InfoHub Logo

«Barkalla» – bul sózdi Ahmed Abdýllaev pen Abdýlla Iahárovty kórýge kelgenderdiń barlyǵy jattap aldy. Biri – súıek kemiginiń donory, ekinshisi – resıpıent. Bul olardyń ekinshi kezdesýi, alǵashqysy sáýir aıynda Astanada ótken bolatyn.

Bul kezdesý erekshe boldy – halyqaralyq deńgeıde ótti. Mahachkaladan Almatyǵa arnaıy bir adam ushyp keldi. Ol buryn eshqashan barmaǵan eldegi beıtanys balany qutqaryp qalǵan jan edi. Bul sátti jiberip alý múmkin emes edi. Mine, osy oqıǵanyń qalaı ótkenin Infohub.kz aqparat agenttigi baıandaıdy.

Qandas týystar

Abdýllaǵa 2023 jyly «aplastıkalyq anemıanyń kúrdeli formasy» dıagnozy qoıyldy. Sol kezde bala nebári úsh jasta bolatyn. Qannyń aýyr aýrýlary kezinde adamǵa tek súıek kemigin, ıaǵnı dárigerler aıtatyndaı, gemopoetıkalyq jasýshalardy transplantasıalaý arqyly ǵana kómektesýge bolady.

Bul medısınalyq prosedýra zaqymdalǵan nemese joıylǵan qan óndiretin jasýshalardy saýlarymen almastyrýǵa múmkindik beredi. Olar donordan alynady, biraq ony tabý ońaı emes.

Anyqtama: Aplastıkalyq anemıa – bul súıek kemiginiń barlyq negizgi qan jasýshalaryn (erıtrosıtter, leıkosıtter jáne trombosıtter) óndirýdi toqtatatyn sırek kezdesetin aýyr aýrý. Súıek kemigi – bul bizdiń kóptegen súıekterimizdiń ortasynda ornalasqan jumsaq, qýys materıal. Onda kóptegen qan óndiretin (gemopoetıkalyq) jasýshalar bar.

Abdýllanyń týystary arasynda donor tabylmady. Tipti jaqyn aǵasy da sáıkes kelmedi. Al, kóbinese, aýyrǵan baýyrlaryna jaqyn týystary súıek kemigin beredi.

Qazaqstandyq tizimde de Abdýllaǵa sáıkes keletin donor bolmady. Reseımen yntymaqtastyq týraly kelisimshartqa qol qoıylǵandyqtan, Reseıden izdeı bastady jáne kóp uzamaı sáttilikke jetti.

Anyqtama: Súıek kemigi donorlarynyń tizilimi – bul leıkemıa, lımfoma jáne basqa da aýyr qan aýrýlarymen aýyratyn naýqastarǵa gemopoetıkalyq diń jasýshalaryn berýge daıyn eriktilerdiń derekter bazasy. Qazaqstanda bul tizimde 12 000-nan astam adam bar. Bul salystyrmaly túrde az, mysaly, Germanıada 10 mıllıonnan astam áleýetti donor bar, biraq sońǵy jyldary bul kórsetkish ósip keledi – qazaqstandyqtardyń kóbirek bóligi bul tizimge qosylýda.

Qazaqstandyq jas balanyń genetıkalyq egizi bolyp, ózbek, lezgın, uıǵyr jáne orys qandary aǵyp jatqan 30 jastaǵy daǵystandyq, ulty dargın er adamnyń tabylýy tań qaldyrdy.

2024 jyldyń sáýir aıynda Ahmed qan jasýshalaryn tapsyryp, Abdýllaǵa súıek kemiginiń donory boldy.

«Endi Ahmed pen Abdýlla – qandas týystar. Bul jaqsylyqtyń ult pen shekara talǵamaıtynyn taǵy bir ret dáleldeıdi», - dedi jınalǵan dárigerler men qoǵam belsendileri.

