InfoHub Logo

Sońǵy kúnderi álem jurtshylyǵyn Nıderlandynyń MV Hondius krýızdik kemesinde tirkelgen ólimge ákeletin hantavırýs indeti alańdatýda. Bul jaǵdaı sırek kezdesetin juqtyrý aýqymy men adamnan-adamǵa berilý qaýpine baılanysty halyqaralyq nazar aýdardy. Keme bortynda ne boldy, jańa pandemıa qaýpi qanshalyqty shynaıy jáne Qazaqstan ne kútýi kerek?

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Alǵashqy ólimder: oqıǵa jelisi

1 sáýirde keme Argentınanyń Ýshýaııa qalasynan Ońtústik Atlantıkanyń shalǵaı araldary arqyly Kabo-Verdege ekzotıkalyq krýızge attandy. Bortta 23 elden 149 adam boldy: 88 jolaýshy jáne 61 ekıpaj múshesi.

Alaıda, biregeı ekspedısıa bolýy tıis saıahat kóp uzamaı halyqaralyq tótenshe jaǵdaıǵa aınaldy.

Joryq bastalǵannan keıin 10 kún ótken soń, 11 sáýirde, keme bortynda 70 jastaǵy Nıderland azamaty respıratorlyq aýrýdan qaıtys boldy. Onyń máıiti Áýlıe Elena aralyna jetkizildi. Kóp uzamaı onyń 69 jastaǵy áıeli de aýyryp qaldy.

24 sáýirde áıel aýyr halde Ońtústik Afrıkanyń Iohannesbýrg qalasyndaǵy aýrýhanaǵa evakýasıalandy. Ókinishke oraı, ony qutqarý múmkin bolmady.

Sol kúni Ulybrıtanıa azamaty da densaýlyǵynyń nasharlaýyna baılanysty keme dárigerine júgindi. Er adam kelesi kúni evakýasıalandy. Qazir ol jansaqtaý bóliminde jatyr.

2 mamyrda Germanıa azamatynyń qaıtys bolǵany týraly habarlandy.

Tek 4 mamyrda Nıderland juby men Germanıa azamatynyń And vırýsynan qaıtys bolǵany anyqtaldy. Bul hantavırýstyń adamnan-adamǵa beriletin jáne ólim-jitim kórsetkishi joǵary (35-40%) jalǵyz belgili túri.

Aldyn ala málimetter boıynsha, indet krýızdik keme attanbas buryn Argentınada bastalǵan bolýy múmkin.

Associated Press agenttiginiń habarlaýynsha, argentınalyq tergeýshiler Nıderland jubynyń vırýsty Ýshýaııada qustardy baqylaý sapary kezinde juqtyrýy múmkin degen boljam aıtty.

Jarıalanǵan sátke sáıkes, kem degende segiz adam juqtyrǵan, onyń úsheýi Nıderland pen Germanıa azamattary arasynda qaıtys bolǵan.

Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń (DDSU) basshysy Tedros Adhanom Gebreıesýs áleýmettik jelidegi paraqshasynda habarlaǵandaı, segiz jaǵdaıdyń beseýinde hantavırýs zerthanada rastalǵan, qalǵan úsheýi kúdikti bolyp qalýda.

Kanar araldaryna kirýge qatysty daý: qazir ne bolyp jatyr?

6 mamyrda Kabo-Verde jaǵalaýynda úsh kún bolǵan keme Ispanıaǵa bet aldy.

10 mamyrda MV Hondius kemesi Kanar araldarynyń biri – Tenerıfege toqtady.

Ispanıa densaýlyq saqtaý mınıstri Monıka Garsıa buǵan deıin habarlaǵandaı, keme bortynda áli de bar jolaýshylarda aýrý belgileri bolmaǵan. Aýyrǵandardyń barlyǵy kaıýtalarǵa oqshaýlanǵan.

Keme tańerteń aralǵa keldi, birneshe saǵattan keıin Ispanıa bıligi men dárigerler jolaýshylardy evakýasıalaý operasıasyn bastady.

Kemege Ispanıa arhıpelagyna kirýge ruqsat berý týraly sheshim ártúrli pikirler týdyrdy. Atap aıtqanda, Kanar araldarynyń prezıdenti Fernando Klavıho keme kelgenge deıin birneshe kún buryn Tenerıfege kirýge qarsy ekenin málimdegen.

