InfoHub Logo

Dástúr men zań talasy týyndaǵanda, keıde qoǵam úırenshikti joldy tańdaıdy. Ázerbaıjanda jaqyn týystar arasyndaǵy nekege tyıym salý týraly sheshim osyndaı jaǵdaıdy týdyrdy. Memleket bul máseleni sheshý úshin Qylmystyq kodekske júginýge májbúr boldy.

BUU derekteri boıynsha, týystar arasyndaǵy nekeler álemde azaıý úrdisin kórsetkenimen, áli de jer shary turǵyndarynyń shamamen 20 paıyzyn qamtıdy. Bul másele Ázerbaıjanda da ózekti bolyp, memleket onymen kúresýge basa nazar aýdarýda.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Neke sany tarıhı mınımýmǵa jetti

Ázerbaıjan Ádilet mınıstrliginiń málimetinshe, 2025 jylǵy statısıka demografıalyq daǵdarysty eske saldy. Elde nekege turý sany 48 477 jaǵdaıǵa deıin azaıyp, tarıhı eń tómengi kórsetkishke jetti. Bul 2024 jylmen salystyrǵanda myń jaǵdaıǵa az. Sarapshylar buǵan deıin neke statısıkasynyń ósýine yqpal etken týystar arasyndaǵy nekelerge memlekettiń tyıym salýy sebep boldy dep esepteıdi. 2023 jyldyń shildesi men 2024 jyldyń shildesi aralyǵynda mundaı 2 599 neke tirkelgen.

Toılar da azaıdy

Jaqyn týystar arasyndaǵy nekege tyıym salynǵannan keıin Ázerbaıjanda toılar sany da kúrt azaıǵan. Máselen, 2025 jyldyń qańtarynda 4 717 toı ótse, shildede, ıaǵnı tyıym kúshine engen aıda bul kórsetkish 2 694-ke deıin tómendedi.

Zań qabyldandy, biraq qoǵam beıimdelýde qınalýda

Prezıdent Ilham Álıev 2024 jylǵy 23 shildede Otbasy kodeksine týystar arasyndaǵy nekege tyıym salatyn túzetýlerdi bekitti. Alaıda, zań tek 2025 jylǵy 1 shildeden bastap qoldanysqa engizildi. Bul qoǵamǵa jańa talapqa beıimdelýge bir jyl ýaqyt berdi. Degenmen, myńjyldyqtar boıy qalyptasqan áleýmettik tájirıbeni ózgertý ońaı bolmady. Bılik qatań sharalar men reıdterge kóshti.

Zańsyz nekelerdi toqtatý

Mysaly, quzyrly organdar Sabyrabad aýdanynda 16 jastaǵy qyzdy 33 jastaǵy nemere aǵasyna turmysqa shyǵarǵysy kelgen toıdy toqtatty. Toıǵa daıyndyqqa jumsalǵan 20 000 manat (shamamen 6 mln teńge) ysyrap boldy.

Nekege turýdyń sebepteri

Keıbir ata-analar týystyq baılanysyn zań júzinde «úzip tastaý» úshin balalarynan resmı túrde bas tartýǵa deıin barady. Munyń sebebi – múlikti áýlet ishinde saqtaý, otbasynyń áleýmettik kapıtalyn nyǵaıtý jáne qyz balanyń balalaryna ákesiniń bedeldi famılıasyn qaldyrý.

Medısınalyq jáne quqyqtyq ýájder

Memlekettiń ustanymy aıqyn: týystar arasyndaǵy neke resmı tirkelmeıdi. Anyqtalǵan jaǵdaıda neke jaramsyz dep tanylady. Zańgerler ata-analyq quqyqtan bas tartý arqyly zańdy aınalyp ótý múmkin emes ekenin aıtady. Sebebi zańnama bıologıalyq týystyqqa negizdeledi.

Medısınalyq turǵydan alǵanda, qandas týystar arasyndaǵy neke genetıkalyq aýrýlardyń qaýpin arttyrady. Zertteýler týystyq nekeden týǵan balalardyń tuqym qýalaıtyn syrqattarǵa, estý, kórý qabiletiniń aqaýlaryna jáne aqyl-oı kemistigine beıim bolatynyn kórsetti. Mysaly, Anglıada tirkelgen árbir 14-shi bala ólimi jaqyn týystar nekesinen týǵan balalarǵa tıesili bolǵan.

Tyıym salynǵan nekelerdiń tizimi

Ázerbaıjan Ádilet mınıstrligi Otbasy kodeksine engizilgen túzetýlerge sáıkes, tómendegi tulǵalar arasynda neke qıýǵa tyıym salyndy:

Qazaqstannyń «Jeti ata» dástúri

Qazaqstanda jaqyn týystar arasyndaǵy nekege ejelden qatań tyıym salynǵan. «Jeti ata» dástúri boıynsha, qazaqtar er adam jaǵynan jeti ataǵa deıingi ata-babasyn bilýge mindetti jáne osy atalastarǵa nekege turýǵa tyıym salynǵan. Bul dástúr urpaqty genetıkalyq aýrýlardan saqtaýdy maqsat etedi.