InfoHub Logo

Qazaqstanda shırek ǵasyrdan astam ýaqyt boıy "quqyqtyq tumannyń" ishinde júrgen jeke detektıvterdiń qyzmeti endi zańmen rettelmek. Bul salany resmı túrde zańdastyrý áreketteri 2000-shy jyldardyń basynda bastalǵanymen, ár jyldary zań jobalary bılik dálizinde joǵalyp ketip otyrdy. Nátıjesinde, resmı túrde detektıvter joq bolǵanymen, elde olardyń qyzmetin usynatyn agenttikter jeterlik.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Joq nárseniń jumysy qalaı júredi?

Qazirgi tańda ınternetten "qazaqstandyq Sherloktardyń" ondaǵan agenttigin ońaı tabýǵa bolady. Alaıda, memleket resmı túrde mundaı qyzmettiń joq ekenin alǵa tartady. İshki ister mınıstrliginiń málimetinshe, "Qazaqstan Respýblıkasynda jeke detektıvter ınstıtýty joq. Sonymen qatar, ınternette jeke tulǵalardyń detektıvtik qyzmetterdi usyný týraly kóptegen usynystary bar, bul azamattardyń konstıtýsıalyq quqyqtarynyń buzylýyna ákep soǵýy múmkin. Tıisti zańdy qabyldaý jeke detektıvter men detektıvtik agenttikterdiń qyzmetin zańnamalyq turǵydan retteýge, sondaı-aq osy saladaǵy zań buzýshylyqtar úshin jaýapkershilikti belgileýge múmkindik beredi".

Mundaı qadamnyń negizgi maqsaty – rettelmeı júrgen qyzmetti resmı bızneske aınaldyrý. Eger qyzmetti tyıym sala almasa, ony basqaryp, formaldy túrde rettep, jaýapkershilikti, sonyń ishinde qarjylyq jaýapkershilikti júkteý qajet.

Memleket jeke detektıvterdi qarjylyq jáne kásibı jaýapkershilik arqyly "sapaly qyzmet" kórsetýge yntalandyrýdy kózdeıdi. Sondaı-aq, "sur detektıvter", "fıkserler" jáne basqa da jartylaı zańdy deldaldardyń qyzmetine jol bermeý máselesi de kóteriledi. Olardyń áreketteri azamattardyń quqyqtaryn buzýy, konstıtýsıalyq qurylymǵa nuqsan keltirýi, memlekettik basqarý tártibine aralasýy jáne ulttyq qaýipsizdikke qater tóndirýi yqtımal.

"Ksıvasy" joq detektıvterdiń kóleńkeli álemi

Shyn máninde, Qazaqstanda jeke detektıvter burynnan jumys istep keledi. Olardy ońaı tabýǵa bolady, biraq eshqaısysy jeke detektıv kýáligin kórsete almaıdy, sebebi mundaı qujat zańdy túrde joq. Danıar esimdi (tegin jasyrýdy ótingen) maman bes jyldan astam ýaqyt boıy osy salada qyzmet etedi. Oǵan klıentterdiń suranysy óte kóp: joǵalǵan týystaryn, tipti balalaryn, eski dostaryn, sondaı-aq Qazaqstanda jáne odan tys jerlerde jasyrynyp júrgen boryshkerlerdi izdeý.

"Biz bir kásipkerdiń ótinishi boıynsha, ony aldap, Chehıaǵa ketip qalǵan seriktesin taptyq. Kásipkerler qazaqstandyq jáne sheteldik kontragentterdi keshendi tekserýdi, onyń ishinde olardyń iskerlik bedelin, qarjylyq jaǵdaıyn jáne jasyryn táýekelderin taldaýdy tapsyrady. Sonymen qatar, personaldy tekserý qyzmetteri de suranysqa ıe: jaqynda bir bank basshylyq qyzmetke úmitkerdi qarjy naryǵyn retteý agenttigimen kelisý úshin tekserýdi tapsyrdy. Nátıjesinde, bul kandıdattyń AQSH-taǵy aqshany jylystatýǵa qatysty qylmystyq is boıynsha aıyptalýshy ekeni anyqtaldy", – deıdi Danıar.