«Jolaýshylardy úsh kúndik saparmen Kanar araldaryna ákelip, munda Kabo-Verdedegideı jasaıtyny nesi? Al eger olar juqtyrmaǵan bolsa jáne densaýlyqqa tónetin qaýip joq bolsa, nege olar Nıderlandyǵa qaraı júre bermeske? Nege olardy Kanar araldaryna ákelý kerek?»

Alaıda, DDSU bas dırektory Tedros Adhanom Gebreıesýs uıymnyń «Kanar araldary turǵyndaryna qaýipti tómen dep baǵalap otyrǵanyn» habarlady.

Onyń aıtýynsha, kemege DDSU sarapshysy, Nıderlandtan eki dáriger jáne Eýropanyń aýrýlardy aldyn alý jáne baqylaý ortalyǵynyń mamany kóterilgen. Olar keme Kanar araldaryna jetkenshe bortta boldy.

«Olar MV Hondius bortyndaǵy barlyq adamdardy medısınalyq tekserýden ótkizip, juqtyrý qaýpin baǵalaý úshin derekter jınaıdy. DDSU jolaýshylar men ekıpajdy qaýipsiz jáne qurmetpen shyǵarý, sondaı-aq kelgennen keıin olardy ári qaraı tasymaldaý boıynsha qadamdyq jedel usynystar ázirleýde», - dep habarlady Tedros.

Qansha adamnyń juqtyrǵany jáne jolaýshylar qaı elderge taraǵany týraly

Qazirgi ýaqytta Argentına, Kanada, Germanıa, Nıderland, Sıngapýr, Fılıppın, Ulybrıtanıa, Shveısarıa, Ispanıa, OAR jáne basqa da elderdiń turǵyndary baqylaýda. Olardyń barlyǵy kemeden ártúrli ýaqytta, hantavırýs týraly belgili bolmaı turyp jáne keme Tenerıfege kelmeı turyp ketip qalǵan.

Jolaýshylardyń ártúrli elderge qalaı taraǵany týraly suraq týyndaıdy. Munda da oqıǵa jelisin naqtylaý mańyzdy.

MV Hondius kemesiniń ıesi Oceanwide Expeditions kompanıasynyń baspasóz qyzmeti 24 sáýirde Áýlıe Elena aralynda 12 elden 30 jolaýshynyń kemeden túskenin habarlady. Olardyń arasynda keıin qaıtys bolǵan nıderlandtyq áıel de bolǵan. Sol kezde onyń kúıeýi qaıtys bolyp ketken – onyń máıiti de araldaǵy aıaldama kezinde kemeden shyǵarylǵan.

Kanada

7 mamyrda Kanadanyń Densaýlyq saqtaý mınıstri Marjorı Mıshel men Syrtqy ister mınıstri Anıta Anand áleýmettik jelide kemede bolǵan eki kanadalyqtyń úıge oralǵanyn málimdedi.

Taǵy bir kanadalyq azamat, kemede bolmasa da, sol reıste ushyp, aýrý belgileri bar adammen baılanysta bolýy múmkin. Úsheýinde de ınfeksıa belgileri joq, biraq olar ózdiginen oqshaýlanyp, dárigerlerdiń baqylaýynda.

Germanıa

6 mamyrda Germanıa azamaty evakýasıalandy. Onda aýrý belgileri bolmasa da, Germanıadan qaıtys bolǵan jolaýshymen baılanysta bolǵandyqtan, ony Dússeldorftaǵy aýrýhanaǵa tekserýge jatqyzdy.

Nıderland

Tenerıfege qonbaı turyp evakýasıalanǵandar arasynda 41 jastaǵy Nıderland azamaty da bolǵan. Ol ekıpaj múshesi bolǵany aıtylady.

Sıngapýr

7 mamyrda Sıngapýr bıligi MV Hondius kemesinde bolǵan eki el turǵynyn oqshaýlap, baqylaýǵa aldy. Eki jolaýshy da kemeden merziminen buryn túsip, keıinnen hantavırýsymen aýyrǵany anyqtalǵan adammen bir reıste ushqan.

Olardyń taldaý nátıjeleri áli daıyn emes, biraq bılik el halqyna aýrýdyń taralý qaýpin tómen dep baǵalaıdy.

