InfoHub Logo

قازاقستاندا قىزدارعا «ۇل» نەمەسە «ۇلدان» سياقتى ەسىمدەر قويۋ — ەر بالانىڭ تۋىلۋىن تىلەگەن ەجەلگى ءداستۇردىڭ ىزدەرى. الايدا، بۇل ەسىمدەر كەيبىر ايەلدەر ءۇشىن ءومىر بويى وكىنىش پەن ءوزىن تومەن ساناۋ سەزىمىن تۋدىرادى. بۇل جاعدايدى ەسىمدەرىن وزگەرتۋگە ءماجبۇر بولعان ەكى قازاقستاندىق ايەلدىڭ وقيعاسى جانە پسيحولوگ، سوسيولوگتاردىڭ پىكىرى ارقىلى كورەيىك.

بۇل تۋرالى Infohub.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.

«مەن مەكتەپتەن بەرى اتىما جاۋاپ بەرمەدىم»: لايانانىڭ وقيعاسى

الماتىدا تۇراتىن 28 جاستاعى لايانا سوڭعى ەكى جىلدان بەرى ءوزى تاڭداعان لايانا ەسىمىن يەلەنىپ ءجۇر. بۇعان دەيىن ونىڭ قۇجاتتارىنداعى ەسىمى — ۇلبوسىن، ياعني «ۇل بولسىن» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. بۇل ەسىمدى وعان مارقۇم اكەسى اناسىنىڭ قۇرمەتىنە قويعان. الايدا، قىز ءۇشىن بۇل ەسىم ىشكى ىڭعايسىزدىقتىڭ كوزىنە اينالعان.

«مەن كىشكەنتايىمنان ەسىمىمدى وزىمە جات سانادىم. باستاۋىش سىنىپتا ۇلبوسىن دەگەنگە جاۋاپ بەرمەۋشى ەدىم. جاڭا ادامدارمەن تانىسقاندا ۇيالاتىنمىن. ءوزىمدى تومەن سەزىنەتىنمىن. مەكتەپتە مەنى «ۇليا» دەپ اتايتىن، سوندىقتان ءوزىمدى سولاي تانىستىرۋعا تىرىساتىنمىن»، — دەيدى لايانا ايقازييەۆا.

ءاربىر تانىستىقتان كەيىن وعان بەستاقىل سۇراقتار قويىلاتىن بولعان: «سەننەن كەيىن ۇل تۋىلدى ما؟» نەمەسە «ۇل-بولسىن» دەگەن سياقتى ازىلدەر ايتىلاتىن.

«كەزدەسۋلەرگە شىققاندا اتىمدى اتاۋدان قورقاتىنمىن، سەبەبى ءبىرىنشى سۇراقتىڭ قانداي بولاتىنىن بىلەتىنمىن. ءوزىمدى نازىك سەزىنبەيتىنمىن، بويىمدا ءبىر نارسە ەركەكشە بار سياقتى كورىنەتىن. بۇل ادامدار ويلاعاننان الدەقايدا قاتتى اسەر ەتەدى»، — دەيدى لايانا.

ەسىمدى اۋىستىرۋ تۋرالى وي قىزعا 13 جاسىندا كەلگەنىمەن، ول 26 جاسىندا عانا شەشىم قابىلدايدى. ءبىراز ۋاقىت بويى ەسىمدەردى قاراستىرىپ، وزىنە لايىقتى، سيرەك كەزدەسەتىن ەسىمدى تاڭداعىسى كەلدى. ناتيجەسىندە لايانا ەسىمىن تاڭدايدى.

زاڭدى تۇردە ەسىمدى اۋىستىرۋ وڭاي ءوتتى. قىز ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى — مەشىتتە جاسالعان ءراسىم بولدى: «ماعان جاڭا ەسىمدى قۇلاعىما سىبىرلاپ ايتىپ، جۋرنالعا جازىپ الدى. سول كەزدە عانا بۇل ءىستىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن ءتۇسىندىم»، — دەپ ەسكە الادى ول.

لايانانىڭ ايتۋىنشا، اينالاسىنداعىلاردىڭ رەاكسياسى ءارتۇرلى بولدى: كەيبىرى قولداسا، ەندى ءبىرى مۇنى بوس اۋرەشىلىك دەپ اشىق ايتتى. «ماعان: «نەسيەلەرىڭدى جاپساڭشى. ەسىمىڭدى اۋىستىرساڭ، باسقا ادام بولاسىڭ دەپ ويلايسىڭ با؟ سەنىڭ بەتىڭدە «ۇلبوسىن» دەپ جازىلىپ تۇر» دەيتىن»، — دەيدى قىز.