Onyń kompanıasy qarjylyq barlaýmen, kompanıalardyń naqty qarjylyq kórsetkishterin anyqtaýmen, kásiporyndardyń qoımalary men paıdasyn jasyryn baǵalaýmen, jeke jáne zańdy tulǵalar týraly tolyq anyqtamalar jasaýmen aınalysady. Klıentterdiń eleýli bóligi – baı qazaqstandyqtardyń áıelderi, olar ajyrasý aldynda kúıeýiniń jasyrǵysy keletin múliktiń naqty kólemin anyqtaýǵa tyrysady.

Danıar qyzmet qunyn ashýdan bas tartty, sebebi ol jumystyń kólemine, sıpatyna jáne kúrdeliligine baılanysty. Tólem kezeń-kezeńimen júrgizilýi múmkin. Sonymen qatar, jumys aıaqtalǵannan keıin klıentke qosymsha shot usynylýy múmkin – bul aqparattyń teń emes bólinýi joǵary bolatyn rettelmegen naryqqa tán tájirıbe.

Danıardyń ózi Qazaqstanda jeke detektıvter qyzmetiniń zańdastyrylmaǵanyna shaǵymdanady. Bul jaǵdaı adal mamandardyń "sur" aımaqta jumys isteýge májbúr etedi. Onyń pikirinshe, bul kóptegen alaıaq detektıvterdiń paıda bolýyna ákeldi. Zańnyń joqtyǵy kásipqoılardy da jasyrynýǵa májbúr etedi. Ol áriptesteriniń kóbiniń formaldy túrde jeke sot oryndaýshysy lısenzıasymen jumys isteıtinin, bul olarǵa memlekettik derekter bazalary men aqparattyq júıelerge qoljetimdilik beretinin atap ótti.

Bul – bir quqyqtyq mártebeni múldem basqa qyzmet úshin paıdalaný. Maman jańa zań jobasynyń qabyldanyp, naryqty zańdastyryp, lısenzıa men "ksıva" alýǵa múmkindik beretinine úmit bildiredi.

Jańa zań jobasynyń qurylymy

Úkimet josparyna sáıkes, 2026 jyly jeke detektıvterdi resmı lısenzıalaý engiziledi dep kútilýde. Qazirgi tańda adam izdeý jáne baqylaý sıaqty qyzmetter is júzinde eshqandaı retteýsiz kórsetiledi. Zań jobasy mindetti lısenzıalaýdy jáne jaýapkershilikti saqtandyrýdy qarastyrady. Bul bastama "dástúrli naryqty" qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan, bul aıada detektıv azamattyq jáne ákimshilik ister úshin dálelderdi zańdy túrde jınaı alady.

Ázirge mundaı qyzmettiń zańdylyǵy ózi daýly bolyp otyr. Osy sebepti Májilis depýtattary "Jeke detektıvtik qyzmet týraly" jáne "Jeke detektıvtik qyzmet máseleleri boıynsha QR keıbir zańnamalyq aktilerine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly" zań jobalaryn bastamalady.

Zań jobasyn ázirleýshilerdiń túsindirýinshe, azamattar úshin jańa zań birneshe oń áleýmettik áserge ıe bolady. Birinshiden, azamattar sotta, qylmystyq jáne ákimshilik isterde óz múddelerin qorǵaý úshin zańdy aqparat jınaý boıynsha bilikti kómekke ıe bola alady.

Ekinshiden, detektıvterdi mindetti lısenzıalaý engiziledi. Bul daıyndyqsyz jáne jaýapkershiliksiz "málimet jınaýmen" aınalysatyndardyń jaǵdaılaryn joıady.

