InfoHub Logo

Shymkentte bilim berý salasyndaǵy qarjylyq alaıaqtyq pen júıesizdikti joıýǵa baǵyttalǵan biregeı sıfrlyq joba iske qosyldy. Mektepterdi qarjylyq júıege biriktirip, qaýipsizdik júıelerin býhgalterlik esepke qosý arqyly buryn qaǵaz eseptermen jasyrylyp kelgen mıllıardtaǵan teńgeniń buzylýy anyqtaldy. Júıeni avtomattandyrýdyń ózinde búdjetke 6,5 mıllıard teńge qaıtaryldy. Bul soma jańa zamanaýı mekteptiń qunymen para-par.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Mektepterdegi «áýe aqysynan» saqtaıtyn servıs modeli

Jańa qaýipsizdik deńgeıiniń kórinisi jýrnalıserge №1 A.S. Pýshkın atyndaǵy gımnazıada ótken baspasóz týrinde kórsetildi. Munda ınteraktıvti panelder ornatylǵan – bul mekteptiń sıfrlyq shtaby ispettes. Ol beıne aǵyndary men barlyq qosalqy júıelerdiń jumysyn naqty ýaqyt rejıminde kórsetedi. Jasandy ıntellekttiń «tyıym salynǵan aımaqtardaǵy» beıtanys adamdarǵa reaksıasynan bastap, órt dachıkteriniń sınhronızasıasyna deıin bári baqylaýda.

Shymkent qalasy ákiminiń orynbasary Sársen Quranbek bul máseleniń dırekterdiń shaǵymdarynan bastalǵanyn aıtty. Olar mektepterdegi kameralardyń ortalyqqa qosylmaǵany úshin aıyppul tóleýge májbúr bolǵan. Kameralar ilingenimen, jeliniń úzilýi nemese baılanystyń joqtyǵy saldarynan polısıa kelgende eshteńe anyqtalmaǵan. Dırektorlar nesıe alýǵa nemese muǵalimder men ata-analardan aqsha jınaýǵa májbúr bolǵan.

Bul jaǵdaı baǵdarlamalyq qamtamasyz etýge ıelik etetin jeke kompanıalarǵa táýeldilikti kúsheıtip, olar jyl saıyn «basqarý quqyǵy» úshin mıllıondaǵan teńge talap etken. Endi Shymkent servıs modeline kóshti: ınfraqurylym bilim basqarmasynyń balansyna berildi, al merdiger baılanys úshin tolyq jaýapkershilikti óz moınyna aldy.

«Bárin retke keltirdik. Endi mektepterdegi barlyq jeliler jabyq arnalar arqyly júrgiziledi. Buryn ár mektepte 5-10 kamera bolsa, qazir dálizderden, oqý kabınetteri men sport zaldarynan shyǵatyn barlyq beıne aǵyndary tikeleı polısıaǵa translásıalanady. №1 gımnazıada kamera sany 20-dan 180-ge deıin kóbeıdi», – dedi spıker. Sonymen qatar, ınternet máselesi sheshilip, synyptardaǵy jyldamdyq 5-10 Mbıt/s-ten 100 Mbıt/s-ke deıin artty. Bir gımnazıada jelini tóseý aýqymy Shymkentten Astanaǵa deıingi qashyqtyqpen salystyrýǵa bolady.

Qarjylyq buzýshylyqtardy anyqtaý

Baqylaýdyń bul júıesi mektepke deıingi bilim berý sektorynda da kóptegen qarjylyq buzýshylyqtardy anyqtady. Avtomattandyrý mıllıondaǵan teńgeniń maqsatsyz jumsalýyn jáne jalǵan qatysýlardy toqtatty. Aýdıt shetelde nemese basqa oblystarda turatyn balalarǵa aqsha bólingenin kórsetti.

«Biz bir balanyń qujat boıynsha bir mezgilde jeti sporttyq jáne shyǵarmashylyq úıirmege qatysqanyn anyqtadyq. Endi munyń bári bir júıege keltirildi», – dep bólisti Sársen Quranbek.