لايانانىڭ تۋىستارى جاڭا ەسىمگە بىرتىندەپ ۇيرەندى. كەيبىرى ءالى كۇنگە دەيىن ەسكى ەسىمىمەن اتايدى. «مەن ولاردى سابىرمەن تۇزەتۋگە تىرىسامىن. ءبىراق «ءبىز ءۇشىن سەن ەشقاشان لايانا بولمايسىڭ» دەگەندە، جايسىز سەزىنەمىن»، — دەيدى ول.

مارقۇم اكەسىنىڭ تۋىستارىنا لايانا ءالى ەسىم اۋىستىرعانىن ايتپاعان. بۇل اڭگىمە ونىڭ اكەسى مەن اجەسىنىڭ ەسكە تۇسۋىنە اكەلۋى مۇمكىن. كەيدە ول كىنالى سەزىنەدى، سەبەبى اكەسى وعان اناسىنىڭ اتىمەن قويعان. «اكەم دە ۇل بالا ىزدەگەن شىعار. مەن ونىڭ جالعىز بالاسىمىن عوي. مۇمكىن، مەن ءوزىمدى تەككە جۇباتامىن، ەسىمىمنىڭ ۇل كۇتۋمەن بايلانىستى ەمەس ەكەنىنە. ءبىراق سەنەمىن: اكەم مەنى قولدار ەدى»، — دەيدى لايانا.

ال اناسى بۇل جاعدايدى جاقسى قابىلدادى. ءبىرىنشى كەزەكتە ول قىزىنىڭ ەسىمىن تەلەفون كىتاپشاسىندا وزگەرتتى، ءبىراق كۇتپەگەن قيىندىققا تاپ بولدى: «اناما بىرنەشە كۇن بويى ماعان حابارلاسا المادى — ەسىمىمدى ۇمىتىپ قالدى. سودان سوڭ پاراققا جازىپ بەرۋىمدى ءوتىندى»، — دەپ كۇلەدى لايانا.

ۋاقىت وتە كەلە جاقىندارى ۇيرەنىپ كەتتى، ال جاڭا تانىستارى ونىڭ بۇرىنعى ەسىمىن بىلگەندە تاڭ قالىپ، بۇرىنعى ەسىمىنىڭ وعان مۇلدەم جاراسپايتىنىن ايتادى.

لايانا ءۇشىن ۇلبوسىن ەسىمى — تۋعاننان بەرى تاڭىلعان ۇمىتتەردىڭ بەلگىسى. «نە بىزدەن كەيىن ۇل تۋىلۋى كەرەك، نە ءبىز ءوزىمىز ەركەكتەر سياقتى بولۋىمىز كەرەك. مۇمكىن، ءبىز بۇل تاجىريبەنى توقتاتا الامىز جانە اتا-انالار قىزدارعا «ەكسپەريمەنت» جاساۋدى قويار. بىزدە تاڭداۋ قۇقىعى بار، بۇل ەسىمگە دە قاتىستى»، — دەيدى قىز.

لايانا مۇنداي ەسىمدەردىڭ ايەلدەردى كەمسىتۋمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىنە سەنەدى. ءداستۇرلى تۇردە ۇلداردى جوعارى قوياتىن مادەنيەتتە ەسىمنىڭ ءوزى دە وسى تەڭسىزدىكتى تاسىمالداي الادى. «بالاعا ەسىم قويعاندا، ونىڭ ماعىناسىن ىزدەيسىڭ. ال «ۇل» دەپ باستالاتىن ەسىمدەردىڭ قانداي ماعىناسى بار؟ قىزىڭدى قۇربان ەتىپ، ۇل تۋۋدى تىلەۋ؟ اشىق ايتۋ: «ءبىز سەنى كۇتپەدىك، ءبىز ۇل قالادىق» — جانە بۇل ءومىر بويى بالاعا وسىنى سەزىندىرۋ مە؟» — دەپ اشۋلانادى لايانا.

