InfoHub Logo

Qazaqstan jańa sıfrlyq dáýirge qadam basýda — el jekelegen «aqyldy» qalalardan tehnologıalar tutas aýmaqtardy biriktiretin aýqymdy Smart Region tujyrymdamasyna kóshýdi qolǵa alyp otyr. Bul jaı ǵana ınovasıalar nemese sándi uǵym emes, ekonomıka, klımat, ınfraqurylym jáne adamdardyń ómir súrý sapasyn eskeretin basqarýdyń jańa modeli. Derekter, analıtıka jáne jasandy ıntellekt kúndelikti ómirdiń ajyramas bóligine aınalyp, túrli mindetterdi jeńildetýge, qala men óńirdiń «tynysyn» sezinýge, basqarý tıimdiligin arttyrýǵa jáne turǵyndar úshin jaıly orta qalyptastyrýǵa múmkindik beredi.

Smart City jobalarynan Smart Region tujyrymdamasyna

Sońǵy jyldary Qazaqstanda alǵashqy Smart City jobalary iske qosyldy. Olar kólik, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, qaýipsizdik, memlekettik qyzmetter jáne qalalyq monıtorıń salalaryn qamtydy. Turǵyndar sıfrlyq tehnologıalardyń artyqshylyqtaryn sezine bastady: kezekter qysqaryp, tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý jedeldeı tústi, al qalalyq basqarý anaǵurlym ashyq ári tıimdi bola tústi.

Osy pılottyq jobalardyń negizinde memleket damýdyń kelesi kezeńine — Smart Region tujyrymdamasyna qadam jasap otyr. Bul — sıfrlyq basqarý tek jekelegen qalalarmen shektelmeı, tutas aýmaqtardy qamtıtyn model. Smart Region sıfrlyq damýdyń biryńǵaı ulttyq standartyna súıene otyryp qalyptasady, ol 16 baǵyt pen tıimdiliktiń 90 kórsetkishin qamtıdy. Qazaqstan Respýblıkasy Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrliginiń 2025 jylǵy jetistikteri týraly esebine sáıkes, bul óńirlerdiń damý deńgeıin baqylaýǵa jáne salystyrmaly derekterge negizdelgen basqarýshylyq sheshimder qabyldaýǵa múmkindik beredi.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev sıfrlandyrýǵa erekshe nazar aýdaryp, 2026 jyldy Sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly dep jarıalady. Osyǵan baılanysty sıfrlandyrý bir ǵana maqsat emes, ekonomıkany jáne ınfraqurylymdy damytýǵa, sondaı-aq qalalar men óńirlerde ómir súrý sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan tıimdi qural retinde qarastyrylady.

Eýropadaǵy Smart City tájirıbesi: reıtıńter, tehnologıalar jáne qalalyq damýdyń mysaldary

Halyqaralyq tájirıbe Smart Region tujyrymdamasynyń is júzinde qalaı jumys isteıtinin aıqyn kórsetedi. Máselen, Eýropada sıfrlandyrý tek ákimshilik shekaralar sheńberinde emes, tutas aýmaqtar negizinde damyp keledi.

Eýropada «aqyldy» qalalar ýrbanızasıanyń bolashaǵy retinde qarastyrylady: olar ózara baılanysqan, ornyqty, sıfrlyq ári qalalyq ómir sapasyn arttyrýǵa qabiletti. Eýropalyq Odaqtyń qarjylyq qoldaýynyń arqasynda eýropalyq astanalar ekologıalyq jáne áleýmettik syn-qaterlerdi eńserý úshin ýaqyt ótken saıyn tıimdi ári ınovasıalyq sheshimderdi engizýde.

Ótken ǵasyrda qalyptasqan Smart City tujyrymdamasy sıfrlyq tehnologıalardyń damýymen qatar evolúsıalandy. Eýropada bul uǵym jaryqtandyrýdy, jylytý júıelerin, sýmen jabdyqtaýdy jáne qaldyqtardy basqarýdy jetildirýdi, qaýipsizdik pen qalalyq ortanyń qolaılylyǵyn arttyrýdy, sondaı-aq basqarý úderisterin neǵurlym tıimdi ári ınklúzıvti etýdi bildiredi. Munyń barlyǵy derekter men zamanaýı tehnologıalar — IoT, Big Data, 5G, bultty sheshimder jáne jasandy ıntellekt arqyly júzege asyrylady.

Aýmaqtardyń sıfrlyq damý dınamıkasyn baǵalaý úshin halyqaralyq reıtıńter qoldanylady. Solardyń ishindegi eń bedeldileriniń biri — Smart City Index, ol jyl saıyn World Competitiveness Center IMD janyndaǵy Smart City Observatory men Singapore University of Technology and Design birlesip ázirleıdi. 2025 jyly IMD Smart City Index álemniń 146 qalasyn qamtyp, azamattar arasynda júrgizilgen saýalnamalar negizinde tehnologıalar men ómir sapasynyń úılesimdiligin baǵalady. Reıtıń bes negizgi baǵytty taldaıdy: is-sharalar men bos ýaqytty uıymdastyrý, basqarý, mobıldilik, densaýlyq saqtaý jáne qaýipsizdik, sondaı-aq jumyspen qamtý.

Fotosýret: IMD Smart City Index 2025 reıtıńi

Intellektýaldy kólik júıeleri

Kólik júıesi — sıfrlandyrýdyń negizgi baǵyttarynyń biri. Kún saıyn qalalarda, óńirlerde jáne olardyń arasynda myńdaǵan avtokólik qozǵalysy júzege asady. Qazaqstanda jol qozǵalysy erejelerin baqylaýǵa arnalǵan foto- jáne beınetirkeý júıelerin, sondaı-aq túrli aparattyq-baǵdarlamalyq sheshimderdi engizip jatqan kompanıalar bar.

