InfoHub Logo

Almaty qalasynyń Almaly aýdandyq sotynda burynǵy vıse-mınıstrler Aqmadı Sarbasov pen Dáýlet Aryndyqov, sondaı-aq Birinshi kredıttik búronyń basshysy Rýslan Omarovqa qatysty qylmystyq is boıynsha kezekti sot otyrysy ótti. Aıyptaýshy tarap olardy memleketke 2 mıllıard teńgeden astam shyǵyn keltirdi jáne 75 myń dollar kóleminde para berdi degen aıyptarmen baılanystyrady.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

İs boıynsha 80 kýáger bar

Sot otyrysy tańǵy saǵat 10:00-de bastalýy tıis bolǵanymen, tek eki saǵattan keıin bastaldy. İsti qarap jatqan sýdıa Quralaı Darhanova jýrnalıserge sot zalynda foto- jáne beıne túsirilim júrgizýge ruqsat bermedi.

Aıyptalýshylar qatarynda: Rýslan Omarov – «Birinshi kredıttik búro» JSHS bas dırektory; Aqmadı Sarbasov – «Eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵy» AQ basshysy, buryn eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý birinshi vıse-mınıstri qyzmetin atqarǵan; Dáýlet Aryndyqov – «Eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵy» AQ burynǵy basshysy, densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý vıse-mınıstri qyzmetin atqarǵan.

Eki mıllıardqa jýyq shyǵyn

Tergeý málimetteri boıynsha, kúdiktilerdiń turǵylyqty jerleri tintý kezinde 370 myń dollar jáne 4,5 mıllıon teńge tárkilengen.

Tergeýshilerdiń nusqasy boıynsha, azamattardyń tabystary týraly málimetterdi bankterge usynatyn memlekettik «Eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵy» (ERDO) arqyly «Birinshi kredıttik búro» (BKB) naryqtaǵy negizgi básekeles aldynda zańsyz artyqshylyq alǵan. Memleketke keltirilgen shyǵyn kólemi shamamen 2 mıllıard teńgege baǵalanǵan. Buǵan qosa, aıyptalýshylarǵa básekelestiń qyzmetin shekteý jáne 75 myń dollar para berý úshin zıandy baǵdarlamalyq kodty paıdalandy degen aıyp taǵylýda.

Eki mıllıardqa baǵalanǵan bes paıyz

Aıyptaýdyń negizi – ERDO men BKB arasyndaǵy kelisimshart. Birinshisi – azamattardyń tabystary týraly derekterdiń jalǵyz operatory bolyp sanalady. Bul málimetterdi bankter nesıe bergen kezde paıdalanady, al kredıttik búrolar olardy tek ERDO arqyly ǵana ala alady.

Aıyptaý aktisinde 2020 jyldyń jeltoqsanynda ortalyqtyń sol kezdegi basshysy Dáýlet Aryndyqov pen BKB basshysy Rýslan Omarovtyń qosymsha kelisimge qol qoıǵany kórsetilgen. Bul qujat taraptar arasyndaǵy tabysty bólýdi ózgertken. Buryn BKB ár suranys qunynyń 30%-yn alsa, kelisimge qol qoıylǵannan keıin onyń úlesi 35%-ǵa deıin ósken. Al ERDO úlesi tıisinshe 70%-dan 65%-ǵa deıin qysqarǵan.

Tergeý bul qosymsha bes paıyzdyń jeke kompanıaǵa naryqta artyqshylyq bergenin esepteıdi.

«Omarov bul artyqshylyqtyń BKB úshin teń emes jáne dıskrımınasıalyq básekelestik jaǵdaılaryn týdyratynyn, klıentterdi tartýǵa baǵyttalǵan belsendi tarıf saıasatyn júrgizýge múmkindik beretinin, sondaı-aq kompanıanyń tabysyn arttyryp, quryltaıshylar aldyndaǵy iskerlik bedelin nyǵaıtatynyn túsindi», – dep aıyptaý aktisin oqyp berdi prokýror.

Tergeý derekteri boıynsha, 2021 jyldyń qańtarynan 2025 jyldyń sáýirine deıin memleket 1,95 mlrd teńge tabys tappaǵan.

Bir baǵdarlamalyq kod básekelesti qalaı joıady?

Sarbasovtyń qorǵaýshysy Narıman Kervenov aıyptaýdyń negizgi epızodtary boıynsha óz ustanymyn baıandady. Onyń aıtýynsha, 2022 jyly ERDO ishine BKB-nyń negizgi básekelesi – Memlekettik kredıttik búronyń suranystaryn óńdeýdi jasandy túrde baıaýlatatyn tetik engizilgen.