ەسىمىن اۋىستىرۋدى ويلاپ جۇرگەندەرگە قىز قورىقپاۋعا كەڭەس بەرەدى. ول مۇنىڭ ءومىردى جەڭىلدەتەتىنىنە جانە وزىنە دەگەن سەنىمدى ارتتىراتىنىنا سەنەدى. «ەسىمدى تاڭداعاندا سەنى ەشكىم ويلاماعان. بىلەمىن، كوپشىلىگى ادامدار نە ويلايدى، نە ايتادى دەپ قورقادى. ءبىراق ولارعا ءبارىبىر، ايتىپ-ايتىپ ۇمىتادى. بۇل تەك سەنىڭ ءىسىڭ جانە سەنىڭ شەشىمىڭ»، — دەيدى كەيىپكەر.

«اتا-انام مەنى تاڭداماعان شىعار، ءبىراق مەن ءوزىمدى تاڭدايمىن»: دانانىڭ وقيعاسى

كەلەسى كەيىپكەرىمىز ءۇشىن ۇلدانادان داناعا اينالۋ — ەسەيۋدىڭ تاريحى بولدى. ەسىمدى اۋىستىرۋ تۋرالى العاشقى ويلار ءجاسوسپىرىم كەزىندە پايدا بولدى، ءبىراق ول 22 جاسىندا تولىق شەشىم قابىلدادى. بۇل شەشىم ونىڭ باسقالاردىڭ ۇمىتىنەن تاۋەلسىزدىگىن ءبىلدىرۋ تاسىلىنە اينالدى.

«دانا — بۇل مەنىڭ ءوزىم قۇراستىرعان ەرەسەك نۇسقام، ال ۇلدانا — كوبىنەسە بالالىق شاققا جاتادى. ەسىمدى اۋىستىرۋ ماعان ءوز ءومىرىمدى باسقارۋ سەزىمىن بەردى»، — دەيدى دانا ماناس.

ول 16 جاسىندا اپكەسىنىڭ ازىلىنەن كەيىن العاش رەت ەسىمىنىڭ ماعىناسى تۋرالى ويلانعانىن ەسكە الادى: «ەگەر سەنىڭ سونشالىقتى ادەمى بولىپ وسەتىنىڭدى بىلگەنىمدە، اكەڭ ۇسىنعاندا سەنى العان بولار ەدىم». بۇل سوزدەردى ول ءوزىن كۇتپەگەندىگىنىڭ بەلگىسى رەتىندە قابىلدادى.

قىز جاستىق شاقتاعى ماكسيماليزمنىڭ بۇل سەزىمدى جاسىرىن نارازىلىققا اينالدىرعانىن مويىندايدى: ول جىلدار بويى اتا-اناسىنىڭ ۇلى بولماعانىنا وكىنبەۋى ءۇشىن بارىندە جاقسى بولۋعا تىرىستى. «مەن جاقسى بولۋعا تىرىستىم، ۇزبەي وقىدىم، ءۇي شارۋالارىنان باس تارتپادىم، اتا-اناما وتباسىندا ۇلدىڭ قاجەتتىلىگىن ەسكە سالماۋ ءۇشىن. ەسىمدى اۋىستىرعاندا: «اتا-انام مەنى تاڭداماعان شىعار، ءبىراق مەن ءوزىمدى تاڭدايمىن» دەگەن سەزىم بولدى»، — دەيدى دانا.

بۇگىندە ول بۇل جاعدايعا سابىرمەن قارايدى، ەشكىمگە ەشتەڭە دالەلدەۋگە مىندەتتى ەمەس ەكەنىن تۇسىنەدى.

ونىڭ قۇجاتتارىن رەسمي تۇردە اۋىستىرۋ وڭاي ءوتتى. قىزدىڭ ايتۋىنشا، اناسى بۇل شەشىمدى بىردەن قولداپتى، ال اكەسى جاڭا ەسىمدى كەيىن بىلگەن. «ول تەك: «ءومىرىڭ — ءوزىڭنىڭ ەسىمىڭ» دەدى».

