InfoHub Logo

Halyqaralyq áıelder kúni kópten beri gúlder, quttyqtaýlar men jyly lebizder merekesi retinde qabyldanyp júr. Alaıda, onyń bastapqyda múldem basqa maǵynasy bolǵan. "Tengri Life" bul kúnniń qalaı paıda bolǵanyn, onyń bastaýynda kimder turǵanyn jáne nege 8 naýryz áıelderdiń quqyqtary úshin kúresiniń sımvolyna aınalǵanyn baıandaıdy.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

8 naýryz merekesiniń paıda bolý tarıhy: qaıdan shyqqan?

Profesor Nadejda Kapýstınanyń aıtýynsha, Halyqaralyq áıelder kúniniń tamyry áıelderdiń teń quqyqtar men laıyqty eńbek jaǵdaılary úshin kúresimen baılanysty. XIX ǵasyrdyń sońy men XX ǵasyrdyń basynda kóptegen elderde áıelder fabrıkalarda kúnine 12-14 saǵat jumys istep, erlerge qaraǵanda áldeqaıda az jalaqy alyp, saıası quqyqtary múldem bolmaǵan.

Alǵashqy belgili oqıǵalardyń biri 1908 jyly 8 naýryzda Nú-Iorktegi toqyma fabrıkalarynyń jumysshy áıelderiniń aksıasy boldy.

«Bul kúni Nú-Iorktegi tigin fabrıkalarynyń jumysshy áıelderi «Nan men raýshan!» uranymen demonstrasıaǵa shyqty. Olar jumys kúnin qysqartýdy, eńbekke teń tólemaqy belgileýdi jáne saılaý quqyǵyn berýdi talap etti. Bul oqıǵa halyqaralyq sosıalısik qozǵalystyń qatysýshylaryna úlken áser qaldyrdy», - dep atap ótti Kapýstına.

Keıinnen mundaı narazylyqtar Eýropada da beleń aldy. Áıelder tek eńbek jaǵdaılaryn jaqsartýdy ǵana emes, saıası ómirge qatysý quqyǵyn da talap etti.

Klara Setkın kim jáne 8 naýryz tarıhyndaǵy róli qandaı?

Halyqaralyq áıelder kúniniń paıda bolýynda nemis sosıalısi jáne qoǵam qaıratkeri Klara Setkınniń róli zor boldy. DW habarlaýynsha, belsendi áıel jastyq shaǵynan bastap sosıal-demokratıalyq qozǵalysqa qatysyp, keıinnen Germanıa Sosıal-demokratıalyq partıasy janyndaǵy áıelder bólimshesin basqardy.

Fransıada turǵan kezinde Klara Setkın Ekinshi Internasıonaldyń jumysyna qatysyp, 1889 jyly Parıjde áıelderdiń revolúsıalyq kúrestegi róli týraly baıandama jasady. Keıin Germanıaǵa oralǵan soń, «Teńdik» atty áıelder gazetin shyǵaryp, áıelder úshin teń tólemaqy jáne saıası quqyqtar ıdeıalaryn alǵa tartty. 1907 jyly Setkın Germanıa Sosıal-demokratıalyq partıasy janyndaǵy áıelder bólimshesin basqardy.

1910 jyly Kopengagende ótken Halyqaralyq sosıalıs áıelder konferensıasynda ol áıelderdiń teń quqyqtar úshin kúresine arnalǵan arnaıy kún belgileýdi usyndy. 17 eldiń delegattary bul ıdeıany qoldady.

Alǵashqy buqaralyq merekeleý 1911 jyly birneshe eýropalyq elde ótti. Sol kezde saılaý quqyǵyn, memlekettik qyzmet atqarý múmkindigin jáne teń tólemaqyny talap etken júzdegen myń áıelder mıtıńiler men demonstrasıalarǵa shyqty. Bul ıdeıanyń taralýyna Roza Lúksembýrg sıaqty basqa da belsendi áıelder mańyzdy ról atqardy.

Mereke qashan bekitildi?