«Alaqan mektep» bıometrıalyq júıesi arqyly mektep asqanasyndaǵy tamaqtanýdy baqylaý oqýshy asqanaǵa kirgen kezde ǵana tólem jasalýyn qamtamasyz etip, jalǵan esepterdi joıdy. Sonymen qatar, «1S» júıesimen ıntegrasıa «óli jandarǵa» 700 mıllıon teńgeden astam tólemdi buǵattady.

«Biz birneshe mektepte tehnıkalyq qyzmetker bolyp tirkelgen nemese Shymkentte jalaqy alyp, birneshe aı boıy shetelde bolǵan adamdardy anyqtadyq», – dedi spıker.

Qala basqarý modelin ózgertip, sıfrlyq egemendikti qamtamasyz etti. «Buryn biz jeke kompanıalar júıeni kez kelgen ýaqytta óshirip tastaı alatyn jaǵdaıǵa táýeldi boldyq. Endi barlyq derekter bazasy men kodtar bilim basqarmasyna tıesili. Biz servıs modeline kóshtik – bul merdigerdiń serverlerge qol jetkizýdi satýmen ǵana aınalyspaı, úzdiksiz jumysty qamtamasyz etýge jaýapty ekenin bildiredi», – dep túsindirdi ákim orynbasary.

Qupıalylyq máselesi memlekettik deńgeıde sheshildi: derekter jeke «oblaktarda» saqtalmaıdy, tek quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń qol jetkize alatyn qorǵalǵan serverlerde jınaqtalady. «Kóptegen ata-analar beınejazbalarǵa kimniń qol jetkize alatynyna alańdady. Endi bári qatań baqylaýda: aqparat qorǵalǵan jáne memlekettik derekter bazalarymen tikeleı ıntegrasıalanǵan», – dep qorytyndylady Sársen Quranbek.

Jasandy ıntellekt arqyly býllıngke tosqaýyl qoıý

Eski júıeler tek jazý rejıminde jumys istese, jasandy ıntellektke negizdelgen jańa platforma qaýipterdi aldyn ala anyqtaı alady. Neırojeliler endi tek kirý esikterin ǵana emes, adamnyń paıda bolýy sıgnal týdyratyn shatyrlar men tóbeler sıaqty mańyzdy aımaqtardy da baqylaıdy.

«Aıqyn» – bul tek beınekameralar emes, jasandy ıntellektke negizdelgen ıntegrasıalanǵan júıe. Ol býllıng máselelerin sheshýge jáne sýısıd áreketterin boldyrmaýǵa kómektesedi. Buryn qalada ortalyqtandyrylǵan platforma bolmaǵan, endi QR UQK talaptaryna sáıkes keletin shamamen 10 myń kamera bir jelige biriktirildi», – dedi «Shymkenttranstelekom» AQ dırektory Talant Baskenbaev.

Jobada reaksıa jyldamdyǵyna erekshe nazar aýdaryldy. Myńdaǵan beıne aǵyndaryn baqylaýdaǵy adam faktoryn eskere otyryp, qarýdy nemese İİM izdeýdegi tulǵalardy anyqtaı alatyn algorıtmderge basymdyq berildi. Sársen Quranbek kez kelgen jaǵdaıda aqparat polısıa púltterine lezde translásıalanatynyn túsindirdi.

«Oqıǵa ornyna Shymkent boıynsha birkelki ornalastyrylǵan 360 patrúldik ekıpajdyń eń jaqyny jiberiledi. Bul tek kúzet agenttigi emes – jaqyn mańdaǵy barlyq kúshter bul mektepke baǵyttalatyn bolady», – dep atap ótti ákim orynbasary.

Ártúrli jetkizýshilerdiń jabdyqtary arasyndaǵy qaıshylyqtarǵa baılanysty buryn júzege asyrý múmkin bolmaǵan ártúrli qosalqy júıelerdiń tereń ıntegrasıasy tehnologıalyq serpilis boldy. Ázirleýshiler beınebaqylaýdy órt dabyldarymen baılanystyra aldy, bul qaýipsizdik júıesin tiri, reaksıa beretin mehanızmge aınaldyrdy.