بۇگىندە دانا مۇنداي ەسىمدەردىڭ بىرتىندەپ وتكەنگە كەتىپ بارا جاتقانىنا سەنىمدى: قوعام قىزداردى تەك ۇزاق كۇتكەن مۇراگەردىڭ الدىندا پايدا بولعان كەزدەيسوق بالا رەتىندە ەمەس، تاۋەلسىز تۇلعا رەتىندە كورەدى. «ءومىر بىرەۋ-اق — قالاساڭ ەسىمىڭدى اۋىستىر. ومىردە ءبارىبىر كوپ پروبلەما بار، نەگە ونىڭ بىرەۋىن ازايتپاسقا؟ ءداستۇردى قۇرمەتتەۋ ءسىزدىڭ جايلىلىعىڭىزدان جوعارى بولماۋى كەرەك»، — دەيدى دانا.

«مەنى كۇتپەگەن ەدىم» دەگەن حابارلاما: پسيحولوگتىڭ پىكىرى

پسيحولوگ اسەم ەرجان قىزى ەسىم ارقىلى بالا ءوزى تۋرالى العاشقى تۇسىنىكتى قالىپتاستىراتىنىن تۇسىندىرەدى. ەگەر وعان «ۇل كۇتتىك» دەگەن ماعىنا سالىنسا، قىز ساناسىز تۇردە: «مەنى كۇتپەگەن ەدى» دەگەندى ۇعادى.

«كىشكەنتاي جاستان باستاپ جەتكىلىكسىزدىك سەزىمى پايدا بولۋى مۇمكىن. ۋاقىت وتە كەلە، بۇل تاجىريبەمەن بەكىتىلسە، «مەن جەتكىلىكتى باعالى ەمەسپىن» دەگەن سەنىمدەر قالىپتاسادى. بۇل وزىنە دەگەن سەنىمنىڭ تۇراقتىلىعىنا اسەر ەتەدى. بالا ساناسىز تۇردە «دۇرىس ەمەس جىنىستا» تۋىلۋدى كۇتۋلەرگە سايكەس كەلمەۋ رەتىندە قابىلداۋى مۇمكىن، بۇل كىنا سەزىمىن تۋدىرۋى ىقتيمال»، — دەيدى ساراپشى.

ەرجان قىزىنىڭ ايتۋىنشا، كەيدە وتباسىندا جاسىرىن باسەكەلەستىك پايدا بولادى — «قيالداعى ۇلمەن» نەمەسە ناقتى ۇلدارمەن. «بۇل ناعاشى اعالار، اتا-انالاردىڭ دوستارىنىڭ ۇلدارى نەمەسە ءتىپتى «قيالداعى ۇل» بولۋى مۇمكىن. ءوزىنىڭ ماڭىزدىلىعىن جانە قابىلدانعان قۇقىعىن دالەلدەۋگە ۇمتىلىس پايدا بولادى»، — دەيدى ول.

مۇنداي جاعدايدا ەسىمدى اۋىستىرۋ — تاڭىلعان رولدەن شىعۋ، سەپاراسيانىڭ ءبىر ءتۇرى بولىپ تابىلادى. الايدا، بۇل سانالى شەشىم بولۋى ماڭىزدى. «ەگەر ەسىمدى اتا-اناعا بىردەڭە دالەلدەۋ نەمەسە تەك اۋىرلىقتان قاشۋ ءۇشىن اۋىستىرسا، ال ىشكى «مەن جەتكىلىكسىزمىن» دەگەن سەزىم قالسا، اسەرى قىسقا مەرزىمدى بولۋى مۇمكىن. فورما وزگەرەدى، ءبىراق ءوزى تۋرالى ىشكى سەزىم وزگەرمەيدى»، — دەپ اتاپ كورسەتەدى پسيحولوگ.

ول ەسىمنىڭ ءوزى ءاردايىم جاراقاتتامايتىنىن، وتباسىنداعى ەموسيونالدى كليماتتىڭ شەشۋشى ءرول اتقاراتىنىن قوسادى. «ەگەر قىزىن شارتسىز سۇيسە جانە ونىڭ «ەكىنشى رەتتىلىگىن» اتاپ كورسەتپەسە، ەسىم ىشكى قاقتىعىستىڭ كوزىنە اينالماۋى مۇمكىن»، — دەيدى ول.