Asel Baıseıitova atyndaǵy qaıyrymdylyq qorynyń dırektory, kezdesýdi uıymdastyrǵan Svetlana Selúnına Ahmedtiń Almatyǵa birden kelýge keliskenin aıtty. Balanyń ata-anasy da qýana qabyl aldy.

«Mundaı oqıǵalar óte mańyzdy, óıtkeni olar basqalarǵa úlgi bolady. Adamdar súıek kemigin berý týraly biledi, onyń ne úshin qajet ekenin túsinedi jáne prosedýradan qorqýdy qoıady. Biz adamdarǵa donor bir ret jaqsylyq jasap, ádettegi ómirin jalǵastyratynyn jáne bul onyń densaýlyǵyna esh áser etpeıtinin kórsetkimiz keledi», - dep bólisti Svetlana.

Kezdesý aldyndaǵy tolqý men ǵarysh

Úlken zalda bári Ahmedpen tanysyp jatqanda, Abdýlla anasymen birge kórshi bólmede onymen kezdesýdi kútip otyrdy. Bul sáttiń áserin kúsheıtý úshin arnaıy kidiris jasaldy – donor men resıpıent alǵash ret bir-birin kóredi.

Men, ýaqyt barda, balanyń anasy Aıgún Iahárovamen sóılestim.

— Qazir qandaı sezimdesiz? — dep suradym.

— Qatty tolqyp turmyn – ishim-syrtym túgel dirildep tur. Búgin múldem uıyqtaı almadym. Ahmedpen tanys bolsaq ta, telefon arqyly sóıleskenbiz. Ereje boıynsha, donor men resıpıent transplantasıadan keıin birden tanysa almaıdy, biraq transplantasıadan eki jyl ótken soń bizge baılanys aqparattarymen almasýǵa ruqsat etildi. Sol kezde tanystyq, biraq betpe-bet kezdesken emespiz.

Ulyńyzdy qutqarǵan adamdy kórý – bul sózben jetkize almaıtyn sezim.

Men keshe Abdýlla aýyrǵan kezde basymyzdan ótkenderdi eske aldym – qorqynyshty boldy. Biz donordy uzaq izdedik, sodan keıin Ahmedtiń jasýsha tapsyrýyn kúttik – onyń jeke máseleleri boldy, sonyń kesirinen ol birden jasaı almady. Biraq bárin birge ótkerdik...

— Abdýlla, sen qaı synypta oqısyń? — dep suradym, bala mezireıdi qarap otyrǵan jerinen.

— Ekinshige aýystym, qazir kanıkýldamyn.

— Nemen aınalysasyń?

— Sportty jaqsy kóremin.

— Al ne armandaısyń?

_Oılanyp qalady._

— Ǵaryshqa ushqym keledi…

— Kútpegen jaýap, — dep kúldim. — Batyl ekensiń.

— Men de kútpegen edim, - dep kúldi Aıgún. – Ulymnyń ne armandaıtynyn bilip aldym.

Olardy zalǵa shaqyrady. Jaqynda Ahmedpen kezdesedi. Men eń mańyzdy sátti ótkizip almas úshin zalǵa asyqtym.

Men qaharman emespin, tek jol kórsetýshimin

Ahmed ústelden turdy. Barlyǵy ornynan turdy. Únsiz qaldy. Kútti.

Zalǵa Abdýlla kirdi. Erlershe salmaqty, artyq sózsiz qol alysty, amandasty.

Bala shatasyp qaldy, aınalasyndaǵy beıtanys adamdardyń ne úshin kóp ekenin tolyq túsinbedi. Ahmed Abdýllany ıyǵynan sıpap, sýretke túsirýge múmkindik berdi. Er adam kúldi. Bala beıtarap qalpyn saqtady.

Alǵashqy halyqaralyq donor men resıpıent kezdesýi eshqandaı aıqyn emosıasyz ótti. Zaldaǵy áıelder kózderine jas almaı otyrsa, eki basty keıipker erekshe bir sát ótip jatqanyn bildirmedi.

