InfoHub Logo

Almaty qalasynda jeke sektordaǵy turǵyn úılerdi buzý jumystary jıilep ketti. Keıbir aýmaqtar mektep, aýrýhana, jol qurylysy sıaqty memlekettik qajettilikterge alynsa, endi bir jerler kópqabatty úıler salý úshin paıdalanylady. Qala ishindegi jerge degen qyzyǵýshylyqtyń artýy jeke úıler naryǵyna áser ete bastady. Buzylý qaýpi bar úıdi kim satyp alýǵa táýekel etedi? Osy saladaǵy turǵyn úılerdiń bolashaǵy ne bolmaq? Osy máselelerdi Infohub.kz tilshisi sarapshylarmen birge talqylady.

Turǵyndardyń alańdaýshylyǵy

Túrksib aýdanynyń turǵyny Vera O. jaqynda óziniń úıine jaqyn mańdaǵy kóptegen úılerdiń jaqyn arada buzylatynyn kezdeısoq bilipti. Onyń aqparatynsha, bul aýmaqtar joldardy keńeıtý jáne salý úshin qajet. Vera óz úıiniń de buzylýy múmkin ekenine alańdaıdy.

«Endi ne isteý kerek? Satsaq ta, qansha baǵaǵa satamyz? Adamdar Almatynyń ishinen úı satyp alýǵa táýekel etpes, sirá? Nemese buzylý týraly jańalyqtar shyqpaı turǵandaǵy baǵadan tómendetip satýǵa týra keledi. Óıtkeni, jeke úılerge degen suranys, jalpy, qazir tómendeı bastaıdy», - deıdi ol.

Veranyń otbasy úshin úıdiń buzylýy – úlken tragedıa. Olar qazir jeti adam bolyp turady: ápkesi, eki aǵasy, árqaısysynyń óz otbasy bar. Úı – ata-babadan qalǵan mura. Bir standartty páterge bári syımaıdy. Al qalanyń shetinen eki bólek páter alsa da, aqsha jetpeıdi, otbasynda úlken jınaq joq. Biraq osy ýaqytqa deıin birge turyp, úıdi keńeıtip, jóndep kelgen.

Jeke úıler naryǵyndaǵy jaǵdaı

«Óz úıim» formaty jer silkinisterinen keıin de suranysyn saqtap qaldy ma?

Baǵalaý kompanıasynyń dırektory Artem Kalınınniń aıtýynsha, 2024 jylǵy qatty jer silkinisterinen keıin almatylyqtar arasynda jeke úılerge degen suranys kúrt artqan. Alaıda, qazir bul belsendilik báseńdegen.

Anyqtama: Bıyl naýryz aıynda aqpanmen salystyrǵanda Qazaqstanda jeke úılerdiń satylym kólemi 3,4 paıyzǵa azaıdy. Ulttyq statısıka búrosynyń málimetinshe, naýryzda barlyǵy 5 951 mámile resimdelgen. Úıler eń az satylǵan óńirler – Atyraý, Almaty jáne Qaraǵandy oblystary, al eń kóp satylǵandary – Pavlodar, Aqmola jáne Soltústik Qazaqstan oblystary.

«Adamdar burynǵydaı, ásirese baǵasy qoljetimdi bolǵandyqtan, bir-eki bólmeli páterlerdi satyp alýdy jón kóredi. Turýǵa jer kerek, al kóp jyldyq ıpotekaǵa úlken qaryzǵa batýdy kópshilik qalamaıdy. Olardy túsinýge bolady. Osyǵan baılanysty, 1-2 bólmeli páterler qazirgi tańda naryqtaǵy eń ótkir segment bolyp sanalady», - deıdi Artem Kalının.

Anyqtama: Bıyl naýryzda páterlerge 22 542 mámile tıesili boldy, bul jalpy kólemniń 79,1 paıyzyn quraıdy. Ulttyq statısıka búrosynyń málimetinshe, eń kóp satylym Almatyda tirkelgen, negizinen bir bólmeli páterler satyp alynǵan. Elimiz boıynsha olar boıynsha 8 510 mámile tirkelgen.

Baǵalaýshynyń aıtýynsha, bul jaǵdaı jeke úılerge degen suranystyń belgili dárejede tómendeýine yqpal etýi múmkin.

«Qazirgi ýaqytta jyljymaıtyn múlik naryǵynda satylym merziminiń uzarǵanyn baıqap otyrmyz. Iaǵnı, qarapaıym tilmen aıtqanda, úılerdi satý uzaǵyraqqa sozylýda. Keıbir múlikter bir jarym, eki, tipti úsh jyldan beri satylymda tur», - deıdi sarapshy.