اتا-انالارعا كەڭەس: بالانى جاراقاتتاماۋ ءۇشىن

پسيحولوگ اتا-انالارعا وتباسىندا بەلگىلى ءبىر كۇتۋلەر بولعانىن شىنايى مويىنداۋعا، ءبىراق سونىمەن بىرگە قىزىنىڭ قاجەتتى جانە قۇندى ەكەنىن كورسەتۋگە كەڭەس بەرەدى. «قىزىنا دەگەن ماحابباتتىڭ تەك سوزدەرمەن عانا ەمەس، قارىم-قاتىناستا دا كورىنۋى ماڭىزدى: تەڭدەي نازار اۋدارۋ (ەگەر ودان كەيىن ۇل بولسا)، ماحاببات جانە جىلۋلىق، ايتپەسە ول ءوزىن از باعالى سەزىنەدى»، — دەپ كەڭەس بەرەدى پسيحولوگ.

ەگەر تۋىستار ەسىم ۇسىنسا دا، وتباسىنداعى ەموسيونالدى كليمات ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك اكە-شەشەگە جۇكتەلەدى. «اتا-انالار بالانىڭ ەسىمىنىڭ ماعىناسىن تۇسىنەتىن اتموسفەرانى قالىپتاستىرادى. ەڭ باستىسى — قىزىنىڭ كەز كەلگەن سەزىمىن — ونىڭ سۇراقتارىن، وكپەسىن جانە اشۋىن كوتەرۋگە دايىن بولۋ. سەزىمدەردى كورسەتۋ، ونىڭ وزىنە جانە وتباسىنداعى ورنىنا تۇسىنۋگە دەگەن ۇمتىلىسى، ونىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ەمەس»، — دەپ قورىتىندىلايدى ساراپشى.

قىزدارعا «ەركەك» ەسىمدەرىن قويۋ تاجىريبەسى جويىلا ما؟

الەۋمەتتانۋشى ايمان ءجۇسىپوۆا بۇل قۇبىلىستى جىنىستىق رولدەر تۋرالى ەسكىرگەن تۇسىنىكتەردىڭ بەلگىسى رەتىندە قاراستىرادى. ول بۇگىندە «ۇل» كومپونەنتى بار ەسىمدەردى قايتا قاراۋ — گەندەرلىك تەڭدىككە دەگەن سۇرانىستىڭ كورىنىسى ەكەنىن اتاپ وتەدى. «بۇل ەركەكتەر جەلىسىنىڭ رۋلىق جانە وتباسىلىق قۇرىلىمدا باسىمدىققا يە بولعان وتكەن الەۋمەتتىك نورمالاردىڭ كورىنىسى. بۇل ەسىمدەر كەمسىتۋ ماقساتىندا جاسالماعان، ءبىراق ءوز ۋاقىتىنىڭ مادەني نورماسىن بەكىتكەن. بۇگىندە بۇل سىني ويلاۋدىڭ نىسانىنا اينالۋدا»، — دەيدى ءجۇسىپوۆا.

ءجۇسىپوۆا سونداي-اق، شەجىرە مەن داستۇرلەرگە دەگەن قازىرگى قىزىعۋشىلىقتىڭ ايەلدەردىڭ رۋلىق قۇرىلىمداعى ءرولىن قايتا قاراۋمەن قاتار جۇرەتىنىن اتاپ وتەدى. بۇرىن بەيتانىس بولعان [ايەلدەر جەلىسى بويىنشا شەجىرەلەر](https://tengrinews.kz/article/zeti-ata-zeti-apa-ekspert-predlagaet-vkliucit-zenshhin-3292/) كەزدەسەدى.

الەۋمەتتانۋشى مۇنداي ەسىمدەردىڭ ۋاقىت وتە كەلە سيرەك كەزدەسەتىنىنە سەنەدى — اسىرەسە قالالىق ورتادا. «ولاردىڭ تولىق جويىلۋى تۋرالى ءالى ايتۋ ەرتە: كەيبىر وتباسىلار ءۇشىن ولار مادەني، وتباسىلىق نەمەسە سيمۆولدىق قۇندىلىقتى ساقتايدى. وسىلايشا، ءبىز داستۇردەن باس تارتۋ ەمەس، ونى قوعامنىڭ جاڭا قۇندىلىق باعدارلارىنا بەيىمدەۋمەن اينالىسامىز»، — دەيدى ايمان ءجۇسىپوۆا.