Shveısarıa

Shveısarıanyń Federaldyq densaýlyq saqtaý basqarmasy 6 mamyrda MV Hondius kemesinde bolǵan er adamnyń hantavırýs juqtyrǵanyn jáne Súrıh ýnıversıtettik aýrýhanasynda em qabyldap jatqanyn habarlady.

Ulybrıtanıa

DDSU málimetinshe, 27 sáýirde keme dárigerine júgingen brıtandyq jolaýshy (joǵary temperatýra, entigý jáne pnevmonıa belgilerimen) mamyrdyń basynda OAR-ǵa evakýasıalanǵan. Ol jerde er adamǵa bilikti kómek kórsetildi.

Pasıentte vırýstyń juqqany rastaldy, qazir ol jansaqtaý bóliminde.

Taǵy bir brıtandyq, juqtyrýy kúdikti ekıpaj múshesi 6 mamyrda kemeden evakýasıalanǵandar arasynda bolǵan.

Eki brıtandyq basqalary oqshaýlanýda – olar keme Áýlıe Elena aralynda toqtaǵan kezde túsip qalǵan.

DDSU basshysynyń aıtýynsha, hantavırýstyń ınkýbasıalyq kezeńin eskere otyryp, «múmkin, kóbirek jaǵdaılar tirkelýi múmkin».

Soǵan qaramastan, oqıǵanyń mańyzdylyǵyna qaramastan, Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy hantavırýstyń taralý qaýpin tómen dep baǵalaıdy.

Hantavırýs týraly ne belgili?

Hantavırýstar – bul zoonozdy vırýstar toby, olar adamǵa tek juqtyrǵan kemirgishterden, atap aıtqanda, uzynquıryqty kúrish tyshqanynan beriledi. Adam vırýs bólshekteri bar aýany (aýrý janýarlardyń nemese záriniń quramyndaǵy) jutý arqyly juqtyrýy múmkin.

Adamnan-adamǵa berilýi múmkin jalǵyz jaǵdaı – bul And vırýsy, odan laınerdiń úsh jolaýshysy qaıtys boldy. Ol negizinen Argentına men Chılıde «mekendeıdi».

Qazaqstan Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ulttyq ortalyǵynyń (QDSO) baspasóz qyzmeti bizge habarlaǵandaı, vırýs juqtyrǵan bettermen janasý arqyly, al sırek jaǵdaılarda – tasymaldaýshy kemirgishterdiń tisteýi arqyly da berilýi múmkin.

«Berilý negizinen aýrýdyń alǵashqy kezeńinde tyǵyz jáne uzaq ýaqyttyq baılanys kezinde múmkin», - delingen habarlamada.

Anyqtama: prodromaldy kezeń – bul aýrýdyń bastapqy kezeńi, ınkýbasıalyq kezeń men aýrýdyń órshýi arasynda ótedi.

Mamandar aýrýdyń sımptomsyz bastalatynyn aıtady. Inkýbasıalyq kezeń jeti kúnnen 42 kúnge deıin nemese odan da kóp ýaqytty quraıdy, bastapqy kezeń – úsh-alty kún. Ol kelesi belgilermen birge júredi:

Aýrýdyń keıingi kezeńinde tynys alýdyń kúrt nasharlaýy, gıpoksıa, ókpe isinýi baıqalady.

QDSO habarlaǵandaı, ınfeksıanyń taralýyna yqpal etetin faktorlarǵa mynalar jatady:

Alaıda, qazaqstandyq sarapshylar da álem halqyna qaýiptiń tómen nemese óte tómen baǵalanatynyn atap ótti, sebebi And vırýsynyń tabıǵı qoımasy Eýropanyń kóptegen elderinde jáne Ońtústik Amerıkadan tys basqa aımaqtarda joq.

«Juqtyrý qaýpi tek aýyrǵandarmen tyǵyz baılanysta bolǵan adamdar úshin joǵary bolyp qalady», - dep atap ótti mamandar.

Qazaqstanǵa qaýip bar ma?

QDSO bizdiń elimizde And vırýsynyń taralmaıtynyn aıtyp, jurtshylyqty sabyrǵa shaqyrdy.

«Hantavırýs ınfeksıasyn, basqa da transshekaralyq ınfeksıalar sıaqty, halyqtyń halyqaralyq utqyrlyǵy aıasynda tasymaldaý qaýpi saqtalady. Biraq onyń deńgeıi azamattarymyz baratyn elderdegi epıdemıologıalyq jaǵdaıǵa jáne, árıne, ınfeksıanyń yqtımal kózderimen baılanysqa baılanysty», - delingen habarlamada.