Úshinshiden, detektıvter óz qyzmetin mindetti túrde saqtandyrýǵa tıis bolady. Bul zańsyz áreketter jaǵdaıynda zıandy óteýdi kepildendiredi. Tórtinshiden, zań qatań memlekettik baqylaýdy qarastyrady. Azamattar detektıvtiń áreketteri týraly memlekettik organdarǵa shaǵymdaný quqyǵyna ıe bolady. Búginde mundaı múmkindik joq.

İshki ister mınıstrligi bul kásipti zańdastyrýdyń qosymsha sebebin atap ótti:

"Zańnamalyq retteý zeınetkerler men burynǵy quqyq qorǵaý organdarynyń, kúsh qurylymdarynyń qyzmetkerlerin áleýmettendirýge, olarǵa adal básekelestik negizinde qyzmet etýge múmkindik berýge múmkindik beredi. Sondaı-aq, bul jeke detektıvterdiń agenttikterge birigýine múmkindik beredi, bul olardyń básekege qabilettiligin arttyrady", – dep málimdedi vedomstvo.

Basqasha aıtqanda, bul – daǵdylary bar, biraq zańdy eńbek naryǵynda árqashan qoldanys tappaıtyn erekshe áleýmettik topty jumyspen qamtý máselesi. 2025 jyly Qazaqstanda shamamen 6 myń ishki ister organdarynyń zeınetkeri bolǵan, olardyń jartysynan astamy resmı túrde jumysqa ornalaspaǵan.

Bul rette qazaqstandyq detektıvter batystaǵy áriptesterinen góri qatań shekteýler jaǵdaıynda jumys isteýge májbúr bolady. Olardyń tolyq tizimi Parlamentpen bekitiletin bolady, biraq negizgileri qazirdiń ózinde belgilengen: azamattardyń quqyqtaryn buzýǵa, jeke ómirge aralasýǵa, memlekettik qupıany jarıalaýǵa jáne ulttyq qaýipsizdikke qater tóndiretin kez kelgen áreketke tyıym salynady. Bul shekaralardy buzǵany úshin lısenzıadan aıyrýmen ǵana emes, qylmystyq jaýapkershilikke tartýmen de jazalanady.

Jeke detektıvter men detektıvtik agenttikterdiń kásibı jaýapkershiligin mindetti saqtandyrý – negizgi jańalyqtardyń biri bolady. Bul qural azamattarǵa sapasyz qyzmet kórsetilgen jaǵdaıda detektıvten zıandy jeńildetilgen tártippen óndirip alýǵa múmkindik beredi. Saqtandyrý jaǵdaıy retinde saqtandyrylǵan tulǵanyń (saqtandyrylýshynyń) azamattyq-quqyqtyq jaýapkershiliginiń týyndaýy, ıaǵnı saqtandyrylǵan tulǵanyń áreketteri saldarynan úshinshi tulǵalardyń múliktik múddelerine keltirilgen zıandy óteý tanylady.

Saqtandyrý neni qamtıdy (kásibı qateler):

Bul – mańyzdy qadam. Búginde "sur" detektıv aqshańyzdy alyp qashyp ketse nemese baqylaý obektisine aqparatty "berse", shaǵymdanatyn jer joq. Erteń shyǵyndardy óndirip alýdyń jeńildetilgen tetigi paıda bolady. Osyndaı tetikter damyǵan jeke tergeý ınstıtýty bar elderde – AQSH, Ulybrıtanıa, Germanıa, Japonıa jáne basqalarynda qoldanylady.

Saqtandyrý polısin tóleý shyǵyndary:

Zań men tıisti túzetýlerdi qabyldaý 2026 jylǵa josparlanǵan.

Biliktilik talaptaryna mynalar kiredi:

Nátıjesinde, memleket máseleni moıyndaıdy: naryq bar, suranys joǵary, táýekelder aıtarlyqtaı. Suraq tek jańa zańnyń kásipti damytý quraly bola ma, álde ondaǵan jyldar boıy baıaý zańnamany artta qaldyryp, "sur" ekonomıkanyń erekshe formalaryn týdyrǵan shyndyqqa jetýdiń taǵy bir áreketi bola ma degenge saıady.