InfoHub Logo

Qyzylorda oblysy, Jańaqorǵan aýdanyndaǵy Aqqyr aýylynan ońtústikke qaraı ornalasqan Djent qalasynyń qıraǵan orny – ortaǵasyrlyq tarıhtyń kýási. Syrdarıanyń tómengi aǵysyndaǵy bul qala tarıhta saıası, ekonomıkalyq jáne dinı turǵydan erekshe mańyzǵa ıe bolǵan.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Tarıhshy Darhan İlıasovtyń aıtýynsha, Djent qalasy jazba derekterde shamamen X ǵasyrdan bastap kezdesedi. Ol Uly Jibek jolynyń boıynda, Horezmnen Sarysý jáne Torǵaı ózenderi arqyly Batys Sibir men Ortalyq Qazaqstanǵa baratyn kerýen joldarynyń torabynda ornalasqan.

Qalanyń tarıhy men mańyzy

Bastapqyda qala Oǵyz qaǵanatynyń quramyndaǵy iri bekinis jáne saýda ortalyǵy bolǵan. Onyń tarıhy ataqty Seljúk ımperıasynyń paıda bolýymen tyǵyz baılanysty. Seljúk bek óziniń memleketiniń tiregi retinde osy qalada ıslam dinin qabyldaǵan. Tipti, Djent jerinde Seljúk memleketiniń negizin qalaýshylardyń biri Súleımen-shah jerlengen degen derekter de bar.

XIII ǵasyrdyń basynda (1220 jyly) Shyńǵys han áskerleri Syrdarıa boıyndaǵy qalalarǵa shabýyl jasaǵanda, Djent basqa qalalardan aıyrmashylyǵy, aýqymdy qıraýdan aman qalǵan. Mońǵol qolbasshysy Joshy han qalany beıbit jolmen baǵyndyryp, óziniń ordasy etken. XIII-XIV ǵasyrlarda Djent Altyn Ordanyń Syrdarıa óńirindegi eń iri ákimshilik jáne ekonomıkalyq ortalyǵyna aınalǵan. Munda Altyn Orda handarynyń atynan aqsha soǵatyn Monetnyı dvor jumys istegen. Bul qalanyń memleket ishindegi qarjylyq jáne strategıalyq qýatyn kórsetedi.

Ortaǵasyrlyq saýda jáne mádenıet ortalyǵy

Ortaǵasyrlyq saıahatshylar men geograftar Djentti baı bazarlary men ónimdi jerleri bar gúldengen qala retinde sıpattaǵan. Ortalyq Azıa, Iran, Qytaı jáne Eýropadan kelgen kópester munda matalar, keramıkalyq ydystar, jibek jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderin aıyrbastaǵan.

Arheologıalyq qazbalar qalanyń qysh óneri, metalýrgıa, zergerlik jáne súıek óńdeý ónerinde joǵary damyǵanyn kórsetti.

Qalanyń quldyraýy men zerttelýi

Djent Syrdarıa óńirindegi ıslam mádenıetiniń basty ortalyǵy bolǵan. Munda záýlim meshitter, medreseler jáne úlken kitaphanalar bolǵan. Bul qaladan shyqqan ǵalymdar óz esimderine «ál-Djendı» degen qosymshany tirkep otyrǵan.

XIV ǵasyrdyń aıaǵy – XV ǵasyrdyń basynda Abylaı hannyń joryqtary men Syrdarıadaǵy sýdyń azaıýy Djenttiń sharýashylyǵyna aýyr soqqy bolyp tıgen. Altyn Orda ydyraǵannan keıin ishki qaqtyǵystar kúsheıip, XVI ǵasyrǵa qaraı qala birtindep bosap, ómir súrýin toqtatqan.

XX ǵasyrda Sergeı Tolstovtyń basshylyǵymen júrgizilgen Horezm arheologıalyq-etnografıalyq ekspedısıasy qala ornynda aýqymdy zertteýler júrgizgen. Nátıjesinde, qalany qorshaǵan bıik qabyrǵalar men munaralardyń qaldyqtary, aryqtar men kanaldar, sondaı-aq Altyn Orda dáýirine jatatyn tıyndar men keramıka tabyldy. Munyń bári Djent qalasynyń jaı ǵana qırandy emes, qazaq memlekettiliginiń qalyptasý kezeńindegi Syrdarıa óńiriniń saıası jáne mádenı qýatynyń kýási ekenin dáleldeıdi.