InfoHub Logo

سەمەي قالاسى اباي وبلىسىنىڭ ورتالىعىنا اينالعالى بەرى، ياعني سوڭعى ءۇش جىلدان استام ۋاقىت ىشىندە ەلەۋلى وزگەرىستەرگە ۇشىراۋدا. جاڭا عيماراتتار مەن اۋداندار سالىنىپ، ەسكىلەرى جاڭعىرتىلۋدا. الايدا، قالانىڭ بۇگىنگى كەلبەتى تۋرالى ەكى ءتۇرلى پىكىر قالىپتاسقان.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

ەكى سەمەي: تاريحي ورتالىق پەن دامۋى تەجەلگەن قالا

ءبىرى – ەل تاريحىنداعى رۋحاني ورتالىق رەتىندە باعالانسا، ەكىنشىسى – ساپاسىز ينفراقۇرىلىمى مەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەرى بار، دامۋى تەجەلگەن قالا رەتىندە كورىنەدى. شىن مانىندە، سەمەي – تاريحي بايىرعى، ءبىراق ءالى دە پروبلەمالارى بار قالا.

قالانىڭ نەگىزى ساۋدا ورتالىعى رەتىندە قالانعان. حح عاسىردىڭ باسىندا سەمەي (بۇرىنعى سەميپالاتينسك) قازاقستاننىڭ ەڭ ءىرى قالالارىنىڭ ءبىرى بولدى. ماسەلەن، 1926 جىلى مۇندا 56 000 ادام تۇرسا، سول كەزدەگى الماتىدا – 45 000، شىمكەنتتە – 21 000 ادام بولعان. سەمەي قازاق اۆتونومياسىنىڭ استاناسى رەتىندە دە قىزمەت ەتتى. بۇل كەزەڭدە قالادا كوپتەگەن مەشىتتەر، شىركەۋلەر، سارايلار جانە سول زامانعا ساي قوعامدىق عيماراتتار بوي كوتەردى.

الايدا، 1940 جىلداردان باستاپ سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنا جاقىن ورنالاسقاندىقتان، جارتىلاي جابىق قالا مارتەبەسىن يەلەنىپ، باسقا قالالارمەن سالىستىرعاندا دامۋىندا ارتتا قالا باستادى. دەگەنمەن، قالانىڭ مادەنيەتى مەن زيالى قاۋىمىنىڭ دەڭگەيى جوعارى بولدى. بۇل كەزەڭدە قالادا كوپتەگەن وقۋ ورىندارى، تاماق جانە جەڭىل ونەركاسىپ كاسىپورىندارى، رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى مۇراجايلار مەن تەاتر اشىلدى.

80-جىلداردىڭ سوڭىندا سەمەي حالقىنىڭ سانى جاعىنان كورشىلەس وسكەمەن مەن پاۆلوداردان اسىپ تۇسەتىن. الايدا، سەمەي وبلىسى تاراتىلعاننان كەيىن قالا 25 جىل بويى دەگراداسياعا ۇشىراپ، كوپ نارسەسىنەن ايىرىلدى. قازىرگى تاڭدا سەمەيدە باسقا وبلىس ورتالىقتارىندا بار جولدار، ىستىق-سۋىق سۋ جۇيەلەرى، دەمالىس ساياباقتارى سياقتى ينفراقۇرىلىمدار ءالى دە تولىق قامتىلماعان. ماسەلەن، وتكەن جىلى ۆوسحود جانە ۆودنىي كەنتتەرىندەگى ونداعان مىڭ تۇرعىن تازا اۋىز سۋعا قول جەتكىزە المادى. سوندىقتان قالانىڭ بۇرىنعى مارتەبەسىن قايتارۋ تۋرالى ازىرگە ايتۋ ەرتە.

جاڭارتۋ جۇمىستارى: نە ىستەلدى، نە ىستەلمەدى؟

2022، 2023، 2024 جانە 2025 جىلدارى سەمەيدى دامىتۋعا جىل سايىن كەم دەگەندە 85 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى ءبولىندى. وسى قارجىعا نە ىستەلدى؟

كولىك ماسەلەسى شەشىمىن تاپپادى

قالانىڭ ەڭ باستى پروبلەمالارىنىڭ ءبىرى – كولىك كەپتەلىستەرى. 2022 جىلدان 2025 جىلعا دەيىن سەمەيدە كولىك سانى ءۇش ەسەگە جۋىق وسكەن (44 مىڭنان 135 مىڭعا دەيىن). الايدا، قالانىڭ جول ينفراقۇرىلىمى ەسكىرگەندىكتەن، بۇل اعىمدى كوتەرە المايدى. قالانىڭ ەكى ۇلكەن بولىگى نەبارى ەكى نەگىزگى كوشەمەن (قابانباي باتىر جانە اباي) بايلانىسقان. تەمىرجول ءبولىپ تۇرعاندىقتان، جاڭا وتكەلدەر سالۋ قيىنعا سوعۋدا.

