InfoHub Logo

Qyrǵyzstandaǵy aldaǵy prezıdent saılaýy eldegi saıası ahýaldy shıelenistirip, burynǵy odaqtastardy bir-birine qarsy qoıdy. Jaqynda bolǵan kadrlyq ózgerister munyń aıqyn dáleli ispettes.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Saılaý aldyndaǵy «preventıvti soqqy»

2026 jyldyń aqpan aıynda eldegi saıası jaǵdaı kúrt ózgerdi. 75 yqpaldy tulǵa, onyń ishinde ǵalymdar, burynǵy premer-mınıstrler men depýtattar prezıdent Sadyr Japarovqa merziminen buryn saılaý ótkizý týraly ótinish jasady. Sebebi 2021 jylǵy konstıtýsıalyq reformadan keıin týyndaǵan zańdyq qaıshylyqtar bar. Japarov 2021 jyly eski konstıtýsıa boıynsha alty jyldyq merzimge saılanǵan bolatyn, biraq jańa konstıtýsıa bes jyldyq merzimdi jáne qaıta saılanýǵa tyıym salýdy engizdi. Bul Japarovtyń qaıta saılana alatyny nemese merziminen buryn ketýi kerektigi týraly pikirtalas týdyrdy.

Keıbir sarapshylardyń pikirinshe, Japarovtyń bul áreketi aldaǵy saılaýdaǵy basty qarsylasy Kamchybek Tashıevti aldyn ala yǵystyrýy múmkin. Óıtkeni Tashıev qańtar aıynda saılaýǵa qatysý múmkindigin joqqa shyǵarmaǵan edi.

Saıasatta dos joq

Bul pikirmen eks-dıplomat, saıasatker Ádil Turdýqulov ta kelisedi. Onyń aıtýynsha, Tashıevtiń yqpaly keıbir máselelerde prezıdenttiń ókilettiginen asyp túsken, ásirese kúsh qurylymdarynda. Sondaı-aq, ol ekonomıkaǵa da belsendi aralasqan. Bul Japarovtyń komandasynda alańdaýshylyq týdyrǵan.

«Saıasatta dos joq ekenin jáne Qyrǵyzstan tarıhy muny talaı ret dáleldegenin bilesizder. Ásirese tandemderge kelgende», - deıdi Turdýqulov.

Prezıdenttik tarıhtyń qaıtalanýy

Qyrǵyzstanda mundaı jaǵdaılar buryn da oryn alǵan. Bılik jıi «revolúsıalar» arqyly aýysyp otyrdy. Asqar Aqaev (1990–2005) «Qyzǵaldaq revolúsıasynda» Qurmanbek Bakıevke jol berse, Bakıev (2005–2010) soltústikten kelgen narazylyqtardan qulady. Keıin el bıligine Roza Otýnbaeva (2010–2011), Almazbek Atambaev (2011–2017), onyń izbasary Sooronbaı Jeenbekov (2017–2020) keldi. Bul jaǵdaılardyń barlyǵynda soltústik pen ońtústik arasyndaǵy tepe-teńdik, elıtalyq ıntrıgalar men halyq tolqýlary oryn alǵan.

Japarovtyń túsindirmesi

Sadyr Japarov óz áreketterin bylaısha túsindirdi: «Bul sheshimdi eń aldymen memleketimizdiń múddesi úshin, qoǵam men memlekettik qurylymdar arasyndaǵy alaýyzdyqty boldyrmaý jáne kerisinshe, birlikti nyǵaıtý maqsatynda qabyldadym». Ol sondaı-aq «Japarovtyń komandasy» nemese «Tashıevtiń komandasy» degen bólinis joq ekenin aıtty.

Tashıevtiń reaksıasy

Al Kamchybek Tashıev bul sheshimdi kútpegenin málimdedi. «Bul men úshin kútpegen sheshim boldy... Men muny Germanıada ǵana bildim», - dedi ol. Degenmen, ol óz jaqtastaryn zańdylyqty saqtaýǵa jáne eldi turaqsyzdandyrmaýǵa shaqyrdy.

Bıliktiń jabyq sıpaty

Qyrǵyzstandaǵy bılik jabyq, klandyq-aımaqtyq sıpatqa ıe. Ol soltústik pen ońtústik elıtalary arasyndaǵy beıresmı alánstarǵa negizdelgen. Japarov pen Tashıev tandemi prezıdent (soltústikten) zańdylyqtyń syrtqy kórinisin qamtamasyz etse, UQK basshysy (ońtústikten) kúsh qurylymdary arqyly baqylaýdy júzege asyrdy. Bılik múddeler teńgerimine negizdelgen, biraq ishki janjaldardan ońaı qulaı alady.

Tandemniń bes jyly

Turdýqulovtyń aıtýynsha, Japarov-Tashıev tandeminiń bes jyly uzaq ýaqyt bolyp sanalady. Biraq olardyń arasyndaǵy tikeleı qaqtyǵys ekeýine de úlken saldar ákelýi múmkin. Sebebi Qyrǵyzstanda bul jaǵdaıdy paıdalana alatyn birneshe yqpaldy toptar bar. Olar – burynǵy uıymdasqan qylmystyq toptar, olıgarhtar jáne «atambaevtikter».