Biraq, toqtańyz. Ahmed ózin qaharman sanaı qoımaǵan – tipti olaı ataýyn qalamady.

«Qaharmandar – bul meniń kezdesýimdi uıymdastyrǵan dárigerler. Men tek jol kórsetýshimin – Qudireti kúshti Ie meni osy balaǵa kómektesý úshin tańdady. Men bolmasam, meniń ornymda basqa bireý bolar edi».

Mine, barlyǵyn tanystyrýǵa tamasha sát – Almatydaǵy kezdesýge qatysqan jáne Mahachkaladan beınebaılanys arqyly qosylǵan barlyq keıipkerler. Olardyń barlyǵy birge Abdýllanyń ómirin qutqardy.

Almatydaǵy ekinshi klınıkalyq balalar aýrýhanasynyń gematologıa bóliminiń meńgerýshisi, balanyń emdeýshi dárigeri – Uljasǵas Usqenbaeva.

Ulttyq pedıatrıa jáne balalar hırýrgıasy ortalyǵynyń Respýblıkalyq balalar onkologıasy jáne gematologıa ortalyǵynyń jetekshisi – Gúlnar Ábdilova.

Sol Ulttyq pedıatrıa ortalyǵynyń transplantasıa bóliminiń meńgerýshisi, Abdýllaǵa transplantasıa jasalǵan – Erǵalı Sársekbaev.

Mahachkala qalalyq qan ortalyǵynyń jetekshisi – Hadıjat Tankaeva jáne Ahmed donor bolatyny belgili bolǵannan keıin ony sońyna deıin baqylaǵan dáriger – Natalá Malysheva.

Endi ózin qaharman sanamaıtyn adam týraly taǵy birneshe sóz. Ahmed stýdent kezinde qan tapsyra bastaǵan. Aǵa ápkesin kórip qan tapsyra bastaǵanyn aıtady.

«Bir kúni ol úıge kelip, maǵan donor belgisin kórsetti. Al men: men ne – nasharmyn ba? Maǵan da sondaı kerek – dep, sabaq aldynda qan ortalyǵyna baryp turýdy ádetke aınaldyrdym. Keıin mende de belgi paıda boldy», - dep kúldi er adam.

Súıek kemigi donorlarynyń tizilimine erikti retinde qan tapsyrýǵa kelisken sátin esine almaıdy. Al, Ahmedke qońyraý shalyp, basqa adamnyń ómirin qutqara alatynyn aıtqan kúnin jaqsy esine saqtaıdy.

«Men múldem oılanbadym – birden kelisim berdim. Tek meniń úmit artqan adamdardy renjitip qoıýym múmkin dep alańdadym. Ne bolaryn kim bilsin: densaýlyq máseleleri nemese Dagestannan ketýge kedergi keltiretin jeke jaǵdaılar týyndaýy múmkin», - dep eske alady.

Munda Ahmedtiń barlyq taldaýlary men tekserýleri Mahachkalada ótkenin, al transplantasıaǵa arnalǵan jasýshalar Kırov oblysyndaǵy qan ortalyǵynda alynǵanyn túsindirý qajet – onda barlyq qajetti jabdyqtar bar.

Ol jerden jasýshalar Almatyǵa jetkizildi. Bul da bólek áńgime. Kýrer – medısına qyzmetkeri, bizdiń jaǵdaıda sol dáriger Natalá Malysheva, Ahmedti súıemeldegen, gemopoetıkalyq diń jasýshalaryn Qazaqstanǵa ózi jetkizdi.

Júk erekshe, oǵan qoıylatyn talaptar da sondaı. Jasýshalar 72 saǵatqa deıin saqtalady, olardy tek qol júginde arnaıy boksta tasymaldaıdy, onda ár 15 mınýt saıyn temperatýrany tirkeıtin dachıkter bar. Ol +2-den +8 gradýs aralyǵynda bolýy kerek. Kýrer «jasyl» dáliz boıynsha ótedi jáne ereje boıynsha jasýshalar konteınerin qolynan jibermeýi kerek.