İs materıaldarynda bul úshin baǵdarlamalyq kodqa engizilgen Thread.sleep fýnksıasy qoldanylǵany aıtylady.

«Shartty kidirtý tek Memlekettik kredıttik búronyń suranystary úshin belsendiriledi jáne olardyń basymdylyǵyn ádeıi tómendetýge baǵyttalǵan», – dep qorytyndylady sarapshylar.

Nátıjesinde, Memlekettik kredıttik búronyń suranystary bir-úsh sekýnd ishinde óńdelse, Birinshi kredıttik búronyń ótinishteri shamamen 0,3 sekýndta óńdelgen. Osynyń saldarynan klıenttik suranystardyń bir bóligi BKB-ǵa aýysyp, onyń tabysyn arttyrǵan. Osylaısha, kompanıa zańsyz artyqshylyq alǵan.

Advokattyń aıtýynsha, is materıaldarynda azamattardyń nesıe tarıhyn alý úshin bankterdiń ekinshi deńgeıli suranystary týraly aıtylady.

«Bankterdiń ekinshi deńgeıli mekemeleri nesıe bergen kezde jáne basqa jaǵdaılarda azamattyń nesıe tarıhyn, ıaǵnı onyń nesıelik mindettemeleri týraly málimetterdi alý úshin suranys jiberetini týraly sóz bolyp otyr. Tergeý nusqasy boıynsha, atalǵan zıandy baǵdarlama dál Memlekettik kredıttik búroǵa qarsy baǵyttalyp, suranystardy óńdeýdi baıaýlatý arqyly onyń tabysyn azaıtý úshin qoldanylǵan», – dedi qorǵaýshy.

Onyń aıtýynsha, Aqmadı Sarbasovtyń bul baǵdarlamaǵa esh qatysy joq.

«Meniń qorǵalýshym tek 2025 jyly jumysqa ornalasty. Ol nege bul iske tartylǵany áli kúnge deıin túsiniksiz. İs boıynsha ondaǵan kýáger bar, kóptegen ekonomıkalyq saraptamalar júrgizildi. Sot otyrysynyń qorytyndysy boıynsha onyń kinási dáleldenbegeni jáne dáleldenýi múmkin emes ekeni anyqtalady dep esepteımin», – dedi advokat Kervenov.

Budan keıin qorǵaýshy para aldy degen aıypty istiń negizgi daýly máseleleriniń biri dep atady.

Onyń aıtýynsha, qylmystyq is materıaldarynda Aryndyqovty, Omarovty jáne Sarbasovty ustaýdyń beınejazbasy bar. Alaıda, bul jazba qorǵaýshynyń pikirinshe, aıyptaý aktisinde baıandalǵan jaǵdaılarǵa sáıkes kelmeıdi.

«Quqyqtyq saraptamada Sarbasovtyń jeke ózi 75 myń dollar para alǵany kórsetilgen. Alaıda, tergeý barysynda onyń janynan mundaı soma tabylmaǵany jáne tárkilenbegeni anyqtaldy. Bul aqsha múldem basqa adamnan tárkilengen. Nelikten dál osy áreket Sarbasovqa taǵylyp otyrǵany belgisiz», – dep atap ótti qorǵaýshy.

Advokattyń pikirinshe, mine sondyqtan da beınejazba men aıyptaý nusqasy arasynda eleýli qaıshylyqtar bar.

Qorǵaýshy sondaı-aq, sotqa deıingi tergeý satysynda qorǵaýshy tarapynyń sanaly túrde jaýap berýden bas tartqanyn habarlady.

«Kýágerlerdiń kóptigi men júrgizilip jatqan saraptamalarǵa baılanysty biz qorǵalýshymyzdyń jaǵdaıyn qıyndatpaý úshin jaýap berýden bas tarttyq. Endi, sot otyrysy barysynda mindetti túrde jaýap beremiz. Biraq bul barlyq kýágerlerdi tyńdap, qylmystyq is materıaldaryn tolyq zerttep, barlyq saraptamalardy qaraǵannan keıin bolady», – dedi Narıman Kervenov.

Onyń aıtýynsha, Aqmadı Sarbasov ózine taǵylǵan aıyptardy tolyǵymen joqqa shyǵarady. Ásirese, qorǵalýshy jumysqa jańa kelgenin, al is materıaldarynda aıtylatyn oqıǵalar 2019 jylǵa jatatynyn atap ótti.

Qylmystyq is boıynsha sot tergeýi jalǵasýda. Aldaǵy otyrystarda ondaǵan kýáni tyńdap, júrgizilgen saraptamalardyń nátıjelerin zerdeleý josparlanýda.