Eýropada negizgi nazar ıntellektýaldy kólik júıelerine (ITS) aýdarylǵan. Bul júıeler kólik aǵyndaryn tıimdi basqarýǵa, jol qaýipsizdigin arttyrýǵa jáne kóliktiń ártúrli túrlerin birtutas ekojúıege biriktirýge múmkindik beredi.

Kooperatıvti ıntellektýaldy kólik júıeleri (C-ITS) aıasynda iske asyrylyp jatqan MATIS, X4ITS, ACUMEN, SYNCHROMODE, DELPHI jáne CONDUCTOR jobalary ıntellektýaldy baǵdarshamdar, dachıkter men monıtorıń júıeleriniń keptelisterdi azaıtýǵa, zıandy shyǵaryndylardy qysqartýǵa jáne kólik jelisiniń turaqtylyǵyn arttyrýǵa qalaı yqpal etetinin aıqyn kórsetedi.

Qazaqstan Smart Region jolynda

Shetelde iske asyrylyp jatqan atalǵan jobalar sıfrlyq servısterdi qalalar men óńirlerdiń kúndelikti ómirine ıntegrasıalaý basqarylatyn, qaýipsiz ári ornyqty aýmaqtardy qalyptastyrýǵa múmkindik beretinin kórsetedi. Máselen, INTEGRA CITY halyqaralyq kompanıalar toby Qazaqstanda qalalar men óńirlerdi sıfrlandyrý salasyndaǵy jahandyq tájirıbeni usyna otyryp, áleýetti tehnologıalyq áriptes retinde qarastyrylady.

Kompanıa «Aqyldy jáne Qaýipsiz qala» júıelerin ázirleýge, engizýge jáne keshendi súıemeldeýge mamandanǵan. INTEGRA CITY — jasandy ıntellekt arqyly basqarylatyn, eldi mekenderdiń kez kelgen aýqymyndaǵy ómirdiń negizgi aspektilerin sıfrlandyrýǵa arnalǵan zamanaýı platformalyq sheshimderdi biriktiretin ámbebap ekojúıe.

Kompanıa ókilderiniń pikirinshe, Qazaqstan keshendi sıfrlyq sheshimderdi engizý úshin zor áleýetke ıe. Qarqyndy damyp kele jatqan qalalar keń óńirlik ortalyqtarmen ushtasyp, sıfrlandyrý ómir sapasyn arttyrýǵa, ınfraqurylymdy basqarýdy jeńildetýge jáne derekterge negizdelgen basqarýshylyq sheshimder qabyldaý úderisin jedeldetýge múmkindik beredi.

Sıfrlandyrý baǵytynda, ásirese ınfraqurylym men kólik júıesi qatar damyp jatqan ońtústik óńirler — Almaty jáne Jetisý oblystary — erekshe nazar aýdarady. Bul aýmaqtar Smart Region tujyrymdamasyn synaqtan ótkizý jáne aýqymdaý úshin mańyzdy alańǵa aınala alady. Ekonomıkalyq belsendilik, adamı kapıtal jáne qalyptasyp kele jatqan óndiristik klasterlerdiń arqasynda Smart Region modeli básekelestik artyqshylyqqa aınalyp, ınvestısıalardy yntalandyryp, basqarý tıimdiligin arttyrady. Al turǵyndar úshin bul megapolıs pen oblys ortalyqtary arasyndaǵy zamanaýı servısterge qoljetimdilik alshaqtyǵynyń qysqarýyn bildiredi.

Sýret JI kómegimen jasaldy

«Smart Region jáne Smart City tujyrymdamalary aıyppuldarmen nemese beınekameralarmen ǵana shektelmeıdi. Shyn máninde, bul — aýmaqtardy derekter men analıtıkaǵa súıene otyryp basqarýdyń jańa tásili. Tehnologıalar adamdarǵa qyzmet etýi tıis. Iá, aıyppuldar tirkelýi múmkin, alaıda eń bastysy — olardyń qaýipsizdikti qamtamasyz etý maqsatynda qoldanylatynyn túsiný. Qazirdiń ózinde adamdar tehnologıalardyń ómirdi jeńil, ári jaıly etetinin kórip otyr, servısterge degen senim de artyp keledi. Biz belsendi jumys isteıtin qalalarda turǵyndarmen tyǵyz ózara is-qımyl ornatyp, ashyq dıalog júrgizýge jáne áleýmettik baǵdarlamalardy iske asyrýǵa umtylamyz. Bul óz kezeginde adamdarǵa tehnologıalardyń naqty paıdasyn birtindep túsinýge múmkindik beredi. Qazaqstan aımaqtary úshin bul óte mańyzdy, óıtkeni turǵyndardyń iri qalalardaǵydaı múmkindikterge qol jetkizýine jol ashady», — deıdi INTEGRA CITY kompanıalar toby tehnıkalyq departamentiniń dırektory Ilá Belákov.

Qazaqstanda Smart Region modeline kóshý tek iri qalalarǵa ǵana emes, eldiń barlyq turǵyndaryna jańa serpin bermek. 2026 jyl Sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly dep jarıalanyp, tehnologıalar adamdarǵa naqty paıda ákele bastady: servıstermen ózara is-qımyl jeńildep, jaılylyq pen qaýipsizdik deńgeıi artty, al ınfraqurylymdy basqarý barǵan saıyn ashyq ári tıimdi bola tústi. Sonyń nátıjesinde óńir turǵyndary da qala turǵyndarymen teń múmkindikter men qolaılylyqty sezinip, sıfrlandyrý birtindep kúndelikti ómirdiń ajyramas bóligine aınalýda.