Qan ushaqpen ushyp bara jatqanda – naýqas operasıaǵa daıyndalady. Jetkizý eshbir qıyndyqsyz ótti. Al Ahmedtiń ózi Mahachkaladan Kırovqa barýy oqıǵasyz bolmady.

«Men tańerteń erte ushyp kettim jáne reıske keshigip qala jazdadym – uıyqtap qaldym. Aldyńǵy kúni saýsaǵymdy jaraqattap aldym, ol isip, qatty aýyrdy – uıyqtaı almaı, oıanbaı qaldym. Tura sala áýejaıǵa júgirdim jáne reıske tirkelgen sońǵy adam boldym», - deıdi ol.

Almatyǵa Ahmed te tańerteń kezdesý kúni ushyp keldi, qalany áli kórmegen.

«Eshteńe etpes, áli serýendeýge ýaqyt bolady», - dep kúldi.

Qas, teńiz jáne lezgınka

— Ózińiz qalaı oılaısyz, siz ben Abdýllanyń qandaı da bir uqsastyǵy bar ma? — dep suradym.

— Qaspen, - dep kúldi Ahmed. – Men úıde áıelime: bizdiń uldarymyzda (Ahmedtiń eki uly bar) nege meniń qasymdaı qas joq dep ázildeımin. Al Abdýllada bar. Biz ekeýmiz de qasymyzdyń astynan bárin kóretindeımiz.

Biraq Ahmed Abdýllaev pen Abdýlla Iahárov arasyndaǵy sáıkestikter men uqsastyqtar munymen bitpeıdi. Bala sportty jaqsy kóredi jáne kúrespen aınalysady – al bul, qalaı bolǵanda da, árbir daǵystandyqtyń DNQ-syna sińgen sıaqty. Ahmedtiń ózi de uzaq ýaqyt qol kúresimen aınalysqan. Al Dagestan – Abdýllanyń otbasy úshin jaı ǵana kartadaǵy núkte emes, anasynyń ekinshi Otany.

«Meniń ájem Dagestannan shyqqan, ol bala kezinde Qazaqstanǵa kóship kelgen. Biraq men bala kezimde sol jaqqa jıi baratynmyn, al bir kezde – besinshiden toǵyzynshy synypqa deıin – tipti tisimniń úıinde Mahachkalada turdym. Sol jerlerdi qatty saǵyndym – endi Dagestanǵa taǵy bir ret barýǵa sebep paıda boldy», - dep bólisti Aıgún Iahárova.

Taǵy bir sebep. Mahachkala qan ortalyǵynyń jetekshisi Hadıjat Tankaevadan áserlerimen bólisýin suraǵanda, ol birden Aıgún men Abdýllany Dagestanǵa shaqyrdy, al bas tartý…

«Men ózim sizderdi qarsy alamyn jáne bárin uıymdastyramyn. Bizde jaqsy. Teńiz jyly, adamdar shomylady, shashlyk qýyrylady, lezgınka bılenedi…»

Bári kúlip, osy kórinisti elestete bastady. Al Ahmed Dagestan týraly aıtqanda kúldi.

«Men ınternetke kirip, daǵystansha «rahmet» qalaı aıtylatynyn izdedim. Biraq bári ońaı emes bolyp shyqty: respýblıkada ondaǵan halyq bar jáne árqaısysynyń óz tili bar. Biraq men sizderge barlyq tilderde «rahmet» aıtýǵa daıynmyn», - dep onkologıalyq aýrýlarmen aýyratyn balalarǵa kómektesetin qoǵamdyq qordyń jetekshisi Elmıra Álıeva barlyǵyn kóńildi kúıge engizdi.

«Barkalla» dep aıtýǵa bolady – «rahmet», bul alǵys, Kavkazda bári túsinedi», - dep keńes berdi oǵan.

«Demek, men júregimmen aıta alamyn: barkalla, Ahmed!» - dedi Elmıra.

Barkalla!