«Biz qosymsha jabdyq satyp almaı-aq, beınebaqylaý júıesin órt dabylymen biriktire aldyq. Qazir órt dachıginiń iske qosylýyn ımıtasıalaıyq. Monıtorda bul aımaqtaǵy kameralar ashylady, al mekteptegi barlyq týrnıketter avtomatty túrde ashylady, sóıtip balalar ǵımarattan erkin shyǵa alady», – dep qosty Talant Baskenbaev.

«Sıfra» qalaı «sýpermuǵalimderdi» anyqtady

Eger «Aıqyn» qalanyń «kózderi» bolsa, gımnazıada tanystyrylǵan «Karqyn» júıesi qarjylyq aýdıttiń kúshti quralyna aınaldy. Baǵdarlamalyq keshen qaýipsizdikti, oqý prosesin jáne búdjettik tólemderdi naqty ýaqyt rejıminde baılanystyrady, bul jalaqy tizimderindegi qolmen jasalatyn ózgeristerdi joıady. Ákimshilikpen «kelisý» áreketteri endi obektıvti baqylaý derekterimen buǵattalady.

Joba metodology Evgenıı Sherbatov jýrnalıserge mektepke kiretin termınaldyń qalaı qarjylyq baqylaý quralyna aınalatynyn kórsetti: «Qazir júıede 268 uıym jáne 35 myń qyzmetker bar. Mine, qarańyz: dál qazir mektepterdiń birindegi termınal arqyly qyzmettik úı-jaılardy tazalaýshy kirdi. Bul týraly aqparat qarjylyq baqylaý júıesine lezde tústi. Bul – ıntegrasıa: adam mektep perımetrin kesip ótti – bıometrıa tulǵany rastady – «1S» júıesinde jumys ýaqytyn esepke alý tabeli avtomatty túrde qalyptasa bastady».

Osy ashyqtyqtyń arqasynda Shymkentte adamnyń fızıkalyq múmkindikterinen tys eńbek kórsetkishteri bar pedagogter anyqtaldy. Júıelerdiń ıntegrasıasy jalpy alǵanda, buryn qaǵaz eseptermen jasyrylyp kelgen 2 mıllıard teńgege jýyq buzýshylyqtardy áshkereledi.

«Biz aptasyna 60, tipti 75 saǵat oqý júktemesi bar pedagogterdi anyqtadyq. Bir nárseni túsiný mańyzdy: oqý júktemesi – muǵalimniń jumys ýaqytynyń tek 40% quraıdy. Eger bul saǵattardy aptalyq jalpy jumys ýaqytyna aýdarsaq, 50 saǵat sabaq bolǵanda, adamǵa shaqqandaǵy júkteme 120 saǵatty quraıdy. Bul muǵalimniń aptasyna bes kún boıy, múldem uıqysyz jáne demalyssyz, táýligine 24 saǵat jumys isteýi kerek degendi bildiredi. Bul sandardyń artynda ne jalǵan jalaqy tóleý, ne sabaqtardyń óte nashar sapasy turǵany anyq», – dep atap ótti Sherbatov.

Júıe algorıtmderi dástúrli tekserýlerden tıimdirek bolyp, is júzinde oryndalmaǵan jumys úshin «bonýstar» tóleýdi avtomatty túrde toqtatty. Mysaly, fızkýltýra nemese mýzyka muǵalimderine dápterlerdi teksergeni úshin beriletin ústemeaqylar, buryn tabelderden ótip ketkenimen, endi kod deńgeıinde buǵattalady.

«Tekserý maksımaldy tereńdikpen júredi. Pedagogke erekshe bilim berý qajettilikteri bar balalarmen jumys istegeni úshin ústemeaqy qoıýǵa tyrysqanda, júıe esepti qabyldaı salmastan, ár balanyń profıline «túsip», medısınalyq qujattardyń bar-joǵyn tekseredi. Tek densaýlyq saqtaý bazasynda dıagnoz rastalǵan jaǵdaıda ǵana ústemeaqy tólenedi», – dep atap ótti sarapshy.