باسقا ءبىر الەۋمەتتانۋشى — اسەم قۇسمانوۆا — ماڭىزدى نيۋانستى اتاپ وتەدى: قىزدارعا «ەركەك» ەسىمدەرى ءارتۇرلى سەبەپتەرمەن قويىلعان. كەيبىر وتباسىلاردا شىنىمەن ۇل قالاعان، ال باسقالارىندا بۇل بالانى قورعاۋشى نەمەسە قورعانىس رەتىندە قاراستىرىلعان. ونىڭ ايتۋىنشا، ءموتيۆتى تەك ەسىمدى تاڭداعان ادامنان عانا ناقتى بىلۋگە بولادى.

قۇسمانوۆا دا مۇنداي ەسىمدەردىڭ سيرەك كەزدەسەتىنىن، ءبىراق تولىق جويىلاتىنىنا سەنبەيتىنىن ايتادى: «سيمۆولدىق ماعىنالار وزگەرۋى مۇمكىن: ەگەر ۇلجان ەسىمدى ايەل تابىستى تۇلعا بولسا، ەسىم ۇل تۋۋ تىلەگىنەن گورى، تابىس اسسوسياسياسى رەتىندە تاڭدالا باستايدى».

ستاتيستيكا نە دەيدى

قازاقستانداعى ەجەلگى ءداستۇردىڭ اۋقىمىن ق ر ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرى جاقسى كورسەتەدى. [2026 جىلعى مالىمەتتەر بويىنشا ەلىمىزدە «ۇل» نەمەسە «ۋل» تامىرى بار ەسىمدەردى 118 مىڭنان استام ايەل يەلەنەدى.](https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/imena-ulbolsyin-i-uldana-skolko-kazahstanok-ih-nosyat-589842/) ەگەر بۇل ەسىمدەردىڭ ءداستۇرلى ۇل كۇتۋ كوننوتاسياسىمەن بايلانىستى ەمەستەرىن، تەك ارىپتەردىڭ ۇيلەسىمى بارلارىن الىپ تاستاساق، ەلىمىزدە مۇنداي ەسىمدى 106 مىڭنان استام ايەل بار بولىپ شىعادى.

وسى ساناتتاعى ەڭ كوپ تاراعان ەسىمدەر:

انىقتاما: ناقتى سان ودان دا جوعارى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ءتۇسىنۋ ماڭىزدى — رەسمي تاڭداۋعا ۇقساس ماعىناسى بار ەسىمدەر، مىسالى، تويدىق («تويدىق»)، جاڭىل نەمەسە جاڭىلسىن («قاتەلەستىڭ» نەمەسە «شاتاستىر»)، ءۇمىت («ءۇمىت») جانە باسقالارى كىرمەگەن.

تومەندەۋ ترەندى

بۇل رەتتە ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرى الەۋمەتتانۋشىلاردىڭ ءداستۇردىڭ بىرتىندەپ جويىلىپ بارا جاتقانى تۋرالى پىكىرىن راستايدى. 2024 جىلدان باستاپ «ۇل/ۋل» دەپ باستالاتىن ەسىمدەرمەن تۋىلعان قىزداردىڭ سانى شامامەن ەكى ەسە ازايدى.

ءداستۇردىڭ ءابسوليۋتتى ساقتاۋشىسى تۇركىستان وبلىسى بولىپ قالۋدا: 2024 جىلى مۇندا 127 وسىنداي ەسىم تىركەلگەن (ونىڭ 93ء-ى اۋىلداردا)، ال 2025 جىلى — 76 (15 قالادا جانە 61 اۋىلدا).

مەگاپوليستەردە بۇل تاجىريبەدەن بىرتىندەپ باس تارتۋدا: 2025 جىلى استانادا توعىز، الماتىدا — جەتى، شىمكەنتتە — 26 جاڭا تۋعان نارەستەگە وسىنداي ەسىم بەرىلدى. سالىستىرۋ ءۇشىن: 2024 جىلى استانادا 19، الماتىدا — 18، شىمكەنتتە — 53 وسىنداي ەسىم تىركەلگەن.

2026 جىلدىڭ قاڭتار ايىنداعى دەرەكتەر جالعاسىپ جاتقان قۇلدىراۋدى كورسەتەدى: جىل باسىنان بەرى ەلى بويىنشا مۇنداي ەسىمدى قىزدار نەبارى توعىز رەت تىركەلگەن: ەكەۋى — الماتىدا، ەكەۋى — شىمكەنتتە، ەكەۋى — ماڭعىستاۋ وبلىسىندا، بىرەۋى — قاراعاندى وبلىسىندا.