بۇعان قوسا، سەمەي رەسەي مەن قىتايمەن شەكتەسىپ، ماڭىزدى كولىك دالىزىندە ورنالاسقاندىقتان، قالا ارقىلى مىڭداعان جۇك كولىكتەرى وتەدى. بۇل جولدارعا قوسىمشا سالماق تۇسىرەدى.

بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن بۇرىنعى وبلىس اكىمى نۇرلان ۋرانحايەۆ تەمىرجول استىنان جاڭا توننەل سالۋدى جوسپارلاعان بولاتىن. جوبا قۇنى 17-18 ميلليارد تەڭگەگە جەتكەنىمەن، قارجى تابىلمادى. قازىرگى اكىم بەرىك ءۋالي دە وسى توننەل مەن قالانى اينالىپ وتەتىن جول سالۋدى كوزدەپ وتىر. جوبالار جۇزەگە اسسا، كولىك ماسەلەسىنىڭ شەشىلۋىنە ءۇمىت بار.

سونىمەن قاتار، سەمەيدە جاڭا قالالىق كوپىر قۇرىلىسى دا كەشەۋىلدەپ جاتىر. جوبانىڭ قۇنى 47 ميلليارد تەڭگەگە باعالانعان.

اتقارىلعان جۇمىستار

اباي وبلىسى قۇرىلعاننان كەيىن قالانى جاڭارتۋ بويىنشا اۋقىمدى جوسپارلار ۇسىنىلدى. سونىڭ ءبىرقاتارى جۇزەگە استى. جاڭا وبلىستىق سوتى عيماراتىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. الايدا، قۇرىلىس كەزىندە پايدا بولعان قوقىستاردى ۋاقتىلى شىعارماۋ ماسەلەسى دە كوتەرىلدى.

ەل اراسىندا ۇلكەن ءۇمىت كۇتكەن وقۋشىلار سارايىنىڭ قۇرىلىسى دا قارجىلىق قيىندىقتارعا بايلانىستى توقتاپ قالعانىمەن، 2025 جىلى 7،6 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپ، جۇمىستار قايتا جالعاسىپ، اياقتالدى. بۇل – 34 جىلدان بەرى قالادا بالالارعا ارنالعان وسىنداي ورتالىقتىڭ بولماعانىن ەسكەرسەك، ماڭىزدى جوبا.

سونداي-اق، بۇرىنعى «ەرتىس» ءقوناقۇيىنىڭ ورنىندا 11 قاباتتى قالالىق اكىمدىك عيماراتى سالىندى. ونىڭ جوندەۋ جۇمىستارى 3،6 ميلليارد تەڭگەگە باعالانعان.

«سپارتاك» ستاديونى دا جاڭارتىلدى. 1966 جىلى اشىلعان بۇل ستاديون «ەلىماي» كومانداسىنىڭ ءۇي الاڭى بولىپ سانالادى. جاڭارتۋدان كەيىن ستاديونعا كوپشىلىك جينالا باستادى.

جوبالار جۇزەگە اسۋدا

تەمىرجول ۆوكزالىنىڭ جاڭعىرتۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. بۇل جوبا 2026 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتالادى دەپ جوسپارلانعان. بۇل جوباعا «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك قارجى بولۋدە. سەمەي ۆوكزالى سوڭعى رەت 1972 جىلى تولىق رەكونسترۋكسيادان وتكەن بولاتىن.

بيزنەس سالاسىنداعى جاڭالىقتار

سەمەيدەگى بەلگىلى مۋسين اعايىندىلاردىڭ ەسكى ديىرمەن عيماراتىنىڭ ورنىنا بەس جۇلدىزدى قوناقۇي-مەيرامحانا كەشەنى اشىلدى. بۇل كەشەنگە 7 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيسيا سالىندى. كاسىپكەر قايرات يتەمگەنوۆ تاريحي عيماراتتى قالپىنا كەلتىرۋگە 10 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى جۇمساعان. جوبا ىسكە قوسىلعاندا 105 تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە. كەشەننىڭ جالپى اۋدانى 8300 شارشى مەتر، 180 ادامعا ارنالعان.