InfoHub Logo

Qazaqstan Respýblıkasy Májilisiniń birneshe depýtaty tarıhı Otanyna oralǵan qandastarǵa arnalǵan memlekettik tildi bilý emtıhanyna qatysty Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligine syn aıtty. Mınıstrlik bul talapty barlyq azamattar úshin mindetti bazalyq shart dep málimdedi.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Depýtattar ne deıdi?

Májiliste tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý, sondaı-aq halyq kóshi-qony máseleleri boıynsha zań jobasy birinshi oqylymda qaraldy. Talqylaý barysynda depýtat Murat Ábenov qandastarǵa, ıaǵnı tarıhı Otanyna oralǵan etnıkalyq qazaqtarǵa arnalǵan memlekettik tildi testileý máselesin kóterdi.

«Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligine suraǵym bar. Biz jaqsy zań qabyldap jatyrmyz. (...) Qandastarǵa qatysty aıtarym, olardan birneshe ótinish, shaǵym aldym. Buǵan deıin qandastar qaı óńirge qonystanýdy ózderi sheshetin edi. Endi bul pılottyq joba olardy tek belgili bir óńirlerge qonystanýǵa shekteıdi. Buǵan deıin olar Qaztest tapsyrmaǵan, qazaq tilin bilý emtıhanyn da tapsyrmaǵan. Al qazir Qaztest engizildi, al bizdiń qandastar kırıllısany da bilmeıdi, Qaztest tapsyrý bylaı tursyn. Sondyqtan olar qazir elshilikterdiń mańaıynda júr», — dedi ol.

Depýtat qandastarǵa mundaı talaptardyń ne úshin engizilgenin, bul olardyń quqyqtaryn buzady dep sanaıtynyn aıtty.

Májilis depýtaty Qazybek Isa da qandastar úshin memlekettik tildi bilý boıynsha mindetti emtıhan týraly pikir bildirdi.

«Azamattyq kodekstiń 17-babyna sáıkes, etnıkalyq qazaqtarǵa qazaq tilinen emtıhan tapsyrý talaby qoldanylmaıtyny anyq jazylǵan. Al qazir júzege asyrylyp jatqan pılottyq jobada qandastardy qazaq tilinen emtıhan tapsyrýǵa mindettegen. Demek, bir zań ekinshisine qaıshy kele me? Jaqynda ǵana Almatyda 150 qandaspen kezdestim. Abaı oblysy Maqanshy aýylynan múgedek bir azamat maǵan júgindi. Qytaıda basqa alfavıt, basqa elderde basqa. Qazaq tilinen emtıhan tapsyrý qanshalyqty ádiletti? Shynymdy aıtsam, tipti mınıstrlik qyzmetkerleriniń ózi bul emtıhandardy tapsyra almaıdy. Bul – óreskel jaǵdaı dep oılaımyn», — dedi Isa.

Mınıstrlik ne dep jaýap berdi?

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý birinshi vıse-mınıstri Erbol Tuıaqbaev qandastardyń mundaı emtıhandardy áli elge tolyq taratylmaǵan pılottyq joba aıasynda tapsyratynyn málimdedi. Onyń aıtýynsha, pılottyq joba memleket múddesi men ekonomıkanyń damýy úshin engizilgen.

«Eger qandas Qazaqstanda turýdy kózdese, biz azamattyq alýǵa kómektesemiz. Al eger mıgrant bizdiń elimizde ýaqytsha turýdy qalasa, ony jumysqa ornalastyrý úshin belgili bir óńirlerge jiberemiz. Qaztestke keletin bolsaq, logıka mynadaı: Qazaqstanǵa kóship kelgisi keletin kez kelgen azamat úshin bazalyq qazaq tilin bilý mindetti, bul onyń kúndelikti ómirde óz oıyn erkin bildirýine múmkindik beredi. Iaǵnı, bul qazir mindetti talap retinde engizilip otyr – qandastar Qaztest tapsyrady. Bul – álemdik tájirıbe, biz ony engizdik», — dep túsindirdi Tuıaqbaev.

Sheneýniktiń aıtýynsha, pılottyq jobanyń maqsaty – óńirlerge jetispeıtin kadrlardy tartý. Jalpy, bul máseleni bolashaq otyrystarda jeke zań jobasy aıasynda qaraý josparlanýda.

Májilis kýlýarynda Erbol Tuıaqbaev qazaq tilin bilý boıynsha testtiń qıyn emes ekenin jáne ony tapsyrý qıyndyq týdyrmaıtynyn aıtty.

«Suraqtar jeńil, barlyǵy 60 suraq, 70 paıyzdyq mejege jetý kerek. Bul – halyqaralyq tájirıbe. Eger adam osy elde ómir súrgisi kelse jáne óz taǵdyryn osy elmen baılanystyrǵysy kelse, ol kem degende bizdiń tilimizdi bazalyq deńgeıde bilýi tıis. Al eger adamnyń maqsaty osynda jumys isteý, osynda tabys tabý, adal salyq tóleý bolsa, onda biz osy kedergilerdiń barlyǵyn joıamyz, kerisinshe, mundaı adamdarǵa proaktıvti túrde kómektesemiz. Ásirese, joǵary bilikti mamandar bolsa», — dep qosty vıse-mınıstr.

Esterińizge sala keteıik, naýryz aıynda Eńbek mınıstrligi qandastardy qonystanǵan óńirlerinde jumysqa ornalasýǵa mindetteıtin túzetýler ázirlegen bolatyn. Bul buıryq jobasy azamattardy qonystandyrý baǵdarlamalarynyń tıimdiligin arttyrý jáne olardy jańa óńirlerde bekitý maqsatynda ázirlendi. Mınıstrlik resmı jumyspen qamtylýdyń joqtyǵy qonys aýdarýshylardyń bekitilýin azaıtatynyn, qaıta kóshi-qonǵa ákeletinin jáne jergilikti búdjetterge salmaqty arttyratynyn atap ótti.

Sol aıda mınıstrlik 2026 jyly tarıhı Otanyna 3 335 etnıkalyq qazaqtyń oralyp, qandas mártebesin alǵanyn habarlady. 1991 jyldan beri respýblıkaǵa 1,1 mıllıonnan astam etnıkalyq qazaq oraldy.