InfoHub Logo

Eýropanyń jeti memleketi – Fransıa, Germanıa, Italıa, Polsha, Ispanıa, Ulybrıtanıa jáne Danıa – AQSH tarapynan Grenlandıaǵa qatysty nıet bildirýlerinen keıin ortaq málimdeme taratyp, araldyń taǵdyryna qatysty sheshimderdi tek Danıa men Grenlandıa halqynyń ózi qabyldaıtynyn qadap aıtty. Bul arakttegi qaýipsizdik arhıtektýrasy men BUU Jarǵysynyń qaǵıdattaryn saqtaý turǵysynan mańyzdy qadam sanalady.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Ne aıtyldy: egemendik jáne quqyq

Málimdemede Grenlandıa halqynyń quqyǵy men aýmaqtyq tutastyq, shekaralardyń myzǵymastyǵy sekildi halyqaralyq quqyq normalary basa kórsetildi. 2026 jylǵy 6 qańtarda jarıalanǵan qujatqa sáıkes, Arktıkadaǵy qaýipsizdik tek kópjaqty yntymaqtastyq arqyly qamtamasyz etilýi tıis.

Danıanyń Vashıngtondaǵy elshisi Iesper Móller Sórensen de AQSH-pen odaqtastyq qatynastardy moıyndaı otyryp, Koróldiktiń aýmaqtyq tutastyǵyna tolyq qurmet kútiletinin málimdedi. Grenlandıa premer-mınıstri Iens-Frederık Nılsen aral kartasynyń AQSH týynyń tústerimen boıalǵan sýretine qatysty «qurmetsizdik belgisi» degen baǵa berip, sonymen birge «úreı týdyrýǵa negiz joq» ekenin aıtty.

Vashıngtonnan kelgen sıgnaldar

Ótken demalysta AQSH-tyń burynǵy prezıdenti Donald Tramp Venesýeladaǵy áskerı operasıadan keıin Arktıkadaǵy ulttyq qaýipsizdik talaptaryn alǵa tartyp, Grenlandıanyń strategıalyq mańyzyn atap ótti. Buǵan qosa, Aq úı apparaty basshysynyń orynbasary Stıven Mıllerdiń jubaıy X jelisinde Grenlandıa kartasyn AQSH týynyń tústerimen jarıalap, «Jaqynda» dep jazdy.

Politico basylymy Vashıngtondegi derekkózderine súıenip, AQSH 2026 jyldyń sońyna deıin Grenlandıaǵa yqpalyn kúsheıtý josparyn qarastyryp jatqanyn jazdy. Sarapshylardyń aıtýynsha, yqpal naýqany saıası tepe-teńdikke áser etýge jáne aralmen «erkin asosıasıa» úlgisindegi kelisim usynýǵa umtylýy múmkin. Economist jazǵandaı, mundaı format aral aýmaǵynda amerıkalyq áskerdiń erkin qımylyna aıyrbas retinde kedendik jeńildikterdi qamtýy yqtımal.

Kontekst: araldyń mártebesi men tarıhy

Grenlandıa 1953 jylǵa deıin Danıanyń otary boldy. 2009 jyly aral ózin-ózi basqarý quqyǵyn keńeıtip, ishki saıasatynda derbes sheshim qabyldaý múmkindigin aldy. Degenmen, ol Danıa Koróldiginiń quramdas bóligi bolyp qala beredi.

Arktıkada Reseı men Qytaı belsendiliginiń artýy, jańa teńiz dálizderi men resýrstarǵa qyzyǵýshylyq óńirdiń geosaıası salmaǵyn kúsheıtip otyr. Sondyqtan Eýropa elderiniń 7-i birigip ún qatýy – halyqaralyq quqyq pen óńirlik turaqtylyqty saqtaýǵa baǵyttalǵan saıası sıgnal.