InfoHub Logo

Qazaqstanda elektrondy daýys berý qashan engizilýi múmkin? Bul suraqqa Ortalyq saılaý komısıasy (OSK) jaýap berdi.

Komısıanyń Tengrinews.kz resmı saýaldamasyna bergen jaýabyna sáıkes, búginde elektrondy daýys berý júıesi álemniń 193 eliniń shamamen 40-ynda qoldanylady. Alaıda, kóptegen elderde bul tehnologıa tek jekelegen aımaqtarda nemese pılottyq rejımde ǵana iske asyrylady.

OSK mundaı júıelerdi engizý úshin táýekelderdi muqıat baǵalaý qajettigin atap ótti. Atap aıtqanda, kelesi qaýipter qarastyrylady:

Qazaqstan elektrondy daýys berýdi engizý boıynsha halyqaralyq tájirıbelerdi, sonyń ishinde Estonıanyń dástúrli daýys berýmen qatar qoldanylatyn tájirıbesin zerttep jatyr. Komısıanyń habarlaýynsha, bul eldegi elektrondy daýys berý júıesi "halyqaralyq belsendi talqylaýlardyń taqyryby bolyp qalýda".

Estonıa ınternet arqyly daýys berý salasynda álemdik kóshbasshy bolyp sanalady. 2005 jyldan bastap azamattar elektrondy jeke kýálikti paıdalana otyryp, onlaın daýys bere alady. 2023 jyly parlament saılaýyndaǵy daýystardyń jartysynan astamy ınternet arqyly berilgen.

OSK málimetinshe, 2023 jyly ótken halyqaralyq konferensıada EQYU Demokratıalyq ınstıtýttar jáne adam quqyqtary búrosynyń (DIAQ) shaqyrylǵan sarapshysy Davıd Dýenas-Sıd ınternet arqyly daýys berýdiń saılaýǵa qatysýshylar sanyn arttyratynyna nemese saılaý qunyn tómendetetinine naqty dálelder áli joq ekenin aıtqan.

Anyqtama: EQYU DIAQ – bul Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń Demokratıalyq ınstıtýttar jáne adam quqyqtary jónindegi búrosy. Búro saılaýdy baqylaýmen, adam quqyqtaryn, zań ústemdigin jáne demokratıa prınsıpterin uıymǵa múshe elderde ilgeriletýmen aınalysady. Sondaı-aq, ol zańnamany jetildirýge tehnıkalyq kómek kórsetedi jáne tózimsizdik pen kemsitýshilik kórinisterine qarsy kúresedi.

Sonymen qatar, álemdik tájirıbede mundaı tehnologıalardan bas tartý mysaldary da bar. Mysaly, Germanıa Konstıtýsıalyq soty 2009 jyly saılaýdyń jarıalylyq jáne ashyqtyq prınsıpterin qamtamasyz etý múmkin emestigin alǵa tartyp, elektrondy daýys berý mashınalarynyń qoldanylýyn zańsyz dep tanydy.

OSK balamaly daýys berý formalaryn engizý úshin halyqaralyq tájirıbeni odan ári zertteý jáne yqtımal táýekelderdi baǵalaý qajettigin atap ótti.

Halyqaralyq tájirıbe

Elektrondy daýys berý ártúrli formada qoldanylady: ınternet-saılaýlar, ýchaskelerdegi elektrondy mashınalar nemese búletenderdi avtomatty túrde sanaý. Degenmen, kóptegen elderde áli de qaǵaz búletender qoldanylady, al elektrondy tehnologıalar tek ishinara – tek jekelegen saılaýlarda, belgili bir aımaqtarda nemese pılottyq rejımde qoldanylady. Mysaly, mundaı format Belgıa, AQSH, Kanada jáne basqa da birqatar memleketterde qoldanylady.

Keıbir elder qaýipsizdik pen senim máselelerine baılanysty mundaı tehnologıalardan bas tartty. Mysaly, Nıderlandy men Irlandıa elektrondy júıelerdi synaqtan ótkizgennen keıin qaǵaz búletenderge qaıta oraldy.