Vedomstvo qazirgi tańda jaǵdaıdyń baqylaýda ekenin, halyq arasynda alańdaýshylyqqa negiz joq ekenin atap ótti. Qazaqstannyń densaýlyq saqtaý júıesi ákelingen jaǵdaılarǵa jaýap berýge daıyn.

Nelikten hantavırýs jaǵdaıy COVID-ten ózgeshe jáne pandemıa kútýge bola ma?

Jańalyqtar qorqynyshty kóringenimen jáne qoǵamda jańa pandemıanyń yqtımaldyǵy men maska rejıminiń qaıta oralýy talqylanyp jatsa da, sarapshylar, DDSU ókilderi sıaqty, ınfeksıanyń jahandyq taralý qaýpin tómen dep sanaıdy.

Bıolog, ımmýndaý boıynsha keńesshi Ásel Musabekova hantavırýstardyń, eń aldymen, jańa pandemıanyń sebebi bola almaıtynyn atap ótti, sebebi juqtyrý úshin – ásirese sóz bolyp otyrǵan And shtammymen – tyǵyz baılanys qajet.

Hantavırýs – bul COVID-19 nemese tumaý sıaqty adamnan-adamǵa ońaı beriletin klasıkalyq respıratorlyq vırýs emes, sondyqtan ol jańa pandemıaǵa ákelýi múmkin degen qaýip joq.

«Bul indette, kórip otyrǵanymyzdaı, adamdar bir-birimen krýızdik kemede baılanysta boldy. Sondaı-aq, aýyrǵandar arasynda bir reıste ushqan jolaýshylar da bar», - dep atap ótti sarapshy.

Musabekova bul vırýs kezindegi ólim-jitimniń shamamen 35-40 paıyzǵa jetetinin eske salady. Bir jaǵynan, bul óte joǵary jáne qorqynyshty kórsetkish. Biraq dál osyndaı aýyr aýrý túrine baılanysty onyń keń taralýy jáne pandemıa týdyrýy qıynyraq.

«Joǵary ólim-jitim indetti tezirek toqtatady: adam qaıtys bolǵanda, ol aýrýdy ári qaraı taratpaıdy. COVID-19 jaǵdaıynda jaǵdaı basqasha boldy. Sımptomsyz tasymaldaýshylar óte kóp boldy, olar aýrý týraly bilmegen de bolýy múmkin jáne aınalasyndaǵylardy juqtyra aldy. Sondyqtan vırýs áldeqaıda qarqyndy taraldy».

Ásel Musabekovanyń pikirinshe, COVID-19 kezindegideı karantın nemese maska shekteýleri de bolmaıdy.

«Qandaı faktorlar ádette jergilikti indettiń jahandyq pandemıaǵa aınalý múmkindigin anyqtaıdy? Men aıtyp ótken R kórsetkishi – bul bir aýyrǵan adamnyń ortasha eseppen qansha adamdy juqtyra alatyny. Bul jaǵdaıda ol COVID-19, tumaý jáne basqa da osyndaı vırýstarǵa qaraǵanda áldeqaıda tómen», - dep túsindiredi ol.

Alaıda, sarapshynyń aıtýynsha, qazaqstandyqtar áli de hantavırýstardyń ártúrli bolatynyn jáne keıbireýleri elimizdiń aýmaǵynda, atap aıtqanda Batys Qazaqstanda jáne Almaty oblysynda kezdesetinin este ustaýy kerek. Olar adamnan-adamǵa berilmeıdi, biraq aýyrǵan adam úshin qaýipti bolýy múmkin.

Ekinshisi – saıahat kezinde juqtyrý qaýpin eskerý qajet. Nıderlandtyq alǵashqy jupty eske alyńyz, olar And vırýsyn Argentınada qustardy baqylaý ekskýrsıasynda juqtyrǵan.

«Bul biz týrıs retinde beıtanys ekojúıege túsip, aınalamyzda qandaı ınfeksıalyq agentter men qandaı qaýip bar ekenin bilmeıtin jaǵdaı. Saıahat aldynda baratyn jerińiz týraly múmkindiginshe kóbirek aqparat alýǵa tyrysý kerek», - dep keńes beredi Musabekova.

Buǵan saıahat aldyndaǵy vaksınasıa máselesi de kiredi.