InfoHub Logo

Qazaqstan qalalarynda, ásirese Almatyda avtobýs aıaldamalaryna jasalatyn vandalızm aktileri jıilep ketti. Bul jaǵdaılar jyl saıyn júzdegen ret qaıtalanyp, memleket pen jeke kompanıalarǵa qyrýar shyǵyn ákelýde. Aıaldamalardy buzýshylardy anyqtaý jáne jazalaý júıesi áli de jetildirýdi qajet etedi.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Aıaldamalardy buzýdyń quny qansha?

Qoǵamdyq kólik júıesi – qala ómiriniń mańyzdy bóligi. Almatydaǵydaı, bul júıe tek basqarýshylyq sheshimderge ǵana emes, sonymen qatar beımádenı qala turǵyndarynyń áreketterine de tótep berýge májbúr. Aıaldamalardy jóndeýge jáne kútip ustaýǵa memlekettik búdjetten jáne jeke ınvestorlardan mıllıondaǵan, tipti mıllıardtaǵan teńge jumsalady. Mysaly, Almatyda tek eki aıda 50 aıaldamany jóndeýge 1,3 mıllıard teńgeden astam qarjy ketken. Jeke kompanıalar da bul máseleden tys emes. «RTS Deko» kompanıasynyń málimetinshe, tek 2026 jyldyń eki aıynda 37 vandalızm faktisi tirkelip, 8,1 mıllıon teńge shyǵyn kelgen. Ótken jyly bul kórsetkish 276 bolsa, keltirilgen zalal 35,2 mıllıon teńgeden asqan.

Kimder buzady jáne olarǵa qalaı jaza qoldanylady?

Qazaqstanda mundaı áreketter úshin ákimshilik jáne qylmystyq jaýapkershilik qarastyrylǵan. Qylmystyq kodekstiń 294-baby vandalızm úshin aıyppuldan bastap, bas bostandyǵynan aıyrýǵa deıingi jazalardy kózdeıdi. Ákimshilik quqyq buzýshylyq kodeksiniń 448-baby 16 jasqa tolmaǵandardyń áreketterine qatysty ata-analarǵa nemese olardy almastyratyn tulǵalarǵa aıyppul salýdy qarastyrady. Sondaı-aq, «Usaq buzaqylyq» (434-bap) jáne «Bóten múlikti qasaqana joıý nemese búldirý» (147-1 bap) baptary da qoldanylady. Alaıda, is júzinde bul quqyq buzýshylyqtardyń ashylýy tómen deńgeıde qalyp otyr. Soǵan qaramastan, Astana men Almatyda aıaldamalardy buzǵan azamattardyń on táýlikke qamaýǵa alynǵan nemese basqa da jazalarǵa tartylǵan jaǵdaılary da bar. Biraq bul da júıeli vandalızmniń aldyn ala almaıdy.

Qala ortasyn vandaldardan qalaı qorǵaýǵa bolady?

Bul máseleni sheshýdiń bir joly – sıfrlandyrýdy damytý. Astanada «Sergek» kameralary arqyly 20-ǵa jýyq jyly aıaldamalar baqylaýǵa alyndy. Bul qoǵamdyq qaýipsizdikti arttyryp, múlikti saqtaýǵa jáne jaýapkershiliktiń sózsiz bolýyn qamtamasyz etýge yqpal etedi. Mamandardyń pikirinshe, aıaldamalardy áınekten emes, myqty materıaldan jasaý – sheshim emes. Sebebi, bul qalanyń syrtqy kelbetin nasharlatyp, turǵyndardyń jaılylyǵyn azaıtady. Negizgi sheshim – quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý, qoǵamdyq mádenıetti arttyrý jáne qoǵamdyq múlikke uqypty qaraýdy qalyptastyrý.