InfoHub Logo

Qazaqstanda mektep oqýlyqtaryn jańartý jumystary qaıta qolǵa alynyp, bul proses úsh jylǵa sozylady. 2026 jyldan 2028 jylǵa deıin ár synypqa arnalǵan oqý quraldary kezeń-kezeńimen jańartylmaq. Bilim mınıstrligi bul qadamnyń oqýshylardyń sapasyn arttyryp, oı-órisin damytýǵa jáne zamanaýı ekonomıka talaptaryna beıimdeýge septigin tıgizetinine senedi.

Bul – Táýelsizdik jyldaryndaǵy mektep bilimin jańartýdyń tórtinshi iri reformasy. Alaıda, buǵan deıingi kezeńderde oqýlyqtardaǵy qateler men úzdiksiz túzetýlerge baılanysty syn kóp aıtylyp, ata-analar men muǵalimder tarapynan senimsizdik týdyrǵan bolatyn.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Tórtinshi reforma, tórtinshi nusqa

Mektep oqýlyqtaryn jańartý týraly jańalyq 2026 jyldyń naýryz aıynda belgili boldy. Bul týraly Bilim mınıstri Juldyz Súleımenova úkimet otyrysynda aıtty. Keshendi ózgerister úsh jyl boıy kezeń-kezeńimen júzege asyrylady:

Súleımenovanyń aıtýynsha, bul tásil oqýshylardyń daıyndyq sapasyn arttyryp, olardyń taldaý jáne ǵylymı oılaý qabiletin damytyp, qazirgi ekonomıkada suranysqa ıe quzyrettilikterdi qalyptastyrýǵa múmkindik beredi. Mınıstr sondaı-aq, tárbıe jumystaryn kúsheıtýdi josparlap otyrǵanyn málimdedi. Mektepterde «Adal azamat» biryńǵaı baǵdarlamasy, al 5-9-synyp oqýshylary úshin «Konstıtýsıa negizderi» jáne «Quqyq jáne tártip» kýrstary engiziledi. Buǵan qosa, ekologıalyq bilim berýge de nazar aýdarylady.

Burynǵy qateler men syn-eskertpeler

Qazaqstan úshin bul bilim berý júıesin jańartýdyń tórtinshi iri reformasy. Alǵashqy kezeń 1991-2000 jyldary keńestik júıeden naryqtyq modernızasıaǵa kóshýmen baılanysty bolsa, ekinshisi 2001-2010 jyldary qazaqstandyq bilimdi álemdik prosesterge ıntegrasıalaýǵa baǵyttaldy. Úshinshi kezeń 2011-2025 jyldary 2009 jylǵy PISA zertteýindegi tómen nátıjelerge jaýap retinde bastaldy. PISA (Programme for International Student Assessment) – 15 jastaǵy oqýshylardyń fýnksıonaldyq saýattylyǵyn baǵalaıtyn halyqaralyq baǵdarlama.

Reformalardyń maqsaty jaqsy bolǵanymen, olardy júzege asyrýda kóptegen máseleler týyndady. Eń aldymen, bul oqýlyqtardaǵy qatelerge qatysty boldy. Mysaly, 2023 jyly matematıka oqýlyǵynda Jer ekvatorynyń uzyndyǵy 400 003 km dep kórsetilse, shyndyǵynda ol 40 075 km. Al 2020 jyly ádebıet oqýlyǵynda aqyn Mıhaıl Lermontovtyń 1814-1941 jyldary ómir súrgeni týraly qatelik tabyldy. 2019 jyly «Saýat ashý negizderi» oqýlyǵyndaǵy «terezeden temeki shegetin» balanyń sýreti de qoǵamda qyzý talqylanǵan edi.

Osyǵan uqsas jaǵdaılarǵa baılanysty, oqýlyqtardy qaıta jazý árqashan ata-analar men pedagogterdiń synyna ushyrap otyrady. Bilim berý salasyndaǵy sarapshy Baqytjan Dúısenova bul jaǵdaıdy bylaısha túsindiredi: «Oqýlyq bizdiń júıede bir mezgilde artyq baǵalanady jáne baǵalanbaıdy. Artyq baǵalanady – óıtkeni reformalar kóbinese odan bastalady. Baǵalanbaıdy – óıtkeni myńdaǵan mektep pen bala úshin ol áli de basty, keıde jalǵyz oqý quraly bolyp qala beredi».