Sıfrlandyrý «qos qarjylandyrýdyń» jappaı jaǵdaılaryn da anyqtady, munda 800-den astam bala bir mezgilde balabaqshalarda jáne qosymsha bilim berý úıirmelerinde tirkelgen. Sondaı-aq, balalar shetelde turyp jatqan kezde olarǵa aqsha bólingen «vırtýaldy» oqýshylar da tabyldy.

«Mektepke kiretin termınaldyń tikeleı býhgalterlik esepke jalaqy vedomosin anyqtaıtyn mundaı ıntegrasıa eldiń basqa óńirlerinde joq. Bul totaldy baqylaý emes, búdjet qarajatyn tıimdi paıdalaný. Qala tek zańsyz ústemeaqylardy buǵattaý jáne kadrlyq jazbalardy joıý arqyly jyl saıyn 700 mıllıon teńgeden astam qarajatty únemdep otyr», – dep qorytyndylady Evgenıı Sherbatov.

II mektep sabaqtaryn qalaı ashyq etti

Shymkenttegi sıfrlandyrý eń sezimtal aımaqtardy – ondaǵan jyldar boıy baqylaýdan tys qalǵan oqý synyptaryn qamtydy. Kabınetterdegi kameralardyń paıda bolýy qaýipsiz perımetrdi qalyptastyrýdyń sońǵy kezeńi ǵana emes, sonymen qatar tártipti qaıta júkteý quraly boldy. Endi oqý prosesi tolyǵymen ashyq, bul qyzmetkerler tarapynan nemquraılylyq pen jumys ýaqytyn maqsatsyz paıdalanýdy joıady.

Qalalyq bilim basqarmasynyń basshysy Qýanysh Ysqaqov sabaqtyń «ashyqtyǵy» sapa úshin eń jaqsy yntalandyrý ekenin atap ótti: «Synyptarda buryn eshqashan kamera bolmaǵan. Bul pedagogterdi de tártipke salady – olar báriniń tirkeletinin kóredi. Buryn muǵalimderdiń telefonda otyrýy nemese sabaq ótkizbeýi múmkin bolatyn sátter bolǵan, endi bári sáıkes kelýge tyrysady. Biz ata-analardyń tynysh bolýy mańyzdy: ár oqý synybynyń esiginiń artynda tártip qamtamasyz etilgen. Eń bastysy – balalardyń qaýipsizdigi».

Tártipti baqylaýdan basqa, jasandy ıntellektke negizdelgen engizilgen júıe janjaldy jaǵdaılarda ádil tóreshi qyzmetin atqarady. Neırojeliler balalardyń ádettegi oıyny men naqty agresıany nemese býllıngti 80-90% dáldikpen ajyrata alady.

Jeke bilim berý uıymdaryn jańǵyrtý, zańnamaǵa sáıkes, olardyń quryltaıshylarynyń jaýapkershiliginde qalady, alaıda memlekettik sektorda qurylǵan qaýipsizdik standarty ata-analardyń talaptary men zaman talabyna saı bolý úshin olarǵa baǵyt silteıtin kórsetkishke aınaldy.

Ashyqtyqtyń baǵasy

Shymkentte sıfrlyq tetikterdi engizýdiń nátıjesi naqty kórsetkishtermen kórindi. Tek tórt aıda dál qatysýdy esepke alý mektep asqanalaryna bólingen 600 mıllıon teńgeni únemdeýge múmkindik berdi. Jalpy alǵanda, balabaqshalardy qosa alǵanda, bilim berý salasynda saqtalǵan búdjet qarajatynyń somasy 6,5 mıllıard teńgege jetti. Bul qarajat bir zamanaýı mektepti «kiltimen» salýǵa jetkilikti.

Ár teńgeniń balaǵa jetip, deldaldardyń qaltasyna ketpeıtin ashyq ortany qurý, árıne, baqylaýdyń joqtyǵynan paıda kórgender tarapynan qarsylyqqa tap boldy. Degenmen, ákimdikte sıfrlyq transformasıa prosesiniń qaıtymsyz ekenin atap ótýde. Kelesi kezeńde bul tájirıbeni qaladaǵy kolejderge taratý josparlanýda, onda da 100% baqylaý júıesi engiziledi.