InfoHub Logo

Ǵalymdar 3I/ATLAS kometasynyń sý quramynda buryn-sońdy kezdespegen mólsherde «aýyr sý» bar ekenin anyqtady. Bul jańalyq kometanyń Kún júıesindegi basqa nysandardan ózgeshe jaǵdaıda qalyptasqanyn ańǵartady.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Kometanyń qupıasy

3I/ATLAS kometasy bir jyl buryn ǵana tabylyp, Kún júıesinen tysqarydan kelgen úshinshi nysan retinde tirkelgen bolatyn. Mıchıgan ýnıversıtetiniń zertteýshileri kometanyń gazdar qabatyndaǵy sýdy taldap, sýteginiń aýyr ızotopy – deıterııdiń ádetten tys joǵary konsentrasıasyn tapty.

Qalypty sý eki sýtegi jáne bir ottegi atomynan tursa, «aýyr sýda» sýteginiń ornyna deıterıı bolady. Deıterıı quramynda protonmen qatar neıtron da bar.

Ǵalymdar ne deıdi?

Zertteýshiler 3I/ATLAS kometasyndaǵy deıterıı men qalypty sýteginiń araqatynasy Kún júıesindegi kometalarǵa qaraǵanda shamamen 30 ese, al Jer okeanyndaǵy sýǵa qaraǵanda 40 ese joǵary ekenin anyqtady.

«Sýdaǵy deıterıı men qalypty sýteginiń araqatynasy biz buryn-sońdy basqa planetalyq júıelerde nemese kometalarda kórmegen deńgeıde joǵary bolyp shyqty», - deıdi zertteý jumysynyń jetekshi avtory Lýıs Salasar Mansano.

Jańalyqtyń mańyzy

Ǵalymdardyń pikirinshe, deıterııdiń joǵary mólsheri kometanyń óte sýyq jáne az sáýleli aımaqta qalyptasqanyn bildiredi. Bul jańalyq galaktıkadaǵy planetalyq júıelerdiń qalyptasý jaǵdaılarynyń birkelki emes ekenin dáleldeıdi.

«Bul bizdiń Kún júıesiniń qalyptasýyna ákelgen jaǵdaılardyń galaktıkanyń barlyq jerinde birdeı emes ekeniniń aıǵaǵy», - deıdi zertteýge qatysqan Teresa Paneke-Karreno.

Bul zertteýge Arızonadaǵy MDM observatorıasy men Chılıdegi ALMA radıoteleskop kesheniniń derekteri paıdalanyldy. ALMA quraldary alǵash ret ǵarys obektisindegi aýyr sýdyń mólsherin tikeleı ólsheýge múmkindik berdi.

Bolashaqta jańa teleskoptardyń kómegimen mundaı jańalyqtardyń kóbeıetini jáne galaktıkanyń ártúrli bólikterindegi planetalyq júıelerdiń qalyptasý jaǵdaılaryn salystyrýǵa bolatyny boljanýda.