InfoHub Logo

Qazaqstan sý resýrstarynyń tapshylyǵyna ushyraýy múmkin degen qaýipti jańalyqtar jıi aıtylyp júr. Bul másele tek aýyl sharýashylyǵyna ǵana emes, jalpy el ekonomıkasyna da eleýli áser etýi yqtımal. Sarapshylardyń aıtýynsha, 2040 jylǵa qaraı sý tapshylyǵy 15 mıllıard tekshe metrge jetýi múmkin.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Sý tapshylyǵynyń aýqymy qandaı?

Qazirgi tańda Qazaqstan aýyl sharýashylyǵy, ónerkásip jáne aýyzsýǵa jylyna 25 mıllıard tekshe metr sý jumsaıdy. Eger aldaǵy jyldary 15 mıllıard tekshe metr sý tapshylyǵy oryn alsa, bul tutynylyp otyrǵan sý kóleminiń eki eseden astam azaıýyna ákeledi. Bul kórsetkishti túsinikti etý úshin mysal keltirsek, 15 mıllıard tekshe metr sý álem halqyn eki jarym jyl boıy aýyzsýmen qamtamasyz etýge jetedi.

BUU-nyń boljamy boıynsha, 2050 jylǵa qaraı álem halqynyń bes mıllıardy sý resýrstary shekteýli aımaqtarda ómir súredi. Osy jaǵdaı Qazaqstannyń jalpy ishki ónimin alty paıyzǵa deıin tómendetýi yqtımal.

Memlekettiń sý resýrstaryn basqarýdaǵy áreketteri

Bul máseleniń mańyzdylyǵyn túsingen Qazaqstan úkimeti 3 jyl buryn Sý resýrstary jáne ırrıgasıa mınıstrligin qurdy. Jańartylǵan Sý kodeksi qabyldandy. Josparda eldegi barlyq sý resýrstaryn qamtıtyn sıfrlyq platforma qurý da bar. Alaıda, mamandar derekterdiń birkelki emestigin alǵa tartyp, bul jumystyń júıeli iske asýyna kedergi keltiretinin aıtady.

Halyq pen kásiporyndardyń sýdy tutynýy

Worldometers málimeti boıynsha, Qazaqstan jan basyna shaqqanda sýdy tutynýdan álemde 11-oryndy ıelenedi. Elimizde ár adam táýligine orta eseppen 3,5 myń lıtr sýdy paıdalanady. Bul kórsetkish Reseıden (1,3 myń lıtr), Germanıadan (855 lıtr) jáne Ulybrıtanıadan (348 lıtr) áldeqaıda joǵary.

Kásiporyndar da sýdy únemdemeı, mıllıardtaǵan tekshe metr jerasty sýyn arzan tarıfpen paıdalanýda. Óndiris oryndary sýdy ysyrap etýmen shektelmeı, ózen-kólderge zıandy qaldyqtardy tastaıdy. Ekologıalyq jazalardyń tıimsizdigi máseleni odan ári ýshyqtyrady.

Transshekaralyq ózender jáne halyqaralyq qatynastar

Qazaqstan tutynatyn tushshy sýdyń 40 paıyzy transshekaralyq ózender arqyly keledi. Ertis, İle, Syrdarıa, Jaıyq sıaqty iri ózender kórshi memleketterden bastaý alady. Qyrǵyzstan men Tájikstan sıaqty elder sý resýrstaryn saıası-ekonomıkalyq qural retinde paıdalanýy múmkin. Mysaly, 2010 jyly Qyrǵyzstan Kırov sý qoımasyn jaýyp tastap, Qazaqstanǵa qıyndyq týdyrǵan bolatyn.

Qytaımen shekarada da jaǵdaı kúrdeli. İle men Ertiske keletin sý Shyńjań aımaǵy arqyly ótedi. Atalǵan aımaqta halyq sanynyń artýyna baılanysty bolashaqta sý berý mólsheri qysqartylýy múmkin. Sebebi Qytaı sý resýrstaryn retteıtin halyqaralyq kelisimderge qosylmaǵan.

Sý – almastyrý múmkin emes resýrs

Adamzat tarıhynda kómirdiń ornyn munaı, elektr qýatynyń ornyn jel men kún basty. Alaıda, sýdyń ornyn basatyn eshqandaı resýrs joq. Sondyqtan Qazaqstannyń sý resýrstaryna qatysty alańdaýshylyǵy negizsiz emes.