Buzý týraly aqparatqa baǵalar qalaı reaksıa beredi?

Joǵary sanattaǵy rıeltor Aleksandr Bıketovtiń aıtýynsha, qalada ýchaskelerdi alyp qoıý jáne úılerdi buzý jumystary bastalǵanda, prosedýraǵa deıingi jáne keıingi naryqtaǵy baǵalar «oınaı» bastaıdy. Bir sátte bir aýdanda baǵa tómendep, keıinnen kóteriledi. Sarapshylar munyń sebebin túsindirip berdi.

«Medeý jáne Túrksib aýdandaryn mysalǵa alaıyq, - deıdi Aleksandr Bıketov. - Óıtkeni, belgili bir jeke sektor ýchaskeleriniń ınfraqurylymdyq jobalardy – joldardy, jolaıryqtardy, metro jelisin salý úshin alynýy múmkin ekeni belgili bolyp otyr. Bizde buzýǵa jatpaıtyn eki nysan bar. Jáne biz árbir kelýshiniń eń birinshi úı buzylýǵa jata ma dep suraıtynyna tap boldyq».

Klıentterdiń mundaı saqtyǵy, jalpy suranysqa áser etetinin aıtady ol. Nátıjesinde, úı ıeleri satý merzimin uzartqysy kelmeı, baǵadan jeńildik jasaýǵa májbúr bolady.

Artem Kalının adam psıhologıasynyń da ról atqaratynyn aıtady. Kópshiligi alyp qoıý rásimimen aınalysqysy kelmeıdi nemese bilmegendikten qorqady. Óıtkeni, baǵalaýdy kútý kerek, al ótemaqy mólsheri kóńilden shyqpasa, sotqa júginýge týra kelýi múmkin.

Sondyqtan, úı ıeleri ony arzandatyp bolsa da, tezirek satýǵa tyrysady. Eger úıdi buzý týraly habarlama alsa, obektige aýyrtpalyq salynatynyn, ıaǵnı ony satý múmkin bolmaı qalatynyn eske salady.

«Eger úı buzý kútiletin aýdanda ornalassa da, biraq alyp qoıýǵa jatpasa, jaqyn arada qurylys jumystary bastalýy múmkin ekenin túsiný kerek. Mysaly, jolaıryq nemese mektep salynady. Bul shý, dúrligý. Árıne, bul aýdandaǵy jeke turǵyn úıdiń quny da tómendeıdi», - dep qosady Aleksandr Bıketov.

Baǵalarǵa qatysty sarapshylardyń pikiri birdeı, tek túzetý tereńdigi ǵana erekshelenedi. Baǵalaýshy Artem Kalınınniń aıtýynsha, ádette, buzý jumystary jarıalanǵan nemese tek qana qaýeset taraǵan aýdandarda jyljymaıtyn múlik qunynyń azdap tómendeýi baıqalady. Munda úıler ortasha baǵadan shamamen bes paıyzǵa tómen qoıylady.

«Biz belgili bir aýdandarda baǵanyń 10 paıyzǵa deıin tómendegenin kórip otyrmyz», - deıdi Aleksandr Bıketov.

Keıde buzý jumystarynan jyljymaıtyn múlik baǵasy ósedi

Buzý kezinde mundaı tendensıa da baıqalady. Almatylyq Dmıtrıı Knájın muny jaqsy esine alady. 2023 jyly onyń Naýryzbaı aýdanyndaǵy úıi men jer ýchaskesi memlekettik qajettilikke satyp alynǵan.

«Jeke sektordy jappaı buzý bastalǵanda, biz úıimizden jaıaý júretin qashyqtyqta, tipti 10-15 mınýttyq jerde ornalasqan basqa úıler men TK-daǵy páterlerdiń baǵasy kúrt kóterilgenin kórdik. Turǵyn úı quny sol kezde 30 paıyzǵa ósti. Bizge alǵan ótemaqymyzǵa ózimizdiń aqshamyzdy qosýǵa týra keldi», - dep eske alady Knájın naryqtyń reaksıasyn.

Rıeltor Aleksandr Bıketov munyń árqashan solaı bolatynyn rastaıdy: elestetip kórińiz, shamamen 200 ýchaske buzýǵa alynady. Olardyń ıeleri ótemaqy alǵan soń, qolynda iri soma bolady.

«Árıne, olar óz aýdanyna úırengendikten, balalary úshin balabaqsha men mektepti aýystyrǵysy kelmeı, jaqyn mańnan baspana izdeıdi. Osylaısha, olar naryqta suranystyń ajıotajdyq ósýin týdyrady. Árıne, bul jerde baǵalar kúrt óse bastaıdy», - dep túsindiredi sarapshy.

