InfoHub Logo

Burynǵy birtutas sý qoımasynyń soltústik bóligin saqtap qalý úshin júrgizilgen biregeı ekologıalyq joba Aral teńiziniń qaıta tirilýine jol ashty. Bul shara 30 jyl buryn múmkin emes dep sanalǵan edi. Qoldan jasalǵan alǵashqy teńiz – Kishi Aral búginde jańa kelbetke ıe bolyp, sýy mol, tirshiligi jandanǵan mekenge aınalýda.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Araldyń tarıhy men ekologıalyq ahýaly

XX ǵasyrdyń 60-shy jyldarynda Aral teńizi álemdegi aýmaǵy boıynsha tórtinshi orynda bolǵan. Alaıda, sý resýrstaryn tıimsiz paıdalaný saldarynan sý qoımasy kóleminiń tórtten úshten birin, al sý betiniń jartysynan astamyn joǵaltty. Bul ekologıalyq apatqa ákelip soqty.

Oblystyq máslıhat depýtaty Jorabek Nurymbetovtiń aıtýynsha, Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda aımaqty taratý týraly josparlar bolǵan. Aral teńizi tartylyp, zaýyttar jabylyp, turǵyndar jappaı qonys aýdarǵan. Osy kezde «Syrdarıa ózeni arnasyn retteý jáne Aral teńiziniń soltústik bóligin saqtaý» jobasy sýdy qaıtaryp, jaǵalaýdaǵy aýyldardy tiriltti.

Kokaral bógeti – jańǵyrýdyń sımvoly

2005 jyly osy joba aıasynda salynǵan Kokaral bógeti Araldyń qaıta jańǵyrýynyń basty belgisine aınaldy. 13 shaqyrymdyq bul beton qurylysy sýdyń joǵalyp ketýin toqtatyp, teńizdiń soltústik bóligi – Kishi Araldy sýmen toltyrýǵa múmkindik berdi. Buryn Aral qalasy men teńizdiń arasy 70 shaqyrym bolsa, búginde bul qashyqtyq 17 shaqyrymǵa deıin qysqardy.

Sý resýrstary men balyq sharýashylyǵynyń jandanýy

«Aralo-Syrdarıa baseındik sý ınspeksıasy» RMM basshysy Zeınulla Qaztoǵanovtyń málimetinshe, qazirgi tańda Kishi Aralda 23,5 mıllıard tekshe metrden astam sý jınaqtalǵan. Kokaral bógeti sý deńgeıin Baltyq júıesi boıynsha 41 metrge jýyq kóterýge múmkindik berdi. Aǵymdaǵy sý kirisi sekýndyna 45 tekshe metrdi quraıdy, bul ótken jylǵy kórsetkishten eki ese artyq. Jyl basynan beri teńizge 830 mıllıon tekshe metr sý quıyldy. Jyldyq jospar – eki mıllıard tekshe metr sý.

Buryn tek kambala balyqtary tirshilik etetin Aral teńizinde qazir 20-dan astam balyq túri mekendeıdi. Balyq aýlaý jáne ony óńdeý kásiporyndary qaıta ashyldy. Jergilikti bılik óńirdiń tek qutqarý satysynan turaqty damý satysyna ótkenin atap ótti. Dúnıejúzilik banktyń qoldaýymen Soltústik Araldy saqtaý boıynsha jańa joba ázirlenýde.

Bolashaqqa baǵdarlanǵan jobalar

Qyzylorda oblysy ákiminiń orynbasary Baqyt Jahanovtyń aıtýynsha, jańa joba aıasynda teńiz deńgeıin Baltyq júıesi boıynsha taǵy 2 metrge, ıaǵnı 44 metrge deıin kóterý josparlanýda. Bul Aral teńiziniń aýmaǵyn 3,1-den 3,9 sharshy shaqyrymǵa deıin ulǵaıtyp, sý qoryn 34 myń tekshe metrge deıin arttyrady. Bul balyq sharýashylyǵyn damytýǵa, jyldyq aýlanǵan balyq kólemin 15-16 myń tonnaǵa jetkizýge múmkindik beredi.

Búginde Aral teńizi burynǵy qalpyna tolyq kelmese de, ol endi qaıǵynyń emes, úmittiń sımvolyna aınaldy.