InfoHub Logo

Almatyda jol boıyna shyrsha otyrǵyzý ádetke aınalǵan, biraq bul aǵashtardyń kóbisi ólip qalady. Ekologtar men mamandar mundaı árekettiń tıimsiz ekenin aıtsa da, qala bıligi bul áreketin toqtar emes. Naýryzbaı aýdanyndaǵy Alataý kóshesiniń orta jolyna taǵy da qylqan japyraqty aǵashtar otyrǵyzýǵa daıyndyq bastaldy. Buǵan deıin dál osy jerde otyrǵyzylǵan aǵashtar aýyryp, solyp qalǵan bolatyn.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Jýrnalıserdiń zertteýi boıynsha, bul bastamany Almaty qalasynyń ekologıa basqarmasy uıymdastyrǵan. Basqarmadan alynǵan jaýapqa sáıkes, buǵan deıin de bul jerge shyrsha otyrǵyzylǵan, alaıda olar birinen soń biri aýyryp, ólip qalǵan. Sol sebepti bıyl olarǵa qosymsha japyraqty aǵashtardy da otyrǵyzýdy jón kórgen.

Nege shyrshalar jol boıynda óledi?

QR Ekologıa mınıstri Erlan Nysanbaev 2024 jyldyń maýsymynda Almatyda ótken qalalardy kógaldandyrý konferensıasynda: «Qalalardaǵy jasyl jelekterdiń jaǵdaıy óte ókinishti. Búginde qalalarymyzǵa jasyl jelekter asa qajet, olar tek sándik qyzmet atqaryp qana qoımaı, qorshaǵan ortany jaqsartýǵa jáne sanıtarlyq tazalyqqa da yqpal etedi. Almatydaǵy Ál-Farabı dańǵyly sıaqty qalalyq tas joldardaǵy qylqan japyraqty aǵashtardy kórgende tań qalamyn. Olar kóz qýantady, biraq qylqan japyraqty aǵashtardyń shaıyr bóletinin, onyń shań men kúıege jabysyp, ómiriniń qysqa bolatynyn eskerý qajet», – dep atap ótken bolatyn.

Qazaqstan Kógaldandyrý qaýymdastyǵynyń prezıdenti, landshafty dızaıner Tatána Antonenko da osy pikirdi qoldaıdy. Onyń aıtýynsha, jol boıyna tek qylqan japyraqty aǵashtardyń ishinde tek qaraǵaıdy ǵana otyrǵyzýǵa bolady, sebebi ol qysta japyraǵyn tastap, ýly zattardan arylady. Qalǵandarynyń bári tıimsiz. Ásirese, qaraǵaılardyń aýanyń lastanýyna tózimdiligi joq. Jol boıyna terek, úıeńki, qynabyn jáne tatar úıeńkisin, al orta joldarǵa surǵylt sumahty otyrǵyzǵan durys.

Qylqan japyraqty aǵashtardyń osaldyǵy

Qylqan japyraqty aǵashtardyń ózin-ózi tazartý qabiletiniń tómendiginen olardy avtomobıl joldarynyń boıyna otyrǵyzýǵa bolmaıdy. Japyraqty aǵashtardan aıyrmashylyǵy, olar jyl saıyn japyraq tastamaıdy, sondyqtan olardyń tesiksheleri ýly shań, kúıe jáne aýyr metaldar qospasymen tez ári qaıtymsyz bitelip qalady. Kóptegen qylqan japyraqty aǵashtar, ásirese Tán-SHan shyrshasy, taza taýly aımaqtarda ósedi. Olardyń jol boıyndaǵy aýany toltyratyn azot dıoksıdi men kúkirtke qarsy evolúsıalyq qorǵanys tetikteri joq. Sonymen qatar, qylqan japyraqty aǵashtar qysqy jol reagentterine óte sezimtal, bul olardyń hımıalyq kúıip qalýyna jáne topyraqtyń qatty tuzdanýynan fızıologıalyq sýsyzdanýyna ákeledi.

Eresek bir terek nemese úıeńki aǵashynyń japyraqtarynyń aýdany shyrshanyń ıneleriniń aýdanynan ondaǵan ese artyq. Japyraqty aǵashtar usaq shańdy (PM2.5) ustap qalýda áldeqaıda tıimdi, al bul Almatydaǵy smogtyń basty máselesi bolyp tabylady.

Birneshe jyl buryn Naýryzbaı aýdanyndaǵy Raıymbek dańǵylynyń boıyna, №7 qalalyq aýrýhananyń janyndaǵy Qalqaman yqsham aýdanyna nege ekeni belgisiz, qaraǵaılar otyrǵyzylǵan. Olardyń keıbiri qazirdiń ózinde ólip qalǵan, al qalǵandary tiri bolǵanymen, jaǵdaılary óte nashar.

Eki jyl buryn Saıran kóliniń mańyndaǵy Tóle bı kóshesine de qaraǵaılar otyrǵyzylǵan. Mundaı jaǵdaılar qala turǵyndarynyń ashýyn týdyrýda.

Qylqan japyraqty aǵashtardy durys emes jerlerge otyrǵyzýmen qatar, shetelden ákelingen jańa aýrýlar men zıankesterdiń paıda bolýy jaǵdaıdy odan ári nasharlatady.