Bul joly da mundaı ajıotaj bola ma? Sarapshylar múmkin deıdi, biraq burynǵydaı aýqymda emes.

«Qazir, meniń oıymsha, turǵyn úı usynysynyń artyq mólsheri bar. Suranystan góri onyń kólemi kóp. Jáne páterler arzanǵa túsip jatyr, onyń ústine qurylys salýshylar bólip tóleýge kelisedi. Sondyqtan, buzýdan keıin turǵyn úı baǵasy sonshalyqty sekirmeýi múmkin», - dep boljaıdy Dmıtrıı Knájın.

Úıdi tezirek satý, satyp alýdy qaýipsiz etý joldary

Sarapshylar atap ótkendeı, qazir jyljymaıtyn múlik naryǵynda satylym merzimi uzaq: úılerdi satý uzaǵyraqqa sozylýda. Potensıaldy satyp alýshynyń satyp alýdy keıinge qaldyrýynyń sebebi – belgisizdik: «Qazir rásimdeımin, al erteń – buzyp tastaıdy».

Rıeltorlar bul jaǵdaıda jeke úı ıesi, ony satýǵa nıetti bolsa, mańyzdy qujatty alý týraly oılanýy kerek dep sanaıdy.

«Biz jyljymaıtyn múligin tezirek satqysy keletinderge Memlekettik sáýlet-qurylys baqylaý basqarmasyna (MSQB) suraý salýdy usynamyz. Sodan jaýap pen rastaý alý úshin: sizdiń úıińiz ben ýchaskeńiz «qyzyl syzyqqa» kire me, ony alyp qoıýǵa jata ma, joq pa. Jáne siz, bul jyljymaıtyn múliktiń ornynda qalatyny týraly resmı rastaýdy qolyńyzǵa alǵan soń, ony ońaı sata alasyz. Biraq, suraýǵa jaýapty tek úı ıesi ǵana ala alady. Alaıda, áleýetti satyp alýshy odan osyndaı rastaýdy usynýdy suraı alady», - dep keńes beredi Bıketov.

Bul jerde aıta keterlik jaıt, mysaly, Almatyda qazir qalanyń Bas josparyna túzetýler engizilýde. Al úıdiń bolashaqta buzý aımaǵyna kiretinin naqty anyqtaý – qıyn. Qujatty daıyndaý qansha ýaqytqa sozylady? Almaty sáýlet jáne qala qurylysyn damytý basqarmasy buǵan bylaı dep jaýap beredi:

«Qala qurylysy qujattamasyn (bas jospar jáne egjeı-tegjeıli josparlaý jobasy) iske asyrý merzimderi jáne jobalanatyn jáne qoldanystaǵy nysandardy ornalastyrý, sonyń ishinde buzýǵa jatatyn nysandardy (aýmaqtardy) anyqtaý, qala qurylysy qujattamasyn túzetý aıaqtalǵannan keıin anyqtalady. Josparlanǵan merzim – shamamen 2026 jyldyń mamyry».

Sarapshylar barlyq túzetýlerdiń aıaqtalýyna az ýaqyt qalǵanyn atap ótedi. Qazirgi jaǵdaı aıasynda úıdiń taǵdyryn bilýge bolady, al mamyr aıynda jańartylǵan derektermen rastaý alýǵa bolady, deıdi olar.

Rıeltor Aleksandr Bıketov almatylyqtar buryn da úılerdi buzý jaǵdaıyn bastan ótkergenin eske salady. Aldyńǵy tájirıbe kórsetkendeı, ajıotaj bolady, biraq báribir basylady, al naryq pen baǵalar bastapqy qalpyna keledi.

Alaıda, jeke úılermen baılanysýdan qorqatyndar kóbeıip keledi. Nemese, jerde ómir súrgisi keletinder áli de jetkilikti. Biraq buzý týraly únemi aqparattyń shýyldaýy, Almatyda kem degende, jeke qurylys bar kez kelgen aýmaqtyń erte me, kesh pe bul taǵdyrdan aınalyp ótpeıtini týraly oıǵa jeteleıdi.

Sondyqtan, qazaqstandyqtar qala ishinde úı satyp alýǵa nemese salýǵa bolatynyna senimdi emes. Buǵan sebep bar – adamdar mańyzdy aqparatty, mysaly, buzý nemese basqa da ózgerister týraly, kenetten bilip jatady. Eger Almatynyń Bas jospary erkin qoljetimdi bolsa, onda mundaı belgisizdik bolmas edi.