UNESCO derekteri boıynsha, tek 1945 jyly BUU Jarǵysy alǵash ret áıelder men erlerdiń teńdik prınsıpin bekitti. BUU bastamasymen alǵashqy resmı Halyqaralyq áıelder kúni 1975 jyly 8 naýryzda, Áıelder halyqaralyq jylynda atalyp ótti.

Eki jyldan keıin, 1977 jyly, Bas Assambleıa áıelderdiń quqyqtary men halyqaralyq beıbitshilikke arnalǵan Kún týraly qarar qabyldady.

Múshe memleketter ony ózderiniń dástúrlerin eskere otyryp, jyldyń kez kelgen kúni atap óte alady.

8 naýryzdyń paıda bolý tarıhy: qysqasha basty máseleler

Merekeniń belgili bir kúni bolmaǵan – ony keıde aqpanda, keıde naýryzda atap ótetin bolǵan. Merekeni qalyptastyrǵan negizgi oqıǵalar kelesideı:

Ýaqyt óte kele, merekeniń saıası mazmuny ártúrli elderde ekinshi planǵa shyǵyp, 8 naýryz birtindep quttyqtaýlar men qoǵamdaǵy áıelderdiń rólin moıyndaý kúnine aınaldy.

8 naýryz Qazaqstanda jáne álemde qalaı atalyp ótedi?

Búginde 8 naýryz álemniń kóptegen elinde atalyp ótedi. Keıbirinde ol áli de teń quqyq jáne áıelder quqyqtaryn qorǵaý taqyrybymen baılanysty bolsa, basqalarynda otbasylyq jáne mádenı merekege aınalǵan.

Qazaqstan

Qazaqstanda Halyqaralyq áıelder kúni resmı demalys bolyp tabylady. Bul kúni analardy, ájelerdi, áriptester men dostardy quttyqtap, gúlder syılap, áıelderdiń otbasyǵa, qoǵamǵa, ǵylym men ekonomıkaǵa qosqan úlesi úshin alǵys aıtý dástúrge aınalǵan.

Aıtpaqshy, eger siz merekelik demalystardy josparlap úlgergen bolsańyz, bizdiń kúntizbemizdi qarańyz: 2026 jyldyń naýryz aıynda qazaqstandyqtar qansha kún demalatynyn bilińiz. Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynda 8 naýryzda qaıda barýǵa bolatynyn biz materıalda baıandadyq.

Eýropa

Eýropa elderinde 8 naýryz negizinen áıelderdiń quqyqtary men jetistikterine arnalady. Germanıada 2019 jyldan bastap resmı demalys kúni bolyp, mıtıńiler men teńdik týraly pikirtalaspen ótedi. Fransıada jáne basqa da elderde áıelderdiń ǵylym, óner jáne bıznes salasyndaǵy jetistikterine arnalǵan qaıyrymdylyq aksıalary men konferensıalar tanymal.

Qytaı

Qytaıda mereke «Qudaılar kúni» dep atalady. Úkimettiń usynysy boıynsha jumys berýshiler kóbinese qyzmetker áıelderdi tústen keıin jumystan jiberedi. Bul kúni áıelder ózderine arnap ýaqyt bóle alady – SPA-ǵa barýǵa nemese saýda jasaýǵa bolady, al dúkenderde arnaıy jeńildikter jıi bolady.

AQSH

AQSH-ta 8 naýryz resmı demalys kúni bolmasa da, búkil naýryz aıy «Áıelder tarıhy aıy» retinde atalyp ótedi. Bul ýaqytta mektepter, ýnıversıtetter jáne BAQ tarıhta iz qaldyrǵan kórnekti amerıkandyq áıelder týraly baıandap, qazirgi áıelder máselelerine nazar aýdarady. Genderlik teńdikti nasıhattaýǵa jáne qoldaýǵa baǵyttalǵan dárister, kórmeler men kásibı forýmdar ótkiziledi.

Sondaı-aq oqyńyz: Árqaısysyna bir kılogramm raýshan: 8 naýryzǵa Qazaqstanǵa qansha gúl ákelinetinin bilińiz