Oqýlyqtardy kimder jazady jáne ne úshin?

Oqýlyqtardy jańartý qajettiligi bilim berý júıesin reformalaýmen jáne jańa standarttardy qabyldaýmen baılanysty. Bul proseske ǵylymdaǵy jańalyqtar, ekonomıkalyq, áleýmettik, saıası aspektiler áser etedi. Sarapshylardyń aıtýynsha, oqý ádebıetin jańartý – kez kelgen el úshin qalypty jaǵdaı, sebebi bilim berý standarttary, baǵdarlamalar, ǵylymı derekter únemi ózgeredi.

Qazaqstanda bul ásirese 2015-2020 jyldardaǵy jańartylǵan bilim mazmunyna kóshýden keıin aıqyn baıqaldy. Memleket reformany bilim berýden daǵdylardy, fýnksıonaldyq saýattylyqty, synı oılaýdy damytýǵa baǵyttalǵan modelge kóshýmen resmı túrde baılanystyrdy. Oqýlyqtardy jazýǵa ǵalymdar, ádiskerler jáne tájirıbeli muǵalimder qatysady. Memleket bul kezeńdi qarjylandyrmaıdy, baspalar óz qarajatyn salady. Daıyn qoljazba aldymen syrtqy sarapshylar tarapynan tekserilip, sodan keıin mektepterde synaqtan ótedi. Odan keıin ata-analar men pedagogterdiń pikiri eskerilip, túzetýler engiziledi. Sońynda arnaıy komısıa oqýlyqty resmı tizimge engizý-engizbeý týraly sheshim qabyldaıdy.

Reformalardyń nátıjesi qandaı boldy?

Oqýlyqtardy jańartý jumystaryna qyrýar qarjy jumsalady. Mysaly, 2025 jyly oqýlyqtardy saraptaýǵa 442,3 mıllıon teńge jumsalǵan. Alaıda, halyqaralyq PISA zertteýleriniń nátıjeleri boıynsha Qazaqstan áli de ortasha deńgeıden tómen qalyp otyr. Matematıka boıynsha tek eki paıyz oqýshy joǵary deńgeıge jetse, OECD ortasha kórsetkishi toǵyz paıyzdy quraıdy. Bul – mazmundy jańartý ıdeıasy durys bolǵanymen, ony jappaı mektep tájirıbesinde júzege asyrýdyń teń emestigin kórsetedi.

Degenmen, Bilim akademıasy bul baǵytta optımısik kózqarasta. Olardyń aıtýynsha, Qazaqstan PISA halyqaralyq testiniń nátıjeleri boıynsha álemdegi úzdik 50 eldiń qataryna kirmese de, bul zertteýler tek oqý baǵdarlamalarynyń mazmunyn ǵana emes, olardy júzege asyrýdyń keń kontekstin de kórsetedi. Sońǵy jyldary matematıka men oqýdan pozısıalaryn saqtap, jaratylystaný ǵylymdary boıynsha jaqsarǵan. Biraq, bul jetistikterge qaramastan, árbir oqýlyqty qaıta jazý áli de kóptegen azamattardyń narazylyǵyn týdyrýda.

Sarapshylardyń pikirinshe, bul jaǵdaıdyń birneshe sebebi bar: ózgeristerdiń mektepterge jetkilikti túsindirilmeýi, muǵalimderdiń jańashyldyqqa sezimtaldyǵy, ata-analardyń jańa tásilderge beıimdelýdegi qıyndyqtary jáne júıeniń formaldy engizý men naqty daıyndyǵy arasyndaǵy alshaqtyq. Oqýlyq júıeniń ózegi emes, quraly bolýy tıis. Onyń sapasy birinshi kezektegi másele bolyp qala beredi.