InfoHub Logo

Qazaqstanda páter satyp alǵan kezde, onyń aqshasynyń qaıdan kelgenin salyq organdaryna túsindirýge týra keletin jaǵdaılar bar. Bul jańalyqtar ásirese, sońǵy kezderi engizilgen ózgeristerge baılanysty kóptegen suraqtar týdyrýda. Tengrinews.kz tilshisi osy máselelerdi anyqtap, zańnamadaǵy jańalyqtardy túsindirip berdi.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Nelikten barlyǵynan emes, tek keıbireýlerden suraıdy?

Qazaqstanda barlyq azamattardy jalpyǵa birdeı deklarasıalaý júıesi kezeń-kezeńimen engizilgen bolatyn. Alǵashqyda memlekettik qyzmetkerler men bıznes ókilderinen bastap, keıin barlyq eresek azamattardy qamtý josparlanǵan edi. Alaıda, Prezıdenttiń tapsyrmasymen bul talap qaıta qaraldy. Endi qarapaıym azamattar, eger olar bıznespen aınalyspasa nemese arnaıy sanatqa jatpasa, jyl saıyn deklarasıa tapsyrý mindetti emes.

Qandaı jaǵdaılarda deklarasıa tapsyrý qajet?

Jalpyǵa birdeı deklarasıalaý talaby alynǵanymen, keıbir azamattar úshin deklarasıa tapsyrý mindetti bolyp qala beredi. Salyq kodeksiniń 417-babyna sáıkes, shetelde aktıvteri barlar, ózinshe salyq tóleýdi talap etetin tabystary barlar, sıfrlyq aktıvter ıeleri nemese iri kólemdegi satyp alýlardy júzege asyrǵandar deklarasıa tapsyrýy tıis. Sonyń biri – qymbat múlik satyp alý.

Páter satyp alý qashan deklarasıaǵa iligedi?

Zańnamada belgilengen shekti mólsher – 20 myń aılyq eseptik kórsetkish (AEK). Mysaly, 2026 jyly 1 AEK 4 325 teńge bolsa, 20 myń AEK 86,5 mıllıon teńgege teń. Eger páterdiń quny budan joǵary bolsa, onda mindetti túrde deklarasıa tapsyrý qajet. Biraq, deklarasıa árqashan ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha toltyrylatynyn eskergen jón. Mysaly, 2025 jylǵa arnalǵan deklarasıada sol jyly qoldanysta bolǵan AEK mólsheri esepke alynady. 2025 jyly 1 AEK 3 932 teńge bolsa, 20 myń AEK 78 640 000 teńge bolady.

Mańyzdy eskertý: Eger páterdi satyp alǵan baǵasynan qymbatqa satsa, aıyrmasy tabys bolyp sanalady. Jyljymaıtyn múlik eki jyldan az ýaqyt menshikte bolsa, bul tabystan 10% jeke tabys salyǵyn (JTS) tóleý qajet.

Deklarasıada ne kórsetiledi?

Deklarasıa toltyrý kezinde múliktiń satyp alynǵany týraly aqparatpen qosa, ony qalaı alǵany da kórsetiledi. Mysaly, páter ıpoteka, qaryz, mura nemese jeke jınaq esebinen alynǵany týraly belgi qoıylýy tıis. Bul – satyp alýdyń qaı qarajat esebinen júzege asqanyn túsindirý.

Salyq organdary muny qalaı tekseredi?

Deklarasıa tapsyrylǵannan keıin, derekter kameraldyq baqylaýdan ótýi múmkin. Bul – arnaıy tekserýsiz aqparatty taldaý. Salyq organdary azamattyń resmı tabystaryn, satyp alǵan múlkiniń qunyn jáne qarjylyq operasıalaryn salystyrady. Eger shyǵyndar tabystan aıtarlyqtaı asyp ketse, salyq organy túsinikteme berýdi surap habarlama jiberýi yqtımal. Mundaı tekserýler negizinen kásipkerlik qyzmetten alynǵan jasyryn tabystardy anyqtaýǵa baǵyttalǵan.

Aqshanyń shyǵyp-shyqpaǵanyn dáleldeı almasa ne bolady?

Memlekettik kirister komıtetiniń málimetinshe, páter satyp alýdyń ózi úshin avtomatty aıyppul salynbaıdy. Jaýapkershilik deklarasıany tapsyrý erejeleri buzylǵan jaǵdaıda ǵana týyndaıdy. Eger adam deklarasıa tapsyrýy kerek bolsa, biraq ýaqytynda jasamasa, Ákimshilik quqyq buzýshylyq kodeksiniń 272-baby qoldanylady. Birinshi ret – eskertý, bir jyl ishinde qaıtalansa – 15 AEK (2026 jyly 64 875 teńge) aıyppul salynady.

Eger deklarasıada tolyq emes nemese jalǵan málimetter kórsetilse, sanksıalar jeńilirek: birinshi ret – eskertý, qaıtalansa – 3 AEK (12 975 teńge) aıyppul.

Al eger salyq organy páter satyp alýǵa jumsalǵan aqshanyń jarıalanbaǵan tabys ekenin anyqtasa, onda 10% mólsherindegi jeke tabys salyǵy (JTS) eseptelýi múmkin. Mysaly, páter 90 mıllıon teńge bolsa jáne salyq organy bul somany tabys dep tanysa, salyq shamamen 9 mıllıon teńgege jetýi yqtımal. Alaıda, is júzinde kóbinese aqshanyń bir bóligin (jınaq, basqa múlikti satý, nesıe) dáleldeýge bolady. Sonda salyq páter qunynyń barlyǵyna emes, tek shyǵyp-shyqpaǵany belgisiz bolǵan somaǵa ǵana esepteledi.

Páterdi satqanda deklarasıa tapsyrý kerek pe?

Eger qarapaıym azamat Qazaqstanda páter satsa, bul mámile ózinshe deklarasıa tapsyrýdy mindettemeıdi. Jyljymaıtyn múlikti satý – múlikti ıelikten shyǵarý bolyp sanalady, sondyqtan 270.00 nysany talap etilmeıdi. Eger múlik Qazaqstannan tys jerde bolsa nemese satýshy memlekettik qyzmetker bolsa, bul erejelerge sáıkes kelmeýi múmkin.

Páterdi jalǵa bergende she?

Bul jaǵdaıda jaǵdaı basqasha, sebebi turaqty tabys paıda bolady. Eger adam kásipker retinde tirkelmese jáne jalǵa aqsha alsa, ol 270.00 nysanyndaǵy deklarasıany tapsyryp, tabysynan 10% jeke tabys salyǵyn tóleýi kerek. Mysaly, aıyna 200 myń teńgege páter jalǵa berilse, jyldyq tabys 2,4 mıllıon teńge bolady, al salyq shamamen 240 myń teńgege jýyqtaıdy.

Kóptegen jalǵa berýshiler basqa joldy tańdaıdy – **ózin-ózi jumyspen qamtyǵan mártebesin** rásimdeıdi. Bul rejımde tabys salyǵy 0% bolady, tek áleýmettik tólemder – tabystyń shamamen 4% tólenedi. Mysaly, aıyna 250 myń teńge jal aqysy bolsa, jyldyq tabys 3 mıllıon teńgege jýyqtaıdy, al tólemder jylyna shamamen 120 myń teńge bolady.