InfoHub Logo

Qazaqstanda sý resýrstarynyń jeke menshikke ótýi jáne ony memleketke qaıtarý qajettiligi týraly pikirtalas qaıta jandandy. Bul másele eldegi sý júıeleriniń basqarýyna qatysty mańyzdy suraqtardy týyndatady.

Bul týraly Infohub.kz aqparat agenttigi habarlaıdy.

Sý júıeleriniń jekeshelený tarıhy

Qazaqstanda sý ınfraqurylymyn, sonyń ishinde sý bógetterin, toǵandaryn jáne jelilerin jeke qolǵa berý prosesi ártúrli kezeńderde júrgizildi. Bastapqyda bul memlekettik búdjettiń júgin jeńildetý jáne ınvestısıa tartý maqsatynda jasalǵan bolatyn. Jekeshelendirý 1990-shy jyldardaǵy "jabaıy" kezeńnen bastalyp, 2010-shy jyldardaǵy ekinshi tolqynǵa deıin jalǵasty.

Alaıda, is júzinde bul úderis kútken nátıje bermedi. Infraqurylymdar jańartylmady, tozyǵy jetken kúıinde qala berdi, tarıfter ósti, al jaýapkershilik shashyrańqy bolyp qaldy.

Qasiretti saldarlar men eskertýler

Jeke menshik nysandardyń saldarynan bolǵan eń qaıǵyly oqıǵalardyń biri – 2010 jyly Qyzylaǵashtaǵy sý bógetiniń buzylýy. Jeke menshikte bolǵan bógettiń isten shyǵýy saldarynan adamdar qaza tapty. Bul jaǵdaı sý bógetteri men toǵandardyń jeke menshik ıeligine qatysty zańnamany qaıta qaraýǵa túrtki boldy.

Jaqynda Shymkent qalasynyń sý arnasy nysandaryn memleket menshigine qaıtarý da osy máseleniń ózektiligin arttyrdy. Tarıfterge, ınvestısıalyq mindettemelerge jáne jekeshelendirýdiń ózine qatysty narazylyqtar oryn aldy.

Sarapshylardyń pikirleri

Sý resýrstaryn basqarý salasyndaǵy sarapshylar bıznestiń bul saladaǵy róli týraly ártúrli pikir bildiredi.

Keıbireýler jeke menshiktiń ózi problema emes, eger ıeleri adal jumys istep, nysandar memlekettiń qatań baqylaýynda bolsa, deıdi. Al basqalary jeke bızneske uzaq merzimdi ınvestısıalarǵa, ekologıalyq talaptardy saqtaýǵa jáne qaýipsizdikti qamtamasyz etýge múddeli emes dep sanaıdy.

Sý tapshylyǵy, klımattyń ózgerýi jáne mańyzdy ınfraqurylymdarǵa tónetin qaýipter jaǵdaıynda sýdy basqarý máselesi tek komýnaldyq nemese ekonomıkalyq sıpatta ǵana emes, ulttyq qaýipsizdik deńgeıine kóteriledi.

Sý resýrstarynyń mańyzy

2023 jylǵy 1 qyrkúıekte Qasym-Jomart Toqaev óziniń Qazaqstan halqyna Joldaýynda sý resýrstarynyń elimiz úshin munaıdan, gaz ben metaldardan kem emes mańyzǵa ıe ekenin atap ótti. Bul málimdeme sý sharýashylyǵy salasyndaǵy jańa mınıstrliktiń qurylýyna jáne sý resýrstaryn basqarýdyń jańa mindetteriniń belgilenýine alyp keldi.

Osyǵan baılanysty, sý resýrstaryn basqarý máselesi tek ekologıalyq nemese komýnaldyq sıpatta ǵana emes, ulttyq qaýipsizdik máselesine aınalyp otyr.

Jeke menshikke qarsy argýmentter

Sý ekojúıeleri boıynsha sarapshy Arman Ótepovtiń pikirinshe, bızneske paıda, al ózenge ekologıalyq mınımým qajet. Ol jeke menshik ıeleriniń eski bógetterdi jóndeýge nemese arnalardy tazartýǵa aqsha jumsaǵysy kelmeıtinin, sebebi bul ınvestısıalardyń tez ótelmeıtinin aıtady. Sondaı-aq, ol ekologıalyq normalardyń buzylýyna jol beriletinin alǵa tartady.

Quqyq qorǵaý organdarynyń ókili, aty-jónin jasyrǵan suhbat berýshi, jeke menshiktegi mańyzdy ınfraqurylymdardy qaýipsizdikke qater dep sanaıdy. Onyń aıtýynsha, sý arnalaryna dıversıa jasaý qalanyń jumysyn kez kelgen basqa oqıǵadan jyldam toqtatýy múmkin.

Qorytyndy

Sý resýrstaryn basqarýdaǵy menshik máselesi tek sharýashylyq másele emes, ulttyq qaýipsizdikke aınalyp otyr. Shymkent sý arnasynyń memleket menshigine qaıtarylýy bul saladaǵy basqarý modeliniń ózgere bastaǵanyn kórsetedi. Alaıda, bul júıeli qaıta qaraýdyń bastamasy bola ma, álde tek jeke shara bolyp qala ma, ázirge belgisiz.