاياۋ شىعىس پەن شايقالعان ءبىتىم تۋرالى ايتىلدى. استاناداعى ەكولوگيالىق سامميتتە – سۋ، اۋا جانە جەر تۋرالى. ءبىراق، باراقاتسىزدىق بىردەي سياقتى. تەك ءارتۇرلى دەكوراسيادا.