Merzimdi jańartý múmkin be?

Aldaǵy saılaýǵa baılanysty taǵy bir mańyzdy másele týyndaıdy: Japarov merzimin jańarta ma? Teorıalyq turǵydan, konstıtýsıalyq qaıshylyqtarǵa silteme jasap, merziminen buryn saılaý nemese referendým arqyly múmkin. Alaıda Japarov mundaı josparlardy joqqa shyǵaryp, «kezektesip merzimder» týraly áńgimeler demokratıaǵa qaıshy keletinin aıtady.

Tashıevke ne bolady?

Saıasatker Ádil Turdýqulovtyń boljamy boıynsha, Tashıev opozısıaǵa ketpeıdi, sondaı-aq premer-mınıstr qyzmetin de almaıdy. Sebebi bul qyzmette ol barlyq jaýapkershilikti moınyna alýy kerek. Múmkin, ol prezıdent saılaýyna deıin kútip otyratyn bolar, tipti Sadyr Japarovtyń saılaýaldy shtabyn basqarýy da yqtımal.

Tulǵalar portreti

Sadyr Japarov: «Qol qoıý quqyǵyna», ákimshilik resýrsqa jáne aýyldyq saılaýshylar arasyndaǵy joǵary reıtıńke ıe. Onyń basty resýrsy – zańdylyq pen «arbıtr» mártebesi. Syrttaı sabyrly, taǵdyrǵa moıynsunǵysh bolǵanymen, óte pragmatık. Ol qarsylasy (tipti odaqtasy) álsiregen kezde sátti kúte biletin saıası sarbaz.

Kamchybek Tashıev: Kúsh qurylymdaryna, (UQK jınaqtaǵan) úlken kólemdegi qupıa aqparattarǵa jáne eldiń ońtústigindegi qýatty bazaǵa súıenedi. Onyń resýrsy – tikeleı áreket etý jáne elıtalardy qorqytý. Impúlsıvti, kópshilik aldynda óner kórsetýdi unatady. Onyń «Zań bárine ortaq» urany jeke emosıonaldyǵymen jıi qarama-qaıshy keldi.

Eki qasqyr

Japarov pen Tashıevti bir qazanǵa syımaıtyn eki qasqyrǵa teńeýge bolady. Birge oljany bólisse, et taýsylǵanda biri ekinshisine súıekti talap etip, ashýlana bastaıdy. Olardyń tandemi soltústik pen ońtústik arasyndaǵy úńgirdiń ústindegi názik kópir ispettes. Bir durys emes qadam – jáne búkil qurylym haosqa ulasýy múmkin.

Asa qaýipti jaǵdaı

Temirov Live basylymynyń bas redaktory, tergeýshi jýrnalıs Bolot Temırov bul jaǵdaıdy saılaýmen jáne Kamchybek Tashıevtiń sońǵy alty aıdaǵy belsendi PR naýqanymen baılanystyrady. Onyń aıtýynsha, Tashıev Japarov úshin úlken qaýip tóndirgen. Eger saılaý bir apta buryn ótkizilip, onda Sadyr Japarov pen Kamchybek Tashıev qatyssa, Temırov Tashıevtiń jeńisine bás tigetinin aıtty.

Tynyshtyq saqtaý

Temırovtyń aıtýynsha, Sadyr Japarov eski konstıtýsıa boıynsha saılanǵandyqtan, onyń qaıta saılanýǵa quqyǵy joq. Alaıda, ol jańa konstıtýsıany qabyldap, ótpeli erejeler engizgen. Biraq zań konstıtýsıadan tómen turady. Sondyqtan saılaý buryn bolýy kerek edi.

«Sadyr Japarov osyndaı qaqpanǵa tústi, al Kamchybek Tashıev muny paıdalanýǵa tyrysty. Sondyqtan Tashıevtiń jaqtastary qol jınap, merziminen buryn saılaý ótkizýdi talap etti. Biraq Japarov Tashıevti qyzmetinen bosatty. Bul eshkim kútpegen jaǵdaı boldy», - deıdi ol.

Tashıevtiń qaýpi seıildi me degen suraqqa Temırov: «Álbette, biraq tolyq emes. Qyzmetsiz qalǵan saıyn Tashıevtiń qaýpi azaıa beredi. Sebebi jarnamalaýǵa eshteńe joq, jáne ol tynyshtyq saqtaý shartymen keldi dep oılaımyn», - dep jaýap berdi.

Bombanyń ishindegi ýaqyt

Qyrǵyzstandaǵy 2026 jylǵy aqpan aıyndaǵy oqıǵalar – bul eki qanattyń kúresi. Kamchybek Tashıevtiń kenetten qyzmetinen bosatylýy men Sadyr Japarovtyń keıingi málimdemeleri «tandem» degen atpen jasyrylyp kelgen tereń prosesterdi ashty.

Tashıev elge oraldy jáne syrttaı qaqtyǵys sheshilgen sıaqty. Alaıda, Qyrǵyzstandaǵy «tynyshtyq» qaýiptiń joqtyǵy emes, tek toptasý ýaqyty. Eger Japarov shynymen de merzimin jańartýǵa barsa, Tashıev qyzmetsiz eń qaýipti oppozısıonerge aınalady.